Nghi Sơn kiên cường qua những ngày sóng gió

Toàn cảnh Nhà máy Lọc hoá dầu Nghi Sơn.

1.

Có mặt tại Nghi Sơn trong một ngày nắng như đổ lửa, chiếc xe bus chuyên dụng đưa chúng tôi đi qua các khu vực của nhà máy. Qua ô cửa kính, những tháp công nghệ cao vút, những bồn chứa đồ sộ và hệ thống đường ống đan nối tầng tầng lần lượt hiện ra, choáng ngợp tầm mắt. Xe đi qua phân xưởng này, trước mặt đã mở ra những dãy thiết bị khác, trải dài trong một không gian công nghiệp rộng lớn. Giữa nắng gió miền Trung, tổ hợp lọc hóa dầu hiện lên bề thế như một thành phố của thép, nơi từng phân xưởng, từng tuyến ống kết nối trong một hệ thống vận hành liên tục. Phải đến tận nơi, đi giữa công trình ấy, mới cảm nhận rõ sức vóc của Nghi Sơn trên vùng cát ven biển năm nào.

Sau khi dẫn chúng tôi tham quan một vòng nhà máy, Tổng Giám đốc Kazutaka Yamato và Giám đốc Nhà máy Lê Nguyễn Quốc Vinh chia sẻ những trăn trở về bài toán bảo đảm nguồn nguyên liệu. Nghi Sơn vốn được thiết kế để chế biến dầu thô Kuwait, nên khi nguồn cung này có thời điểm bị gián đoạn cục bộ, việc tìm dầu thay thế không đơn thuần là đổi nhà cung cấp. Mỗi loại dầu thô có đặc tính riêng, đòi hỏi phải được đánh giá, thử nghiệm để bảo đảm phù hợp với hệ thống công nghệ, đáp ứng yêu cầu vận hành an toàn và hiệu quả.

Trong khi đó, có thời điểm giá dầu thô tăng tới 63%, khiến chi phí nguyên liệu của nhà máy tăng thêm khoảng 2,5 triệu USD mỗi ngày. Chỉ một con số ấy cũng đủ hình dung sức ép lên những người phải đưa ra quyết định.

Chủ động lường trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ giữa năm 2025, Nghi Sơn đã chuẩn bị phương án thử nghiệm các nguồn dầu ngoài Kuwait. Tháng 12/2025, nhà máy lần đầu tiên chế biến thành công một lô dầu ngoài nguồn Kuwait. Đó là một bước đi có ý nghĩa mà đến khi chuỗi cung ứng gặp trở ngại, giá trị của nó càng hiện rõ.

Nhà máy Lọc hoá dầu Nghi Sơn trong đêm.

Cũng theo lãnh đạo nhà máy, đến nay Nghi Sơn đã xử lý được 10 loại dầu thô mới. Trong giai đoạn căng thẳng từ tháng 4 đến tháng 6, nhà máy điều chỉnh cơ cấu sản phẩm, giảm tỷ trọng hóa dầu để tăng sản xuất xăng dầu, qua đó tăng thêm khoảng 15-17% nguồn cung xăng dầu.

Tám tháng đầu năm 2026, công suất bình quân phân xưởng chưng cất dầu thô đạt 110,9%. Nhà máy chế biến 7,3 triệu tấn dầu thô, sản xuất 5,6 triệu tấn xăng dầu, bằng 103% cùng kỳ năm trước. Giữa những xáo trộn bên ngoài, dòng sản phẩm từ Nghi Sơn vẫn được duy trì. Giá trị của một cơ sở công nghiệp lớn được thể hiện rõ nhất vào những lúc thị trường cần đến sự ổn định.

Đặc biệt Nghi Sơn đã đạt mốc 30 triệu giờ công an toàn, không xảy ra sự cố gây mất thời gian lao động. Sang tháng 9, nhà máy tiếp nhận an toàn chuyến tàu chở dầu thô siêu lớn thứ 300. Những cột mốc này có thể chỉ chiếm vài dòng trên bản báo cáo, song để có được chúng là sự tuân thủ quy trình qua từng ca trực, từng lần kiểm tra, từng thao tác vận hành. Trong một tổ hợp có hàng trăm nghìn đầu mục thiết bị, sự cẩn trọng phải trở thành nếp làm việc hằng ngày. Đẩy cao công suất đã khó; giữ được kỷ luật an toàn trong nhịp vận hành ấy còn đòi hỏi bản lĩnh và năng lực tổ chức rất lớn.

Tin vui nhất trong lần trở lại này là kết quả tài chính. Theo báo cáo của doanh nghiệp, tám tháng đầu năm 2026, Nghi Sơn đạt doanh thu ước tính 185.500 tỷ đồng, nộp ngân sách khoảng 18.000 tỷ đồng và ghi nhận lợi nhuận sau thuế gần 14.000 tỷ đồng. Sau nhiều năm kể từ khi vận hành thương mại cuối năm 2018, kết quả lợi nhuận dương ấy mang ý nghĩa của một bước ngoặt.

