Thiệt hại 42 tỷ đô la mỗi năm vì sai sót thuốc và bài toán định vị lại dược sĩ bệnh viện

Rủi ro y khoa từ những viên thuốc và thực trạng tại Việt Nam

Thuốc là can thiệp phổ biến nhất trong y học nhưng cũng mang lại những nguy cơ vô cùng lớn nếu hệ thống quản trị lỏng lẻo. Ước tính của Tổ chức Y tế thế giới chỉ ra rằng các sai sót liên quan đến thuốc gây thiệt hại khoảng 42 tỷ đô la Mỹ mỗi năm. Chính vì vậy, tổ chức này đã phát động sáng kiến "Medication Without Harm - Sử dụng thuốc không gây tổn hại", với mục tiêu giảm 50% các tổn hại nghiêm trọng có thể phòng tránh. Thực tế cũng minh chứng rõ nét khi dược sĩ tham gia vào quá trình chuyển tiếp điều trị thì tỷ lệ sai sót thuốc có thể giảm tới 37%.

Tại nước ta, hoạt động dược lâm sàng đã có những bước tiến kể từ năm 2020 nhưng sự phát triển này chưa đồng đều giữa các cơ sở y tế. Ở nhiều nơi, nguồn lực khoa dược vẫn bị bó hẹp trong công tác mua sắm cung ứng và thủ tục hành chính. Nếu dược sĩ chưa thực sự trở thành thành viên thường trực của nhóm điều trị, hoạt động dược lâm sàng rất dễ rơi vào tình trạng chỉ có bộ phận và báo cáo trên giấy nhưng chưa tạo ra thay đổi thực chất đối với người bệnh.

Năm định hướng cốt lõi định hình lại hệ thống

Tại Hội nghị khoa học lần thứ nhất năm 2026 với chủ đề "Dược bệnh viện - từ chính sách đến thực tiễn" diễn ra sáng 18/7 ở Phú Thọ, Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn đã đề ra năm định hướng chiến lược mang tính bước ngoặt nhằm giải quyết bài toán trên. Bước đi đầu tiên và quan trọng nhất là chuyển đổi mạnh mẽ từ việc quản lý cung ứng sang quản trị toàn diện quá trình sử dụng thuốc. Thước đo thành công của ngành dược bệnh viện không còn nằm ở số lượng thuốc được mua và cấp phát mà là hiệu quả thực tế cùng sự an toàn cao nhất mang lại cho bệnh nhân.

Thứ trưởng Bộ Y tế Trần Văn Thuấn phát biểu tại Hội nghị khoa học dược bệnh viện lần thứ nhất. Ảnh: BTC

Định hướng thứ hai yêu cầu đưa dược sĩ lâm sàng vào trực tiếp nhóm chăm sóc và điều trị, đặc biệt ưu tiên các lĩnh vực trọng yếu như hồi sức cấp cứu, ung bướu, tim mạch, nhi khoa, ghép tạng và người cao tuổi có đa bệnh lý. Cùng với đó, việc chuẩn hóa và phát triển nguồn nhân lực dược bệnh viện chuyên sâu cũng là một nhiệm vụ thiết yếu. Dược sĩ tương lai cần có năng lực phân tích bệnh án, hiểu rõ mục tiêu điều trị và chịu trách nhiệm về các khuyến nghị chuyên môn.

Các đại biểu chụp ảnh tại Hội nghị. Ảnh: BTC

Song song với yếu tố con người, hệ thống dữ liệu và chuyển đổi số được xem là nền tảng đổi mới của dược bệnh viện. Ngành y tế sẽ hướng tới việc kết nối dữ liệu thuốc chuẩn hóa với bệnh án điện tử, ứng dụng trí tuệ nhân tạo để đưa ra các cảnh báo sai liều, dị ứng hoặc tương tác nguy hiểm. Cuối cùng, hoạt động dược bệnh viện phải gắn liền với bài toán kinh tế y tế và bảo hiểm. Việc lựa chọn sử dụng thuốc sẽ được xây dựng dựa trên các bằng chứng đánh giá công nghệ y tế, hướng đến phương án mang lại giá trị sức khỏe tốt nhất trong khả năng nguồn lực của đất nước thay vì chỉ tìm kiếm thuốc có giá thấp nhất.