Nghị quyết 57-NQ/TW: Liên thông dữ liệu quản lý bất động sản bằng mã định danh

Việc bổ sung mã định danh điện tử thống nhất, duy nhất cho từng bất động sản trong dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) được kỳ vọng góp phần minh bạch hóa thị trường. Ảnh minh họa.

Trong bối cảnh Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt ra yêu cầu đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, việc định danh bất động sản không nên dừng ở tạo thêm một mã số trên hệ thống. Vấn đề quan trọng hơn là xây dựng được hồ sơ dữ liệu thống nhất, có khả năng cập nhật và truy xuất xuyên suốt vòng đời pháp lý của tài sản, tránh phát sinh thủ tục. Đây cũng là một trong những nôi dung mới tại Dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) được lấy ý kiến tại Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. Theo dự kiến, ngày mai (30/10) đại biểu quốc hội sẽ thảo luận tại hội trường về Dự án Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi).

* Mỗi bất động sản cần một mã định danh xuyên suốt

Việc bổ sung mã định danh điện tử thống nhất, duy nhất cho từng bất động sản trong dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) được kỳ vọng góp phần minh bạch hóa thị trường, hỗ trợ quản lý và giảm giấy tờ cho người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, hiệu quả của công cụ này phụ thuộc vào thời điểm cấp mã, khả năng liên thông dữ liệu và cách thiết kế các thủ tục hành chính liên quan.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, mã định danh điện tử bất động sản cần được thiết kế như một khóa liên kết xuyên suốt hồ sơ pháp lý của tài sản, từ đất đai, xây dựng đến giao dịch và nghĩa vụ thuế. Nếu được thiết kế phù hợp, mã định danh có thể kết nối toàn bộ thông tin về đất đai, đầu tư, xây dựng, giao dịch, thế chấp, cấp giấy chứng nhận và thực hiện nghĩa vụ thuế.

Theo bà Nguyễn Thị Việt Nga, dự thảo luật xác định mã định danh điện tử là chuỗi ký tự do cơ quan nhà nước có thẩm quyền tạo lập và cấp duy nhất cho từng bất động sản. Tuy nhiên, cần làm rõ thời điểm khởi tạo mã để bảo đảm công cụ này phát huy tác dụng ngay từ khi sản phẩm được hình thành.

Đối với bất động sản đã có sẵn, mã cần được hình thành hoặc đồng bộ từ dữ liệu đăng ký đất đai và quyền sở hữu tài sản gắn liền với đất. Với bất động sản hình thành trong tương lai, không nên chờ đến khi công trình hoàn thành và được cấp giấy chứng nhận mới tạo mã.

Bà Nga phân tích, đây là giai đoạn cần minh bạch thông tin, bởi dự án đang xây dựng có thể đã đưa sản phẩm vào kinh doanh và huy động tiền từ khách hàng. Vì vậy, mã định danh nên được khởi tạo khi sản phẩm đã được xác định cụ thể trong dự án được phê duyệt, trước khi đưa vào kinh doanh. Khi công trình hoàn thành và tài sản được cấp giấy chứng nhận, cần tiếp tục sử dụng mã cũ, chỉ cập nhật trạng thái pháp lý thay vì cấp mã mới.

Cách tiếp cận này giúp theo dõi lịch sử của một tài sản qua các giai đoạn, hạn chế nguy cơ dữ liệu bị chia cắt giữa thời kỳ hình thành dự án và thời điểm tài sản được xác lập đầy đủ quyền sở hữu.

Một trong những vấn đề quan trọng khác là phân định nguồn dữ liệu và trách nhiệm quản lý giữa các cơ quan. Theo bà Nguyễn Thị Việt Nga, cần phân biệt rõ nguyên tắc một bất động sản có một mã duy nhất với việc thông tin về tài sản được cung cấp từ nhiều hệ thống khác nhau.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga cho rằng, đối với các tài sản đã tồn tại, lộ trình gắn mã cũng cần được xác định rõ, tránh tình trạng dữ liệu cũ và mới không thể kết nối. Ảnh: Bích Hồng/Bnews/vnanet.vn

Trong đó, cơ sở dữ liệu đất đai cần là nguồn thông tin gốc đối với thửa đất và quyền sử dụng đất. Các hệ thống về nhà ở, xây dựng và thị trường bất động sản bổ sung dữ liệu về dự án, công trình, căn hộ và tình trạng giao dịch.

Dự thảo cũng thiết kế mã điện tử nhà ở gắn với mã thửa đất và thông tin dự án. Vì vậy, các hệ thống cần được kết nối, chia sẻ dữ liệu thay vì vận hành song song, khiến người dân và doanh nghiệp phải khai báo nhiều lần cùng một thông tin.

Bà Nga cho rằng, pháp luật cần xác định rõ bản chất của mã định danh: đây không phải giấy chứng nhận quyền sở hữu, cũng không phải một loại giấy phép giao dịch mới, mà là khóa liên kết dữ liệu. Cùng với đó, cần quy định cụ thể cơ quan tạo lập mã, đơn vị chịu trách nhiệm về độ chính xác của thông tin, cơ chế sửa sai và phương thức cập nhật khi bất động sản được tách hoặc hợp nhất.

