Nghị quyết 80 và yêu cầu đưa văn hóa vào nền tảng phát triển kinh tế

Nghị quyết 80-NQ/TW của Trung ương về phát triển văn hóa và con người Việt Nam trong giai đoạn mới, được đánh giá là một trong những định hướng quan trọng nhằm khơi dậy sức mạnh nội sinh của dân tộc, tạo nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững.

Từ góc nhìn quản trị phát triển, Nghị quyết không chỉ đặt ra yêu cầu xây dựng con người Việt Nam trong thời kỳ mới mà còn nhấn mạnh mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa và kinh tế. Điều này có ý nghĩa trực tiếp đối với các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh và môi trường thể chế của nền kinh tế, trong đó có ngành Công Thương.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng, nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) đã chia sẻ những góc nhìn về việc triển khai Nghị quyết 80 trong bối cảnh hội nhập, chuyển đổi số và phát triển bền vững.

PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng - nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển (Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh). Ảnh: Trường Giang.

Hoàn thiện thể chế kinh tế từ tư duy văn hóa phát triển

- Thưa ông, từ góc độ quản trị phát triển, ông nhìn nhận đâu là những nội dung cốt lõi của Nghị quyết 80-NQ/TW có tác động trực tiếp đến việc hoàn thiện thể chế kinh tế và môi trường kinh doanh của ngành Công Thương?

PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng: Có thể nói, Nghị quyết 80-NQ/TW của Trung ương về phát triển văn hóa và con người Việt Nam trong giai đoạn mới đã quan tâm một cách toàn diện đến các lĩnh vực về văn hóa và con người. Con người vừa là chủ thể, vừa là trung tâm của phát triển; đồng thời cũng là chủ thể trực tiếp tham gia vào quá trình phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội.

Tinh thần của Nghị quyết 80 đề cập rõ đến việc hoàn thiện thể chế kinh tế và môi trường kinh doanh. Đây là một trong những lĩnh vực hết sức quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của đất nước. Từ góc độ quản trị phát triển, có thể thấy các nội dung cốt lõi của Nghị quyết tác động trực tiếp đến thể chế và môi trường kinh doanh của ngành Công Thương trên một số phương diện.

Trước hết, Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, tạo đột phá chiến lược nhằm tháo gỡ các nút thắt đang kìm hãm sự phát triển, đồng thời chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo và phục vụ. Đây là điểm cốt lõi bởi thể chế thông thoáng, minh bạch sẽ tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển.

Bên cạnh đó, Nghị quyết đặt ra yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa trên phạm vi cả nước. Điều này mở ra cơ hội lớn để công nghiệp hóa các sản phẩm văn hóa, làng nghề, xây dựng các chuỗi giá trị và thương hiệu mới cho hàng hóa Việt Nam không chỉ ở thị trường trong nước mà còn trên thị trường quốc tế.

Một nội dung quan trọng khác là việc xây dựng môi trường thông tin số lành mạnh, làm trong sạch môi trường văn hóa số. Điều này có tác động trực tiếp đến việc hoàn thiện thể chế thương mại điện tử, bảo vệ người tiêu dùng trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ.

Nghị quyết cũng khẳng định yêu cầu tích hợp văn hóa trong quy hoạch và phát triển kinh tế, nhấn mạnh mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa và kinh tế. Trong mỗi sản phẩm hàng hóa đều thể hiện giá trị thẩm mỹ, tri thức và tay nghề của con người Việt Nam.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhiều lần nhấn mạnh rằng văn hóa không đứng ngoài mà phải ở trong kinh tế và chính trị. Vì vậy, ngành Công Thương khi phát triển kinh tế cũng cần chú trọng những giá trị văn hóa trong sản phẩm, qua đó vừa bảo tồn bản sắc dân tộc, vừa quảng bá hình ảnh và giá trị Việt Nam ra thế giới.

Xây dựng văn hóa quản lý và văn hóa doanh nghiệp trong ngành Công Thương

- Nghị quyết nhấn mạnh đến yếu tố con người và văn hóa trong phát triển. Theo ông, ngành Công Thương cần xây dựng “văn hóa quản lý” và “văn hóa doanh nghiệp” như thế nào để vừa bảo đảm kỷ cương thể chế, vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh, thưa ông?

PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng: Việc xây dựng văn hóa quản lý và văn hóa doanh nghiệp trong ngành Công Thương hiện nay không chỉ là yêu cầu cấp thiết mà còn là nền tảng cốt lõi để thực hiện các đột phá chiến lược theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các nghị quyết chuyên đề của Trung ương.

Theo tôi, ngành Công Thương cần xây dựng hai hệ giá trị quan trọng là văn hóa quản lý và văn hóa doanh nghiệp nhằm bảo đảm kỷ cương, thúc đẩy sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trước hết, văn hóa quản lý phải được xây dựng trên nền tảng kỷ cương và đổi mới. Ông cha ta từng nói “nước có quốc pháp, nhà có gia quy”, một đất nước muốn phát triển bền vững phải có kỷ cương rõ ràng, có sự minh bạch và thượng tôn pháp luật.

Do đó, văn hóa quản lý của ngành Công Thương cần gắn với việc siết chặt kỷ cương thể chế, xây dựng văn hóa công vụ trong toàn ngành. Bộ Công Thương đã thành lập Ban chỉ đạo phát triển văn hóa công vụ nhằm triển khai các nhiệm vụ trọng tâm, qua đó khơi dậy niềm tự hào nghề nghiệp và tính chuyên nghiệp của đội ngũ cán bộ.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong quản lý. Đổi mới sáng tạo là một trong những từ khóa quan trọng của thế kỷ XXI. Đổi mới không chỉ là thay đổi mà phải tạo ra hiệu quả tốt hơn so với trước đây.

