Việt Nam chưa có khung chính sách đồng bộ về kinh tế bạc

Nghịch lý “già trước khi giàu”

Phát biểu kết luận tại hội nghị về tình hình phát triển "kinh tế bạc" trên thế giới và thích ứng chính sách, chiến lược của Việt Nam, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho biết, Việt Nam đã và đang hình thành khung chính sách cho thích ứng già hóa. Tuổi nghỉ hưu đã được điều chỉnh theo Bộ luật Lao động và Nghị định 135/2020/NĐ-CP nhằm duy trì lực lượng lao động. Một số mô hình như câu lạc bộ liên thế hệ đã hình thành và mở rộng trong chăm sóc cộng đồng, sinh hoạt xã hội và hỗ trợ sinh kế quy mô nhỏ cho người cao tuổi.

Theo người đứng đầu Chính phủ, dù tiềm năng rất lớn nhưng Việt Nam hiện vẫn chưa có một khung chính sách kinh tế bạc đồng bộ. Các quy định hiện hành còn rời rạc, chưa tạo thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh để kết nối các nguồn lực. Nút thắt lớn nhất nằm ở việc cơ chế huy động xã hội hóa chưa được khai mở mạnh mẽ. Hợp tác công tư (PPP) trong lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi còn rất hạn chế, khiến gánh nặng chủ yếu vẫn đổ dồn lên vai Nhà nước và gia đình.

Hệ quả tất yếu là hệ thống chăm sóc dài hạn còn yếu, chất lượng dịch vụ chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế. Điều này không chỉ tiêu hao nguồn lực ngân sách mà còn tạo ra sức ép khủng khiếp lên các gia đình, đặc biệt là phụ nữ - những người thường phải hy sinh cơ hội nghề nghiệp để thực hiện vai trò chăm sóc hậu phương.

Theo Thủ tướng Phạm Minh Chính, dù tiềm năng rất lớn nhưng Việt Nam hiện vẫn chưa có một khung chính sách đồng bộ về kinh tế bạc.

Thủ tướng cũng cảnh báo về tình trạng chưa phát huy đầy đủ vai trò kinh tế của người cao tuổi. Chúng ta vẫn đang nhìn nhận người già dưới góc độ "đối tượng thụ hưởng" thay vì một "lực lượng lao động và tiêu dùng tiềm năng". Các mô hình như câu lạc bộ liên thế hệ dù đã hình thành nhưng phần lớn vẫn dừng lại ở mức độ sinh hoạt phong trào, thiếu chiều sâu và chưa thực sự tạo ra sinh kế bền vững cho người cao tuổi.

Phân tích nguyên nhân của những tồn tại, Thủ tướng Phạm Minh Chính cho rằng Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với tốc độ nhanh trong khi tiềm lực kinh tế chưa đủ mạnh.

Sự chênh lệch giữa tốc độ già hóa và tốc độ phát triển hạ tầng dịch vụ đã tạo ra một khoảng trống lớn. Thị trường chăm sóc dài hạn, các sản phẩm công nghệ hỗ trợ và dịch vụ cộng đồng tại Việt Nam vẫn đang ở mức sơ khai, chưa tương xứng với quy mô gần 17 triệu người cao tuổi.

Người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh nguyên nhân tư duy chính sách còn thiên về bảo trợ; nguồn lực và năng lực triển khai ở địa phương còn không đồng đều…

Cần thay đổi tư duy

Định hướng phát triển "kinh tế bạc" thời gian tới, Thủ tướng cho rằng, cần nâng cao nhận thức, đổi mới tư duy để thích ứng già hóa dân số gắn với phát triển "kinh tế bạc". Phát triển hệ sinh thái chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, mô hình phức hợp, "Làng Hạnh phúc", "Hội quán cao niên", "Câu lạc bộ người cao tuổi". Khuyến khích doanh nghiệp phát triển dịch vụ, chuyển từ chăm sóc thụ động sang chăm sóc, phát huy vai trò và phát triển dịch vụ người cao tuổi. Phát huy vai trò người cao tuổi trong xã hội. Tăng cường vai trò Hội Người cao tuổi Việt Nam.

Đồng thời, chú trọng "3 trụ cột" trong phát triển "kinh tế bạc": người cao tuổi là trung tâm, doanh nghiệp là trọng tâm sáng tạo, Nhà nước là kiến trúc sư thể chế.

Thủ tướng giao nhiệm vụ cụ thể cho các bộ, ngành. Trong đó, Bộ Y tế được yêu cầu trình Luật Người cao tuổi (sửa đổi) vào năm 2027. Bộ Tài chính ban hành Chiến lược kinh tế bạc đến năm 2045 vào quý II/2026. Bộ Ngoại giao tổ chức hội nghị APEC 2027 về kinh tế bạc.

"Già hóa dân số là xu thế tất yếu của quá trình phát triển. Vấn đề đặt ra không phải là né tránh, mà là chủ động thích ứng bằng tư duy đúng, chính sách trúng và hành động quyết liệt, hiệu quả - để phát triển hệ sinh thái "kinh tế bạc" bao trùm, bền vững trở thành động lực mới cho tăng trưởng, đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững. Đồng thời tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục phát huy năng lực, đóng góp cho đất nước và thụ hưởng tốt hơn thành quả phát triển của đất nước", người đứng đầu Chính phủ nhấn mạnh

Minh Thu