Đối với các tài sản đã tồn tại, lộ trình gắn mã cũng cần được xác định rõ, tránh tình trạng dữ liệu cũ và mới không thể kết nối. Mục tiêu là mỗi bất động sản có một mã và một hồ sơ dữ liệu pháp lý xuyên suốt, giúp cơ quan quản lý truy xuất lịch sử tài sản mà không phải tổng hợp thủ công từ nhiều nguồn.

Định hướng này phù hợp với tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW về đẩy mạnh chuyển đổi số quốc gia. Trong lĩnh vực bất động sản, chuyển đổi số chỉ thực sự mang lại hiệu quả khi dữ liệu được chuẩn hóa, có khả năng kết nối và được sử dụng trong quá trình giải quyết công việc, thay vì chỉ chuyển hồ sơ giấy thành dữ liệu điện tử.

* Không để mã định danh trở thành một thủ tục mới

Bên cạnh vấn đề dữ liệu, bà Nguyễn Thị Việt Nga lưu ý đến nhóm thủ tục thông báo bất động sản hình thành trong tương lai đủ điều kiện kinh doanh. Đây là nội dung được quan tâm bởi liên quan trực tiếp đến việc bảo vệ người mua nhà và trách nhiệm của cơ quan quản lý.

“Việc bảo vệ khách hàng là cần thiết nhưng không nên sử dụng một thủ tục hành chính mới để thay thế cho việc liên thông dữ liệu và nâng cao trách nhiệm quản lý của Nhà nước” – bà Nga nhấn mạnh.

Theo bà Nga, nếu yêu cầu thông báo được mở rộng sang tất cả công trình xây dựng và các loại hình bất động sản hình thành trong tương lai, quy định này có thể không còn đơn thuần là thủ tục thông báo mà mang tính chất tiền kiểm, tác động đến thời gian triển khai dự án, chi phí tuân thủ và quyền kinh doanh của doanh nghiệp. Do đó, cần đánh giá đầy đủ tác động của thủ tục, xác định rõ phạm vi áp dụng và trách nhiệm của từng cơ quan trước khi hoàn thiện quy định.

Từ góc độ thiết kế chính sách, bài toán đặt ra là làm thế nào để vừa bảo đảm an toàn cho người mua, vừa tránh yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có. Các điều kiện kinh doanh cần được kiểm soát bằng cơ chế rõ ràng, có căn cứ pháp lý và dữ liệu đáng tin cậy; việc số hóa không nên đồng nghĩa với bổ sung các bước hành chính không cần thiết.

Mã định danh điện tử bất động sản cần được thiết kế như một khóa liên kết xuyên suốt hồ sơ pháp lý của tài sản, từ đất đai, xây dựng đến giao dịch và nghĩa vụ thuế. Ảnh minh họa.

Theo ông Hoàng Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Quản lý nhà và thị trường bất động sản (Bộ Xây dựng), dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản (sửa đổi) bổ sung quy định về mã định danh điện tử sản phẩm bất động sản, quy trình giao dịch và kết nối, chia sẻ dữ liệu với hệ thống thông tin về nhà ở và thị trường bất động sản. Yêu cầu đặt ra là dữ liệu phải được tạo lập, cập nhật đầy đủ, liên tục và chính xác thông qua các nghiệp vụ liên quan.

Như vậy, bên cạnh việc quy định mã định danh trong luật, khâu tổ chức thực hiện và chất lượng dữ liệu có vai trò quan trọng. Một mã số chỉ có ý nghĩa khi thông tin gắn với nó đủ tin cậy, được cập nhật kịp thời và có thể chia sẻ giữa các cơ quan theo thẩm quyền.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, việc xây dựng hệ thống định danh bất động sản cần đi cùng chuẩn dữ liệu thống nhất, quy trình cập nhật rõ ràng và cơ chế xác định trách nhiệm khi phát sinh sai lệch. Các tình huống như thay đổi thông tin pháp lý, chuyển nhượng, thế chấp, điều chỉnh dự án hoặc tách, hợp nhất tài sản cần được xử lý theo nguyên tắc bảo đảm khả năng truy xuất lịch sử.

Đồng thời, cần có cơ chế bảo vệ dữ liệu cá nhân và phân quyền khai thác phù hợp. Không phải mọi thông tin trong hồ sơ bất động sản đều cần công khai cho tất cả người dùng; dữ liệu được chia sẻ phải đúng mục đích, đúng thẩm quyền và bảo đảm an toàn.

Theo tinh thần Nghị quyết 57-NQ/TW, hiệu quả chuyển đổi số cần được nhìn nhận qua những thay đổi cụ thể trong quản trị và cung cấp dịch vụ. Với thị trường bất động sản, những kết quả có thể đo lường gồm giảm số lần kê khai thông tin trùng lặp, rút ngắn thời gian xác minh hồ sơ, tăng khả năng phát hiện sai lệch và giúp người dân tiếp cận thông tin pháp lý đáng tin cậy hơn.

Mã định danh vì thế không chỉ là công cụ quản lý từng căn nhà hay công trình. Nếu được xây dựng trên nền tảng dữ liệu liên thông, cơ chế chịu trách nhiệm rõ ràng và thủ tục hành chính hợp lý, đây có thể trở thành một mắt xích quan trọng trong quá trình minh bạch hóa thị trường bất động sản, đồng thời góp phần đưa các mục tiêu chuyển đổi số vào thực tiễn.