Nghị quyết 27-NQ/TW: Phát huy sức mạnh liên kết để tạo đột phá phát triển các vùng

Đó là những nội dung được đồng chí Phạm Hồng Hải, Vụ trưởng Vụ Kinh tế vùng và địa phương, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, trao đổi với phóng viên Báo Nhân Dân về ý nghĩa chiến lược, những điểm mới trong tư duy phát triển vùng và yêu cầu tổ chức thực hiện Nghị quyết số 27-NQ/TW.

Tổ chức tăng trưởng từ sức mạnh liên kết

Phóng viên: Thưa đồng chí, từ góc độ cơ quan tham mưu, đâu là những yêu cầu cấp thiết đặt ra khi xây dựng Nghị quyết số 27-NQ/TW? Nghị quyết mở ra hướng phát triển mới cho các vùng như thế nào?

Đồng chí Phạm Hồng Hải: Với vai trò là cơ quan tham mưu chiến lược của Đảng về kinh tế-xã hội, trong quá trình nghiên cứu, xây dựng Nghị quyết, chúng tôi quan tâm trước hết đến cách nhìn nhận vị trí của vùng và địa phương trong sự phát triển chung của đất nước. Mỗi vùng, mỗi địa phương là một bộ phận cấu thành của quốc gia, vì vậy phải đặt lợi ích quốc gia trên lợi ích vùng, địa phương. Từ cách tiếp cận ấy, cần nhận diện những điểm nghẽn căn cơ đang cản trở phát triển, xác định đúng tiềm năng, lợi thế và bảo đảm các vùng liên kết chặt chẽ, bổ trợ nhau.

Việc Bộ Chính trị khóa XIV ban hành Nghị quyết số 27-NQ/TW về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia trong giai đoạn mới có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng. Nghị quyết đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy, tầm nhìn và phương thức lãnh đạo của Đảng, xác định phát triển vùng là phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia, tổ chức lại không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Trong bối cảnh thế giới có nhiều chuyển biến sâu sắc, đất nước quyết tâm thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, yêu cầu đổi mới tư duy và cấu trúc lại không gian phát triển vùng càng trở nên quan trọng. Mục đích là phát huy tối đa lợi thế cạnh tranh, bản sắc văn hóa của vùng, địa phương; đồng thời bảo đảm yêu cầu liên kết vùng và ngành, tự chủ chiến lược, bảo vệ môi trường, phòng, chống thiên tai, biến đổi khí hậu, quốc phòng, an ninh và chủ quyền lãnh thổ.

Một định hướng có ý nghĩa chiến lược là tổ chức không gian phát triển quốc gia theo hướng lấy không gian biển, hành lang kinh tế hướng biển và đại dương làm trục phát triển chủ đạo, lan tỏa đến trung du, miền núi và biên giới. Các đô thị lớn, hành lang kinh tế, cực tăng trưởng được xác định rõ vai trò trong không gian đó.

Cùng với tổ chức lại không gian là thay đổi cách phát triển: từ phân tán sang liên kết, từ khai thác lợi thế riêng lẻ sang kiến tạo sức mạnh tổng hợp, từ tăng trưởng dựa chủ yếu vào nguồn lực sang dựa trên năng suất, chất lượng và đổi mới sáng tạo.

Các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp của Nghị quyết đều căn cứ vào mục tiêu phát triển chung của cả nước, tích hợp những chủ trương, định hướng trong các nghị quyết chiến lược của Trung ương và Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng; phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy sau sắp xếp đơn vị hành chính và mục tiêu tăng trưởng hai con số.

Để đáp ứng yêu cầu ấy, phải đổi mới mạnh mẽ hơn tư duy liên kết vùng, hoàn thiện thể chế liên kết, điều phối và phân bổ nguồn lực, gắn với cơ chế điều phối thực chất, hiệu lực, hiệu quả. Động lực tăng trưởng mới cần được kiến tạo trên nền tảng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Việc tổ chức không gian phải dựa vào lợi thế cạnh tranh, các mối liên kết kinh tế và chuỗi giá trị, phát huy vai trò dẫn dắt của các vùng động lực, cực tăng trưởng, hành lang kinh tế và đô thị lớn. Cùng với đó là tập trung phát triển hạ tầng chiến lược, nhất là các trục giao thông kết nối trung tâm kinh tế, đô thị và cảng biển, tạo thành những không gian kinh tế xuyên suốt.

Khi phát triển đúng định hướng, mỗi vùng sẽ thực hiện được vai trò, sứ mệnh của mình, góp phần tạo sức mạnh tổng thể và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Phóng viên: Sau hơn 3 năm thực hiện 6 nghị quyết về phát triển vùng, điều gì cần thay đổi trong cách tiếp cận? Với Nghị quyết số 27-NQ/TW, mỗi địa phương cần nhìn nhận lại vai trò của mình ra sao?

