Nghị quyết 86/NQ-CP: Kích hoạt làn sóng khởi nghiệp sáng tạo quốc quốc gia

Xung quanh nội dung này, phóng viên đã trao đổi với TS Đinh Việt Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia.

TS Đinh Việt Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia. Ảnh: NV

Bước ngoặt kiến tạo thể chế khởi nghiệp

Thưa TS Đinh Việt Hòa, dưới góc độ đại diện cho cộng đồng khởi nghiệp trên cả nước, ông nhìn nhận Nghị quyết 86/NQ-CP lần này là một bước tiến chính sách như thế nào? Điều gì khiến ông tin rằng Chiến lược này có thể tạo ra một “làn sóng” khởi nghiệp thực sự?

- Việc ban hành Nghị quyết số 86/NQ-CP đánh dấu một cột mốc quan trọng trong tiến trình hoàn thiện thể chế phát triển kinh tế của Việt Nam. Đây không đơn thuần là một văn bản điều hành, mà là sự kết tinh của khát vọng tự chủ chiến lược và chuyển đổi mô hình tăng trưởng dựa trên tri thức và công nghệ.

Trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến những biến chuyển sâu sắc dưới tác động của trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn và chuyển đổi số, việc Việt Nam xây dựng một chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo có ý nghĩa như một “kim chỉ nam” để khai mở nội lực, tận dụng cơ hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Điều khiến tôi đặc biệt kỳ vọng là Chiến lược lần này không tách rời mà gắn kết chặt chẽ với các định hướng lớn của Đảng và Nhà nước, nhất là Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học công nghệ và Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân. Nếu như Nghị quyết 68-NQ/TW đặt mục tiêu có ít nhất 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030, thì Chiến lược khởi nghiệp sáng tạo còn tham vọng hơn khi hướng tới 5 triệu chủ thể kinh doanh.

Đây là một mục tiêu rất lớn, nhưng chính sự quyết tâm ở cấp cao nhất sẽ tạo ra niềm tin cho thị trường. Khi niềm tin được củng cố, hệ sinh thái được hoàn thiện, nguồn lực sẽ được khơi thông, và từ đó hoàn toàn có thể hình thành một “làn sóng” khởi nghiệp thực chất, lan tỏa trên quy mô toàn quốc.

Quan trọng hơn, Chiến lược đã đặt khởi nghiệp sáng tạo vượt ra ngoài phạm vi kinh tế thuần túy. Đó là con đường để nâng tầm năng lực dân tộc trong kỷ nguyên mới, nơi giá trị được tạo ra không chỉ bằng tài nguyên mà bằng trí tuệ và khả năng giải quyết các vấn đề của xã hội.

Từ thực tiễn kết nối với hàng nghìn startup, ông đánh giá những nội dung nào trong Chiến lược đã phản ánh đúng nhu cầu, “nỗi đau” lớn nhất của cộng đồng khởi nghiệp hiện nay?

- Một điểm rất đáng ghi nhận của Chiến lược là đã tiếp cận đúng bản chất vấn đề của hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam. Nhiều người cho rằng khó khăn lớn nhất của startup là thiếu vốn, nhưng thực tế, “nút thắt” cốt lõi lại nằm ở sự thiếu hụt tri thức nền tảng và năng lực quản trị của đội ngũ sáng lập.

Có thể nhìn nhận điều này từ ba nguyên nhân chính. Thứ nhất, lịch sử phát triển doanh nghiệp hiện đại của Việt Nam còn khá ngắn. Phần lớn doanh nghiệp tư nhân chỉ hình thành sau Đổi mới năm 1986, dẫn tới sự thiếu hụt kinh nghiệm tích lũy và truyền thừa giữa các thế hệ doanh nhân.

Thứ hai, chúng ta chưa có một hệ thống đào tạo khởi nghiệp bài bản và chuyên biệt. Nhiều nhà sáng lập phải tự học, tự làm, dẫn đến việc ra quyết định dựa nhiều vào cảm tính hơn là cơ sở khoa học và thực tiễn.

Thứ ba, hệ thống chính sách trước đây còn phân tán, thiếu tính đồng bộ, khiến startup gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn lực và định hướng phát triển.

Nghị quyết 86/NQ-CP bước đầu giải quyết những vấn đề này khi đặt ra yêu cầu đưa nội dung đổi mới sáng tạo vào 100% cơ sở giáo dục. Đây là một quyết sách rất quan trọng, bởi nó chuyển trọng tâm từ hỗ trợ “ngọn” sang xây dựng “gốc” – tức là phát triển con người.