Văn hóa quản lý hiện đại cần chú trọng lắng nghe và giải quyết thực chất những khó khăn của doanh nghiệp. Cơ quan quản lý cần hiểu rõ những thuận lợi, thách thức mà doanh nghiệp đang đối mặt để đồng hành cùng doanh nghiệp trong quá trình phát triển. Có thể nói, sự thành công của doanh nghiệp chính là thước đo hiệu quả quản lý.

Song song với đó, cần đặc biệt chú trọng phát triển văn hóa doanh nghiệp. Trong hoạt động kinh tế, các doanh nghiệp thường quan tâm đến ba yếu tố: Văn hóa doanh nghiệp, văn hóa kinh doanh sản xuất và văn hóa doanh nhân.

Trong đó, doanh nhân là những người đứng đầu doanh nghiệp đóng vai trò quyết định. Doanh nhân cần có tri thức khoa học, đạo đức kinh doanh, thượng tôn pháp luật và luôn đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc, lợi ích của người tiêu dùng và cộng đồng xã hội làm giá trị cốt lõi.

Khi văn hóa doanh nghiệp được xây dựng vững mạnh, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và của nền kinh tế quốc gia cũng sẽ được nâng cao, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay.

Chuyển đổi xanh và số là con đường tất yếu của doanh nghiệp

Theo PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng: "Đối với ngành Công Thương, để triển khai hiệu quả Nghị quyết 80 thì cần nghiên cứu và cụ thể hóa những quan điểm, định hướng mà Nghị quyết đã đặt ra". Ảnh: Trường Giang.

- Thưa ông, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, doanh nghiệp đang chịu áp lực về tiêu chuẩn xanh, minh bạch chuỗi cung ứng và trách nhiệm xã hội. Việc triển khai Nghị quyết 80 nên được cụ thể hóa ra sao để hỗ trợ doanh nghiệp ngành Công Thương chuyển đổi theo hướng bền vững, mà vẫn duy trì tốc độ tăng trưởng?

PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng: Ở Việt Nam, Đảng lãnh đạo bằng việc đề ra đường lối phát triển phù hợp với từng giai đoạn lịch sử; Nhà nước có nhiệm vụ thể chế hóa các đường lối đó thành chính sách và pháp luật; còn nhân dân là chủ thể thực hiện và cũng là người làm chủ quá trình phát triển.

Đối với ngành Công Thương, để triển khai hiệu quả Nghị quyết 80 thì cần nghiên cứu và cụ thể hóa những quan điểm, định hướng mà Nghị quyết đã đặt ra.

Trước hết là thực hiện chuyển đổi kép, tức là chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Doanh nghiệp cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong sản xuất và quản trị, qua đó giảm phát thải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Bên cạnh đó, cần tăng cường minh bạch chuỗi cung ứng. Ngành Công Thương cần hỗ trợ xây dựng hệ thống dữ liệu về phát thải, tiêu chuẩn lao động và các yếu tố liên quan đến trách nhiệm xã hội để đáp ứng các quy định ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.

Đồng thời, cần chú trọng nâng cao năng lực nội sinh của doanh nghiệp, bao gồm năng lực công nghệ, năng lực quản trị và năng lực cạnh tranh. Khi nội lực được củng cố, doanh nghiệp sẽ có điều kiện phát triển bền vững hơn trong bối cảnh hội nhập toàn cầu.

Có thể nói, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số không chỉ là trách nhiệm xã hội mà còn là “giấy thông hành” để hàng hóa Việt Nam tham gia sâu hơn vào thị trường quốc tế.

Đột phá từ tư duy quản trị và đội ngũ cán bộ

- Theo ông, đâu là khâu đột phá để biến tinh thần của Nghị quyết 80 thành những cải cách cụ thể trong hệ thống quản lý ngành Công Thương - từ xây dựng chính sách, cải cách thủ tục hành chính đến nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ?

PGS.TS Nguyễn Toàn Thắng: Theo tôi, khâu đột phá cốt lõi để hiện thực hóa Nghị quyết 80 trong ngành Công Thương chính là chuyển đổi tư duy quản lý sang tư duy quản trị phát triển, lấy doanh nghiệp và người dân làm trung tâm.

Điều này cần được cụ thể hóa bằng việc đẩy mạnh số hóa, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao năng lực của đội ngũ cán bộ với tinh thần kiến tạo và liêm chính.

Trước hết, cần chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị hiện đại, ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong điều hành. Chuyển đổi số cần được xem là một đột phá để xây dựng hệ sinh thái dữ liệu phục vụ quản lý, qua đó tạo xung lực mới cho phát triển.

Thứ hai, cần tiếp tục cải cách chính sách và thủ tục hành chính theo hướng kiến tạo, minh bạch và thuận lợi hơn cho doanh nghiệp. Việc xây dựng cơ chế chính sách đột phá, mở rộng hợp tác công - tư và cải cách thủ tục hành chính sẽ góp phần khơi thông các nguồn lực cho phát triển.

Cuối cùng, cần đặc biệt chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ có năng lực, có tư duy kiến tạo và liêm chính công vụ. Công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ cần được tăng cường để đội ngũ này có khả năng vận hành hệ thống dữ liệu, hiểu biết công nghệ và thích ứng với những yêu cầu mới của kinh tế số, chuyển đổi số và phát triển bền vững.

- Xin cảm ơn ông!

Thanh Thảo