Đồng chí Phạm Hồng Hải: Việc thực hiện 6 nghị quyết của Bộ Chính trị khóa XIII về phát triển vùng đã đạt những kết quả quan trọng, nhưng cũng bộc lộ nhiều tồn tại, hạn chế. Khi nghiên cứu, tham mưu Nghị quyết số 27-NQ/TW, chúng tôi xác định yêu cầu không chỉ là tiếp tục hoàn thiện định hướng cho từng vùng. Quan trọng hơn là đổi mới căn bản cách tiếp cận về phát triển vùng trong tổng thể chiến lược phát triển quốc gia thống nhất.

Một công trình thủy lợi tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long, cho thấy vai trò của những công trình cần sự phối hợp giữa các địa phương trong phát triển vùng. (Ảnh: Anh Trường)

Có thể thấy rõ sự thay đổi này ở cách khai thác lợi thế, phân bổ nguồn lực và tổ chức phát triển. Thay vì khai thác lợi thế riêng lẻ, phải phát huy lợi thế tổng hợp và sức mạnh liên kết. Nguồn lực cần được phân bổ theo hiệu quả, lợi thế cạnh tranh thay vì theo địa giới hành chính. Cách quản lý cũng phải chuyển sang quản trị, điều phối và kiến tạo phát triển.

Quan điểm “phát triển vùng là phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia” thể hiện bước phát triển quan trọng về nhận thức lý luận và tư duy chiến lược. Vùng không đơn thuần là tập hợp các địa phương trong một không gian địa lý. Đó là không gian kinh tế có tính liên kết, nơi tổ chức phân công lao động, phân bổ nguồn lực, hình thành chuỗi giá trị và phát huy lợi thế cạnh tranh.

Tăng trưởng quốc gia không đơn thuần là phép cộng kết quả tăng trưởng của từng địa phương, từng vùng, mà còn có sự liên kết, bổ trợ, cộng hưởng và lan tỏa giữa các vùng, địa phương. Phát triển vùng vì thế phải trở thành phương thức tổ chức lại hoạt động kinh tế, khai thác hiệu quả tiềm năng, tối ưu hóa phân bổ nguồn lực, nâng cao năng suất và sức cạnh tranh, bảo đảm phát triển hài hòa, bền vững.

Với mỗi địa phương, điều cần nhận thức sâu sắc là sự phát triển của mình không biệt lập, tách rời mà nằm trong cấu trúc phát triển thống nhất của vùng và quốc gia. Từ đó, địa phương phải đổi mới mạnh mẽ tư duy, xác định rõ vị trí, vai trò, chức năng và lợi thế cạnh tranh trong phân công phát triển; chủ động liên kết, hợp tác, hình thành chuỗi giá trị.

Cần khắc phục tư duy cục bộ, đầu tư dàn trải, trùng lặp và cạnh tranh thiếu lành mạnh; gắn quy hoạch, chiến lược địa phương với quy hoạch vùng và quốc gia. Mỗi địa phương phát huy đúng lợi thế, đảm nhận tốt vai trò và liên kết chặt chẽ với các địa phương khác sẽ góp phần hình thành động lực tăng trưởng mới cho đất nước.

Khơi thông nguồn lực và làm rõ trách nhiệm

Phóng viên: Nguồn lực sẽ được khơi thông như thế nào khi không gian phát triển được tổ chức lại? Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số có vai trò gì trong quá trình này?

Đồng chí Phạm Hồng Hải: Nguồn lực phát triển của đất nước còn rất lớn, nhưng đang bị phân tán, chia cắt bởi địa giới hành chính; liên kết và cơ chế phân bổ, sử dụng còn hạn chế. Tổ chức lại không gian phát triển sẽ tạo điều kiện khơi thông, kết nối các nguồn lực về đất đai, tài nguyên, hạ tầng, vốn đầu tư, lao động, khoa học, công nghệ và thị trường.

Khi không gian được tổ chức hợp lý, nguồn lực sẽ được phân bổ theo lợi thế cạnh tranh, hiệu quả kinh tế và kết nối để phục vụ phát triển chung. Nguồn lực kinh tế tư nhân được huy động mạnh hơn, nguồn lực quốc tế được thu hút có chọn lọc hơn, tạo sức mạnh tổng hợp.

Cảng Cái Mép-Thị Vải là một trong những đầu mối kết nối hàng hóa của vùng Đông Nam Bộ với thị trường quốc tế. (Ảnh: Doanh nghiệp cung cấp)

Các vùng động lực, cực tăng trưởng, hành lang kinh tế và đô thị lớn cần phát huy vai trò tổ chức, dẫn dắt, lan tỏa. Thông qua liên kết, nguồn lực được khơi thông giữa trung tâm sản xuất, dịch vụ, đổi mới sáng tạo với vùng nguyên liệu, thị trường và cửa ngõ giao thương quốc tế; giữa các không gian phát triển mới từ không gian biển, hành lang kinh tế hướng biển; giữa nguồn lực, thị trường, cơ cấu kinh tế của các vùng, địa phương.

Những kết nối đó giúp hình thành cụm liên kết ngành, chuỗi sản xuất, cung ứng và giá trị để tham gia mạng sản xuất, chuỗi giá trị toàn cầu.

