Nghị quyết 80-NQ/TW: Cơ hội cho các xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số

 Giới thiệu các món ăn truyền thống miền núi A Lưới ở Khu du lịch cộng đồng A Nôr, xã A Lưới 1, thành phố Huế.

Để văn hóa thực sự sống trong cộng đồng

Các DTTS thành phố Huế đã góp thêm một sắc màu riêng vào bức tranh chung của văn hóa Huế. Tuy nhiên, cuộc sống hiện đại đang đặt những giá trị ấy trước nhiều thách thức. Điều đó gợi mở sự chuyển đổi trong nhận thức, từ “bảo tồn văn hóa” đến “phát triển bằng văn hóa” với đồng bào DTTS.  Một lễ hội chỉ thật sự “sống” khi cộng đồng vẫn còn thực hành. Một làn điệu dân ca được bảo tồn khi còn người hát và người muốn học. Một nghề truyền thống chỉ có tương lai khi người thợ có thể sống được với nghề và lớp trẻ nhìn thấy giá trị để kế tục.

Các xã nơi đây vẫn còn những già làng, nghệ nhân, người có uy tín đang lưu giữ vốn hiểu biết về văn hóa truyền thống và tri thức bản địa. Trao đổi về vấn đề này, già làng A Cơ Xích ở làng Căn Sâm, thôn Hồng Thượng, xã A Lưới 3 cho biết: “Tôi già rồi, những giá trị văn hóa, những gì tôi hiểu biết đều cố gắng truyền lại, nói lại cho lớp trẻ trong làng, trong xã. Nên mỗi lần xã tổ chức hoạt động là tôi tham gia”.

Các xã miền núi, DTTS thành phố Huế đang phát huy vai trò của già làng, nghệ nhân, người có uy tín trong việc truyền dạy văn hóa truyền thống cho thế hệ trẻ. Các nhà Gươl, Roong, Moong và nhà sinh hoạt cộng đồng trở thành không gian để người già truyền dạy cho lớp trẻ đánh cồng chiêng, múa hát, kể chuyện, dệt vải.  Những nơi này đồng thời, cũng là nơi giới thiệu văn hóa với du khách, qua đó phát huy giá trị của các thiết chế văn hóa truyền thống.

Già làng Quỳnh Quyên, làng A Năm, xã A Lưới 1 chia sẻ: “Nhà Moong của làng được công nhận di tích nên bà con sẽ tổ chức các sinh hoạt văn hóa, truyền dạy dân ca, dân nhạc, dân vũ thường xuyên hơn, để mọi người biết đến”.

Chuyển hóa thành nguồn lực phát triển

Các xã DTTS thành phố Huế có thêm cơ hội đánh thức một “dư địa văn hóa” còn phong phú. Nếu vùng đô thị Huế được biết đến với Quần thể di tích Cố đô, Nhã nhạc, áo dài, kiến trúc và ẩm thực cung đình, các xã DTTS lại có một không gian văn hóa Trường Sơn đầy sức sống.

Khi được nhìn nhận trong một chiến lược phát triển phù hợp, những giá trị văn hóa miền núi ấy có thể trở thành tài nguyên đặc biệt trong không gian văn hóa chung của thành phố Huế. Hướng đi rõ nhất nằm ở sự kết nối giữa văn hóa - du lịch - sản phẩm - thị trường.

Theo ông Lê Hoàng Vũ Hải Quang, Phó Chủ tịch UBND xã A Lưới 3, việc phát huy các sản phẩm du lịch gắn với bản sắc văn hóa trên địa bàn xã đang được quan tâm; những điểm du lịch cộng đồng như A Nôr, A Lin được xác định là không gian kết nối di sản với du lịch, có sự tham gia của nghệ nhân, già làng và giới trẻ.

Các xã vùng DTTS cũng đang hướng đến phát triển homestay cộng đồng, chợ vùng cao, điểm dừng chân, không gian giới thiệu đặc sản, các tuyến trải nghiệm văn hóa - sinh thái - nông nghiệp và liên kết với doanh nghiệp lữ hành.

Ông Phan Văn Lợi, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Khe Tre cho biết: “Xã Khe Tre vận động bà con duy trì và phát triển chợ phiên để vừa duy trì một nét văn hóa miền núi vừa tạo điều kiện để quảng bá sản phẩm của địa phương, vừa thu hút khách du lịch”.

 Các xã DTTS thành phố Huế đang cụ thể hóa những định hướng về phát triển văn hóa, du lịch gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc các DTTS giai đoạn 2026 - 2030. Trong đó, người dân được đặt ở vị trí trung tâm. Khi một nghệ nhân có thêm học trò; một nghề truyền thống tìm được thị trường; một di sản được số hóa; một điểm du lịch hoạt động hiệu quả và một gia đình có thêm thu nhập từ chính bản sắc quê hương, văn hóa đã bắt đầu chuyển hóa thành nguồn lực nội sinh của phát triển.

Một hành trình khám phá Huế có thể đi từ cung đình đến làng bản, từ Nhã nhạc đến tiếng chiêng, từ áo dài đến zèng, từ ẩm thực kinh kỳ đến hương vị núi rừng. Hai không gian ấy không tách rời mà bổ sung cho nhau, làm nên chiều sâu và sự đa dạng của văn hóa Huế.

Di sản không chỉ được gìn giữ mà trở thành nguồn lực góp phần kiến tạo tương lai cho đồng bào các DTTS thành phố Huế.