Nghị quyết 79: Kỳ vọng chuyển biến rõ nét trong khu vực doanh nghiệp Nhà nước

Phiên họp lần thứ nhất của Ban Chỉ đạo về phát triển kinh tế nhà nước. (Nguồn: TTXVN)

Ngày 16/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước, xác định xây dựng và phát triển các tập đoàn kinh tế, tổng công ty, doanh nghiệp nhà nước và ngân hàng thương mại nhà nước lớn đủ sức giữ vai trò tiên phong, dẫn dắt, tạo động lực cho các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), một trong những điểm mới quan trọng của Nghị quyết 79 là sự thay đổi trong cách xác định vai trò của doanh nghiệp nhà nước.

Nếu trước đây doanh nghiệp nhà nước được coi là lực lượng vật chất chủ yếu của kinh tế nhà nước và thực hiện vai trò chủ đạo trên diện rộng, thì trong giai đoạn mới, nguồn lực sẽ tập trung hơn vào những ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược, qua đó phát huy vai trò tiên phong, kiến tạo và dẫn dắt phát triển.

Nghị quyết đồng thời đặt mục tiêu phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh, có quy mô lớn và năng lực cạnh tranh; tăng đầu tư cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; nâng cao hiệu quả quản trị và tiếp tục cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Để triển khai Nghị quyết 79, Chính phủ đã ban hành Chương trình hành động tại Nghị quyết số 29/NQ-CP ngày 24/2/2026, tập trung hoàn thiện cơ chế, chính sách; nâng cao năng lực quản trị, quản trị rủi ro và minh bạch thông tin; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; nâng cao hiệu quả sử dụng vốn nhà nước, đồng thời phát huy vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp nhà nước trong đổi mới sáng tạo và thực hiện các dự án chiến lược.

Bà Nguyễn Thu Thủy kỳ vọng việc triển khai đồng bộ các nhiệm vụ sẽ tạo những chuyển biến rõ nét trong khu vực doanh nghiệp nhà nước ngay trong năm 2026.

Cơ cấu lại phải đi vào thực chất

Theo đại diện Bộ Tài chính, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới không chỉ là tiếp tục sắp xếp, cổ phần hóa, thoái vốn hay giảm số lượng doanh nghiệp, mà quan trọng hơn là cơ cấu lại doanh nghiệp một cách thực chất, gắn với phân bổ lại nguồn lực, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

Cơ cấu lại doanh nghiệp cũng cần được coi là nhiệm vụ thường xuyên, liên tục, bao gồm cả tổ chức bộ máy, lao động, vốn, tài sản và phương thức quản trị, được cụ thể hóa trong các kế hoạch sản xuất, kinh doanh 5 năm và hằng năm.

Cùng với quá trình này, doanh nghiệp nhà nước phải tiếp tục đổi mới mô hình quản trị, đi đầu trong chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, nghiên cứu và phát triển; tăng năng lực làm chủ hoặc tiếp nhận công nghệ lõi.

Việc từng bước tiếp cận các nguyên tắc quản trị của OECD, chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế cũng như các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị (ESG) được xem là điều kiện để nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng khả năng dẫn dắt chuỗi giá trị và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức, từ hạn chế về quản trị đổi mới sáng tạo, nguồn nhân lực công nghệ cao, khai thác dữ liệu đến khả năng liên kết với khu vực tư nhân, viện nghiên cứu và trường đại học.

Doanh nghiệp cũng cần vượt qua tâm lý thận trọng, e ngại rủi ro để mạnh dạn hơn trong đầu tư cho công nghệ mới và những lĩnh vực có tính đột phá.

