Nghị quyết 80: Động lực mới cho văn hóa Việt Nam

PGS. TS. DƯƠNG VĂN SÁU - Giảng viên cao cấp Khoa Du lịch, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội: “3 phải” để văn hóa phát triển bền vững

PGS.TS. Dương Văn Sáu. Ảnh: NVCC

Điều tôi tâm đắc nhất là Nghị quyết 80 không chỉ dừng lại ở chủ trương, đường lối đúng đắn, mà còn đưa ra những chỉ số định tính và định lượng cụ thể. Chẳng hạn, yêu cầu bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hàng năm cho văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn; hay đặt mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030… Những con số này thể hiện quyết tâm chính trị được bảo đảm bằng biện pháp cụ thể, mang lại tính khả thi của Nghị quyết.

Văn hóa vừa là nền tảng cho sự phát triển, vừa là đỉnh cao mà mọi quốc gia đều phải hướng tới. Văn hóa kết nối quá khứ - hiện tại - tương lai, là thước đo của sự văn minh. Chính vì vậy, việc đặt văn hóa vào đúng vị trí chiến lược trong tiến trình phát triển đất nước là bước đi tất yếu và đúng đắn.

Tuy vậy, Nghị quyết chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi được triển khai đồng bộ ở các cấp, ngành. Giáo dục và truyền thông phải được đặt lên hàng đầu, bởi chỉ khi xã hội nhận thức đúng về vai trò của văn hóa thì mới có thể hành động đúng. Đào tạo nhân lực chất lượng cao là yếu tố quyết định; đồng thời, ngân sách cần được phân bổ hợp lý cho các lĩnh vực bảo tồn; công nghệ, chuyển đổi số trong lĩnh vực văn hóa… Đặc biệt, phải có cơ chế kiểm tra, giám sát chặt chẽ để bảo đảm các chính sách được thực hiện đúng hướng, kịp thời khắc phục sai sót.

Tôi từng đề xuất lý thuyết “3 phải” nhằm phát triển văn hóa: phải giữ gìn, bảo vệ không gian cảnh quan, môi trường; phải giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc; và phải phát triển khoa học - công nghệ hiện đại. Sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển đúng cách, hợp lý sẽ tạo nền tảng cho một nền văn hóa tồn tại và phát triển bền vững, vừa truyền thống vừa hiện đại.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đặt văn hóa vào vị trí chiến lược, tạo nền tảng cho phát triển bền vững. Ảnh: VGP

Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám LÊ XUÂN KIÊU: Nâng tầm vị thế quốc gia trong giai đoạn mới

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam được quán triệt, triển khai trong thời điểm Đại hội lần thứ XIV của Đảng vừa thành công tốt đẹp, hy vọng sẽ tạo chuyển biến thật sự trong đời sống xã hội Việt Nam, đặc biệt là sự thay đổi trong nếp nghĩ, cách sống và hành xử của người Việt Nam. Tôi mong sẽ nhìn thấy nhiều không gian văn hóa mới, nhiều sản phẩm sáng tạo, và quan trọng nhất là sự cải thiện rõ rệt của môi trường văn hóa, từ ứng xử cộng đồng đến ý thức bảo tồn giá trị truyền thống. Từ đó, văn hóa sẽ trở thành sức mạnh mềm để nâng tầm vị thế quốc gia trong giai đoạn phát triển mới.

TS. Lê Xuân Kiêu. Ảnh: NVCC

Ở góc độ bảo vệ và phát huy giá trị di sản, Trung tâm Hoạt động Văn hóa Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám đã nghiên cứu nội dung Nghị quyết 80 và bước đầu triển khai trong các hoạt động của mình.

Thứ nhất, phải bảo tồn tốt các hạng mục di tích. Năm 2026, chúng tôi chuẩn bị trùng tu Khuê Văn Các và những hạng mục đã xuống cấp. Thứ hai, phát huy các giá trị của di tích Văn Miếu - Quốc Tử Giám thông qua việc đa dạng hóa hoạt động. Thứ ba, chú trọng chuyển đổi số, tập trung phát triển những sản phẩm ứng dụng công nghệ để tăng tính tương tác và trải nghiệm của khách tham quan.

Thứ tư, phối hợp với các không gian, tổ chức, cá nhân sáng tạo từng bước định hướng đưa Văn Miếu trở thành một không gian sáng tạo thông qua những hoạt động sáng tạo tại di tích. Thứ năm, xây dựng hồ Văn trở thành một trung tâm công nghiệp văn hóa để kết nối với khu Nội tự của Văn Miếu, hấp dẫn khách tham quan lưu lại không phải 1 - 2 tiếng mà có thể cả ngày, góp phần phát triển Thủ đô.

Đại tá, TS. NSND NGUYỄN XUÂN BẮC - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Nghệ thuật Quân đội: Đòn bẩy kiến tạo nguồn nhân lực văn hóa nghệ thuật chất lượng cao

Lâu nay, thực tiễn đào tạo tài năng văn hóa nghệ thuật luôn đối mặt với nhiều thách thức. Tuy nhiên, Nghị quyết 80 đã vạch ra giải pháp tháo gỡ 3 bài toán lớn trong lĩnh vực này, biến khó khăn thành cơ hội phát triển mới.

Đại tá, TS. NSND Nguyễn Xuân Bắc. Ảnh: NVCC

Thứ nhất là phát hiện và tuyển sinh tài năng. Với mục tiêu “100% học sinh, học viên, sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc dân được tiếp cận, tham gia hiệu quả, thường xuyên các hoạt động nghệ thuật, giáo dục di sản văn hóa”, hệ thống giáo dục cơ sở sẽ đồng hành cùng chúng tôi phát hiện, tạo nguồn tuyển sinh ngay từ đầu, khắc phục triệt để khó khăn hiện nay.

Thứ hai là chính sách đãi ngộ trong đào tạo. Nghị quyết 80 đề ra các giải pháp đổi mới cơ chế, chính sách giáo dục đào tạo nghệ thuật. Điều này mang lại sự yên tâm công tác, tạo môi trường khuyến khích và điều kiện thuận lợi nhất cho cả đội ngũ quản lý, người dạy và người học trong giảng dạy, sáng tạo và thực hành biểu diễn.

Thứ ba là việc làm và thời gian đào tạo. Học nghệ thuật đòi hỏi thời gian rèn luyện dài hơn khi phải tích lũy đồng thời kiến thức văn hóa phổ thông và chuyên môn nghệ thuật. Cùng với đó, đầu ra luôn là một trăn trở, đặc biệt với văn hóa, nghệ thuật truyền thống. Tuy nhiên, chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa vươn tầm quốc tế và mở rộng trên không gian số trong Nghị quyết 80 đang mở ra cánh cửa lớn. Các em không chỉ giới hạn ở việc đầu quân cho các cơ quan, đơn vị nghệ thuật mà hoàn toàn có thể trở thành những nghệ sĩ hoạt động độc lập, những nhóm sáng tạo và ứng dụng công nghệ để lan tỏa giá trị văn hóa - nghệ thuật. Đây là động lực to lớn, giúp thế hệ trẻ vượt qua những thiệt thòi của thế hệ trước để tự tin theo đuổi đam mê, phát huy tài năng, sức sáng tạo.

Hương Sen - Ngọc Phương - Lê Thư ghi