Không có hàng rào, rất dễ sinh ra những dự án bất động sản khoác áo văn hóa

3 mũi nhọn "đầu tàu kéo cả đoàn tàu"

Đại biểu Lê Hoàng Anh (Gia Lai) đặt câu hỏi: Văn hóa đã trở thành ngành công nghiệp ở Việt Nam chưa?

"Chúng ta đã có mầm, đã có cực, nhưng chưa có ngành. Có cực, vì năm 2025 game Việt đạt 4,9 tỷ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; phòng vé thu gần 5.600 tỷ đồng, phim Việt dẫn đầu; nhạc Việt lấp đầy sân vận động. Nhưng chưa có ngành, vì 95% lượt tải game ở nước ngoài; tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ gần như đóng băng; vi phạm bản quyền trực tuyến đã thành rủi ro thương mại với đối tác.

Nói cách khác, chúng ta có người sáng tạo, có khán giả, nhưng thiếu cái lõi biến sáng tạo thành tài sản: bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và kênh phân phối", ông Hoàng Anh phân tích.

Đại biểu Lê Hoàng Anh

Từ đó, ông tiếp tục đặt vấn đề "dự thảo luật đã xử lý trúng cái lõi đó chưa?" và cho rằng dự thảo đã bao quát nhiều vấn đề, nhưng còn rộng ở diện, dày ở thủ tục và mỏng ở phần cốt lõi.

Rộng ở diện chính sách vẫn trải đều cho 10 nhóm ngành. Báo cáo tiếp thu nói đã “định hướng nguồn lực vào ngành mũi nhọn”, nhưng cả 37 điều của dự thảo chưa có điều nào chọn ngành mũi nhọn. Ưu tiên tất cả như vậy thì tức là không ưu tiên.

Dày ở thủ tục với hơn 10 “cửa” đánh giá, công nhận và khoảng 40 lần giao văn bản dưới luật quy định.

Mỏng ở cốt lõi khi khoản chi ngân sách lớn nhất với hơn 9.000 tỷ đồng, hạ tầng kết nối đến các cụm, khu, nhưng mỗi đồng ngân sách chỉ thu hút thêm 1,5 đồng vốn ngoài ngân sách – mức thấp nhất trong các hệ số được nêu. Đây cũng là khoản hỗ trợ chi phí sản xuất duy nhất...

"Ta có những lợi thế ít nước có: đội ngũ làm game đã chinh phục hàng tỷ người dùng; một thị trường trẻ hơn 100 triệu dân, nơi phim Việt đã thắng ngay trên sân nhà; một kho di sản đầy bản sắc của 54 dân tộc anh em; hàng triệu kiều bào là thị trường đầu tiên ở nước ngoài. Việc của luật là nối những lợi thế ấy thành một chuỗi: công nghệ Việt kể chuyện Việt, làm ra hàng Việt, cùng người Việt bước ra thế giới", ông bày tỏ trăn trở.

Ông cho rằng Chính phủ cần chọn tối đa 3-4 lĩnh vực cho mỗi 5 năm; có đánh giá nếu không đạt thì đưa ra. Trước mắt, chúng ta cần tập trung vào: trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện. Đây là 3 mũi nhọn "đầu tàu kéo cả đoàn tàu".

Ngoài ra, ông lưu ý cần bồi đắp phần cốt lõi, đó là bổ sung cơ chế đặc thù bổ trợ Luật Sở hữu trí tuệ, chặn nhanh cả tên miền mới của trang tái phạm, cắt dòng tiền quảng cáo và thanh toán của trang vi phạm; chuyển trọng tâm nguồn lực từ hạ tầng cụm, khu sang tài chính cho sản phẩm trí tuệ của người Việt, hỗ trợ theo chi tiêu thực tế, trả sau khi có kết quả.

Theo đại biểu, đầu tư phải đúng cách theo hướng ưu đãi đúng địa chỉ và đo được. Kết luận số 18 của Trung ương yêu cầu chính sách thuế “bảo đảm tính trung lập”, hạn chế lồng ghép chính sách xã hội.

Tuy nhiên, ông Hoàng Anh cho biết dự thảo luật vẫn đưa “sản phẩm có giá trị, bản sắc văn hóa Việt Nam” lên tầng ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp cao nhất, ngang chip bán dẫn; trong khi việc đánh giá, công nhận lại giao UBND cấp tỉnh. Như vậy, mỗi tỉnh sẽ quyết định doanh nghiệp nào được hưởng thuế suất thấp nhất.

“Không có hàng rào, rất dễ sinh ra những dự án bất động sản khoác áo văn hóa”, đại biểu Lê Hoàng Anh cảnh báo.

Văn hóa trong nền kinh tế của sự chú ý

Cũng nói về nguồn lực cho văn hóa, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho biết dự thảo bổ sung cộng đồng, cá nhân kinh doanh, hộ kinh doanh vào đối tượng được hỗ trợ nâng cao năng lực phát triển công nghiệp văn hóa.

Tuy nhiên, ở quy định khác, dự thảo nêu về mục đích sử dụng nguồn tài chính lại chỉ nêu doanh nghiệp, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã. Sự thiếu thống nhất có thể gây lúng túng trong quá trình bố trí kinh phí.

Đại biểu Dương Khắc Mai

Từ thực tiễn tại tỉnh Lâm Đồng, đại biểu chia sẻ, phường Lang Biang - Đà Lạt có 11 câu lạc bộ cồng chiêng với hơn 200 nghệ nhân; làng dệt thổ cẩm Đam Pao có 140 hộ tham gia, nhưng đều có đầu ra bấp bênh, thiếu liên kết, vốn hạn chế. Đây là những chủ thể trực tiếp giữ nghề, giữ hồn cốt văn hóa dân tộc và trực tiếp tạo ra sản phẩm văn hóa.

Vì vậy, ông đề nghị dự thảo chỉnh lý theo hướng hỗ trợ nâng cao năng lực cho đầy đủ các chủ thể, đồng thời giao cho Chính phủ quy định thủ tục và cách quản lý kinh phí phù hợp với cộng đồng, cá nhân kinh doanh và hộ kinh doanh.

Đại biểu Lê Trung Quân (Đồng Tháp) cho biết trong khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo thì rào cản, thách thức lớn nhất là pháp lý, cần có những nấc tháo gỡ liên quan đến cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Còn trong văn hóa thì rào cản khó nhận diện hơn do liên quan đến tập quán, thói quen, góc nhìn của xã hội với những nội dung phát triển về công nghiệp văn hóa.

Ông nhìn nhận, điều đó càng khó hơn khi chúng ta đang trải qua "nền kinh tế của sự chú ý" dựa trên sự thu hút và duy trì sự quan tâm.

Đại biểu Lê Trung Quân 

Ông dẫn chứng một bộ phim hoạt hình nổi tiếng có thể mới phát sóng tuần này và tạo được sự thu hút trong cộng đồng, thì ngay hôm sau đến các nhà sách, trung tâm thương mại là có thể tiếp cận được những đồ chơi, những sản phẩm quà lưu niệm dựa trên sản phẩm nhân vật sở hữu trí tuệ gắn với giá trị văn hóa này.

Từ đó, đại biểu đề nghị có thêm cơ chế xác lập các nội dung liên quan đến sở hữu trí tuệ nhân vật, quyền sở hữu tài sản, các nội dung có liên quan gắn với công nghiệp văn hóa từ khâu lên ý tưởng nội dung, nhân vật, bối cảnh... Điều này nhằm khuyến khích các chủ thể và cả cộng đồng cùng tham gia trong sáng tạo văn hóa.