Nghị quyết 86 đã tiếp cận đúng bản chất vấn đề của hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo Việt Nam. Ảnh: Phương Nga

Gỡ “nút thắt” hệ sinh thái, tạo đột phá từ con người và thể chế

Nếu nói thay tiếng nói của cộng đồng, startup Việt đang kỳ vọng điều gì nhất từ Nghị quyết trong giai đoạn 2026–2030, và trong các nhóm giải pháp của Chiến lược, đâu sẽ là những chính sách có thể tạo chuyển biến nhanh, rõ nét cho hệ sinh thái?

- Kỳ vọng lớn nhất của cộng đồng khởi nghiệp hiện nay là một hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch và ổn định, đi kèm các cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho những mô hình mới như AI, Fintech hay tài sản số, để không bị lỡ nhịp với thế giới. Đồng thời, cộng đồng cũng mong Chính phủ đóng vai trò “người mua hàng tiên phong”, tạo dựng thị trường ban đầu cho các sản phẩm đổi mới sáng tạo trong nước, cùng với việc đẩy mạnh đào tạo khởi nghiệp bài bản để nhà sáng lập đủ năng lực vượt qua “thung lũng tử thần”.

Trong các nhóm giải pháp, tôi đặc biệt kỳ vọng vào hai trụ cột có thể tạo chuyển biến nhanh nhất: Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với các tổ chức khoa học, công nghệ, nhằm đưa tri thức ra thị trường và hoàn thiện hệ thống đổi mới sáng tạo, tài sản trí tuệ để thiết lập “luật chơi” công bằng, bảo vệ giá trị sáng tạo. Khi tài sản trí tuệ được công nhận và có thể dùng làm tài sản bảo đảm, dòng vốn sẽ được khơi thông, tạo “cú hích” quan trọng để startup bứt phá.

Từ thực tế hoạt động của Hiệp hội, ông có đề xuất cụ thể nào với Chính phủ để Nghị quyết không chỉ dừng ở định hướng mà thực sự tạo ra thay đổi trên thị trường?

Đề xuất quan trọng nhất của tôi là ưu tiên xây dựng chương trình đào tạo phát triển chuyên gia, Mentor (cố vấn) và giảng viên dạy khởi nghiệp trên toàn quốc. Trong cuốn sách "Khởi nghiệp: Nền tảng học thuật và hơi thở thời đại cho nhà sáng lập", tôi đã nhấn mạnh rằng khởi nghiệp phải bắt đầu từ con người chứ không phải ý tưởng.

Tầm vóc của một dân tộc được đo bằng việc dân tộc đó có bao nhiêu nhà sáng lập doanh nghiệp đủ tầm để tạo việc làm và của cải vật chất bền vững. Nếu không có đội ngũ cố vấn thực chiến và giảng viên bài bản, chúng ta sẽ lãng phí nguồn lực vào những ý tưởng viển vông. Việc chuẩn hóa và cấp bản quyền cho các chương trình đào tạo chuyên gia khởi nghiệp sẽ là nền tảng để xây dựng thế hệ "doanh chủ" mạnh cho đất nước.

Với các mục tiêu đến 2030 và 2045, ông có tin Việt Nam có thể trở thành một trung tâm khởi nghiệp sáng tạo của khu vực và thế giới? Điều kiện tiên quyết để đạt được mục tiêu đó là gì? Và các startup cần tham gia như thế nào để góp phần đưa các mục tiêu của Chiến lược đi vào thực tiễn?

- Tôi hoàn toàn tin tưởng chúng ta sẽ đạt được mục tiêu trở thành Top 30 hệ sinh thái khởi nghiệp toàn cầu vào năm 2045. Chúng ta hiện đã có chủ trương đúng, hướng đi rõ và chiến lược cụ thể.

Điều kiện tiên quyết lúc này là dồn toàn lực ưu tiên và triển khai từng bước quyết liệt. Chúng ta không thể làm quá nhiều việc cùng lúc, vì vậy cần tập trung vào các công nghệ chiến lược như AI, bán dẫn và năng lượng xanh.

Về phía các nhà khởi nghiệp sáng tạo, họ không thể chỉ ngồi chờ hỗ trợ mà họ cần chủ động tham gia bằng cách nâng cấp tư duy lãnh đạo, tập trung vào giá trị thực và bài toán thực của xã hội. Các nhà sáng lập phải ý thức việc xây dựng “di sản” thông qua văn hóa doanh nghiệp liêm chính và trách nhiệm cộng đồng. Đó mới chính là cách bền vững nhất để đưa các mục tiêu của Chiến lược đi vào thực tiễn đời sống kinh tế.

Xin cảm ơn ông!