Trong quá trình này, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số giữ vai trò động lực chính, có tính quyết định đối với khơi thông nguồn lực, nâng cao chất lượng và giá trị liên kết vùng.

Công nghệ và đổi mới sáng tạo giúp khai thác sâu hơn lợi thế, nâng cao giá trị gia tăng, hình thành ngành công nghiệp, mô hình kinh doanh mới và những cực tăng trưởng dựa trên tri thức, công nghệ. Chuyển đổi số góp phần kết nối không gian phát triển, xóa bỏ rào cản khoảng cách địa lý, nâng cao hiệu quả quản trị, điều phối, phân bổ nguồn lực và liên kết thị trường.

Các hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, trung tâm nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, cụm liên kết ngành sẽ khơi thông nguồn lực tri thức, khoa học, công nghệ, nhân lực chất lượng cao, nhân tài; các dòng vốn đầu tư, cơ sở vật chất, hạ tầng chiến lược và nguồn lực từ chuỗi giá trị.

Tổ chức không gian phát triển tạo ra dư địa tăng trưởng mới. Còn khả năng chuyển hóa dư địa đó thành năng suất, giá trị gia tăng, năng lực cạnh tranh thực chất sẽ do khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quyết định, qua đó nâng cao tính tự chủ và sức chống chịu của nền kinh tế.

Phóng viên: Để những định hướng của Nghị quyết số 27-NQ/TW trở thành chuyển biến thực chất, cấp ủy, chính quyền cần thay đổi gì? Trách nhiệm người đứng đầu cần được đánh giá như thế nào?

Đồng chí Phạm Hồng Hải: Chủ trương đúng đắn, tầm nhìn chiến lược và thể chế đồng bộ là những điều kiện cần, nhưng hiệu quả thực hiện phụ thuộc vào năng lực lãnh đạo, bản lĩnh, tinh thần trách nhiệm và quyết tâm hành động của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp. Để Nghị quyết thực sự đi vào cuộc sống, tạo chuyển biến rõ nét trong phát triển các vùng, cấp ủy, chính quyền, nhất là người đứng đầu, cần tập trung vào một số vấn đề.

Thứ nhất, đổi mới mạnh mẽ tư duy lãnh đạo, phương thức chỉ đạo, chuyển từ tư duy phát triển cục bộ, khép kín sang phát triển mở, liên kết, hợp tác và cùng phát triển; từ lợi ích trước mắt, riêng lẻ của từng địa phương sang lợi ích lâu dài, tổng thể của vùng và quốc gia.

Mỗi cấp ủy, chính quyền phải nhận thức sâu sắc rằng phát triển địa phương không thể tách rời phát triển vùng, lợi ích địa phương phải đặt trong lợi ích chung của vùng và đất nước. Cần chuyển mạnh từ quản lý hành chính sang quản trị, kiến tạo phát triển; từ chỉ đạo theo chức năng, nhiệm vụ riêng lẻ sang phối hợp, điều hành liên ngành, liên vùng; từ chú trọng ban hành chủ trương, kế hoạch sang lấy kết quả thực hiện và hiệu quả phát triển làm thước đo.

Thứ hai, nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thực hiện của chính quyền theo hướng rõ mục tiêu, rõ nhiệm vụ, rõ trách nhiệm, rõ nguồn lực, rõ tiến độ và rõ kết quả. Các cấp ủy, chính quyền phải chủ động cụ thể hóa Nghị quyết thành chương trình, kế hoạch hành động thiết thực, có trọng tâm, trọng điểm; tăng cường liên kết trong quy hoạch, đầu tư kết cấu hạ tầng, phát triển các ngành kinh tế và giải quyết những vấn đề có tính chất liên vùng.

Thứ ba, xác lập và đề cao trách nhiệm của từng địa phương, đưa kết quả thực hiện liên kết vùng thành nội dung quan trọng trong đánh giá hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, nhất là đối với người đứng đầu cấp ủy, chính quyền.

Trách nhiệm đó phải được đánh giá thông qua mức độ đóng góp vào thực hiện các mục tiêu chung của vùng; hiệu quả tham gia chương trình, dự án liên vùng; kết quả kết nối hạ tầng, phát triển chuỗi giá trị, huy động và sử dụng nguồn lực; tinh thần chủ động phối hợp, chia sẻ trách nhiệm và lợi ích với các địa phương khác.

Thứ tư, tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát, đánh giá định kỳ việc thực hiện Nghị quyết theo hướng thực chất, có tiêu chí và kết quả cụ thể, gắn với trách nhiệm giải trình. Có cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; kịp thời biểu dương những mô hình liên kết hiệu quả.

Khi trách nhiệm chính trị được cụ thể hóa bằng trách nhiệm hành động, được kiểm chứng bằng kết quả thực chất và đặt dưới sự kiểm tra, giám sát thường xuyên, Nghị quyết số 27-NQ/TW mới thực sự trở thành động lực thúc đẩy phát triển các vùng, góp phần hiện thực hóa khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong kỷ nguyên mới.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn đồng chí!