Áp lực từ mục tiêu tăng trưởng cao

Quốc hội biểu quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Doanh nghiệp. (Nguồn: TTXVN)

Bên cạnh yêu cầu của Nghị quyết 79, Kết luận số 18-KL/TW về Kế hoạch phát triển kinh tế-xã hội, tài chính quốc gia, vay, trả nợ công và đầu tư công trung hạn 5 năm 2026–2030 tiếp tục đặt ra mục tiêu phấn đấu tăng trưởng hai con số.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, điều này đồng nghĩa doanh nghiệp nhà nước vừa được trao không gian và cơ hội phát triển lớn hơn, vừa phải đảm nhận trách nhiệm nặng nề hơn đối với tăng trưởng của nền kinh tế.

Nếu Nghị quyết 79 tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động hơn trong đầu tư, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, thì yêu cầu tăng trưởng cao đặt ra sức ép phải nhanh chóng chuyển những cơ hội đó thành hiệu quả sản xuất, kinh doanh cụ thể.

Doanh nghiệp nhà nước vì vậy không chỉ phải hoàn thành các chỉ tiêu kinh doanh, bảo toàn và phát triển vốn nhà nước, mà còn phải phát huy vai trò dẫn dắt nền kinh tế, tiên phong đầu tư vào các lĩnh vực chiến lược, công nghệ cao, hạ tầng trọng điểm và những ngành mà khu vực tư nhân chưa đủ nguồn lực hoặc chưa sẵn sàng tham gia.

Yêu cầu tăng trưởng nhanh đồng thời phải gắn với nâng cao năng suất, hiệu quả, năng lực cạnh tranh và chất lượng quản trị, thay vì chỉ mở rộng quy mô.

Mở đường cho khu vực tư nhân

Một định hướng đáng chú ý khác là tăng cường mối liên kết giữa doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân.

Theo tinh thần Nghị quyết 79 và Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân, hai khu vực được kỳ vọng hình thành mối quan hệ bổ trợ sâu hơn, trong đó doanh nghiệp tư nhân tham gia ngày càng sâu vào các chuỗi giá trị và hệ sinh thái sản xuất quy mô lớn.

Khi doanh nghiệp nhà nước tập trung đầu tư vào hạ tầng chiến lược, năng lượng, logistics, chuyển đổi số, công nghệ cao và những ngành nền tảng, khu vực tư nhân sẽ có thêm dư địa phát triển các lĩnh vực phụ trợ, dịch vụ và sản xuất có giá trị gia tăng cao.

Theo bà Nguyễn Thu Thủy, doanh nghiệp nhà nước không nên cạnh tranh trực tiếp với khu vực tư nhân trong những lĩnh vực thị trường có thể vận hành hiệu quả, mà cần phát huy vai trò “mở đường”, tạo lập thị trường, dẫn dắt công nghệ và kết nối chuỗi cung ứng, qua đó huy động thêm các nguồn lực xã hội cho phát triển.

Để tạo bước đột phá trong thời gian tới, doanh nghiệp nhà nước cần chủ động tham gia các dự án quan trọng quốc gia và các ngành, lĩnh vực chiến lược; ưu tiên đầu tư vào những lĩnh vực mới, có sức lan tỏa hoặc khu vực tư nhân chưa đủ điều kiện tham gia.

Đầu tư cho khoa học, công nghệ, nghiên cứu và phát triển (R&D), trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ mới cũng cần được đẩy mạnh nhằm từng bước làm chủ công nghệ lõi, nâng cao năng suất, chất lượng và năng lực cạnh tranh.

Cùng với chuyển đổi số là yêu cầu thúc đẩy tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, thực hiện các tiêu chuẩn ESG, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải.

Một nhiệm vụ khác được đặt ra là xử lý dứt điểm những dự án, doanh nghiệp yếu kém, thua lỗ kéo dài; khắc phục tình trạng đầu tư dàn trải, chậm tiến độ, thất thoát, lãng phí, đồng thời tăng cường quản trị tài chính và minh bạch hoạt động.

Song song với đó, doanh nghiệp nhà nước cần mở rộng hợp tác với doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức khoa học-công nghệ để hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.