Những con số "biết nói" ấy đưa tôi trở lại với ký ức về vùng biển Hải Yến, Tĩnh Gia, Thanh Hoá...

Công trường xây dựng Nhà máy Lọc hoá dầu Nghi Sơn thời điểm mới khởi công.

2.

Những năm trước 2010 vùng đất này chủ yếu là cát trắng, gió nóng và những xóm làng sống dựa vào biển. Mùa hè, gió Lào thổi rát mặt; mùa đông, gió bấc lùa qua những rặng phi lao. Cuộc mưu sinh của người dân bãi ngang gắn với thuyền nhỏ, bè mảng, với những chuyến đi gần bờ và vài khoảnh đất trồng khoai, trồng lạc.

Khi dự án được triển khai, hàng trăm hộ dân đã di dời, nhường đất để xây dựng nhà máy. Rời nơi ở cũ cũng là rời xa những nếp sinh hoạt quen thuộc, bắt đầu cuộc sống mới với bao lo toan về việc làm, sinh kế. Bởi vậy, đứng trước nhà máy hôm nay, tôi nghĩ thành quả của công trình còn có phần đóng góp của những người dân đã nhường đất. Sự đổi thay của vùng đất này chỉ thực sự trọn vẹn khi đi cùng cuộc sống ổn định, ngày càng tốt hơn của người dân, nhất là những gia đình đã di dời để dành chỗ cho dự án.

Trên vùng cát năm xưa, tổ hợp lọc hóa dầu hiện diện với 504 ha mặt đất, 925 ha mặt biển, hệ thống đê chắn sóng, cảng xuất sản phẩm, bồn bể và đường ống. Ngoài khơi, cách bờ 35 km, hệ thống phao rót dầu không bến có thể tiếp nhận tàu dầu trọng tải lên đến 300.000 tấn. Nhà máy có 60 phân xưởng, trong đó 38 phân xưởng công nghệ, cùng hệ thống phụ trợ phục vụ vận hành. Nhìn những tháp chưng cất, những tuyến ống và bồn chứa nối tiếp nhau, càng thấy rõ khoảng cách lớn lao giữa một vùng bãi ngang nghèo khó với một trung tâm công nghiệp hiện đại. Để đi hết khoảng cách ấy cần vốn, công nghệ và thời gian; cần hơn nữa là những con người đủ sức tiếp nhận, vận hành và chịu trách nhiệm với công trình.

Trong hành trình đó, PETROVIETNAM có một vị trí đặc biệt quan trọng. Với 25,1% vốn điều lệ, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam cùng các đối tác Idemitsu Kosan, Kuwait Petroleum International và Mitsui Chemicals tham gia vào một dự án có ý nghĩa lớn đối với nguồn cung năng lượng trong nước. Qua những thời điểm khó khăn về tài chính, cơ chế tiêu thụ sản phẩm và yêu cầu tái cơ cấu, trách nhiệm của cổ đông Việt Nam gắn liền với việc tìm tiếng nói chung giữa các bên, duy trì hoạt động của nhà máy và bảo đảm lợi ích lâu dài của dự án.

Tổng Giám đốc Kazutaka Yamato nhấn mạnh, trong những thời điểm chuỗi cung ứng dầu thô từ Trung Đông đứng trước nguy cơ gián đoạn, PETROVIETNAM đã đồng hành chặt chẽ với nhà máy, tham gia kết nối, trao đổi và thúc đẩy các phương án nhằm duy trì nguồn nguyên liệu cho sản xuất.

Ở cấp độ rộng hơn, sự hỗ trợ của Chính phủ Việt Nam cùng các bộ, ngành, trong đó có Bộ Ngoại giao, cũng có ý nghĩa rất quan trọng khi những vấn đề về nguồn cung không còn thuần túy là câu chuyện thương mại của một doanh nghiệp, mà gắn với quan hệ giữa các quốc gia, các đối tác năng lượng và yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng trong nước. Theo ông Yamato, trong bối cảnh Trung Đông biến động nhanh, sự phối hợp giữa doanh nghiệp, cổ đông và các cơ quan của Việt Nam đã tạo thêm một “vành đai hỗ trợ” để Nghi Sơn chủ động hơn trong tiếp cận nguồn dầu, xử lý các tình huống phát sinh và giữ cho hoạt động của nhà máy không bị đứt quãng.

Giám đốc Nhà máy Lê Nguyễn Quốc Vinh chia sẻ thêm, trong bốn tháng cuối năm 2026, Nghi Sơn đặt mục tiêu duy trì công suất CDU bình quân khoảng 125%, dự kiến sản xuất gần 3,6 triệu tấn sản phẩm, trong đó có gần 3 triệu tấn xăng dầu. Nếu thực hiện được kế hoạch này, sản lượng xăng dầu cả năm sẽ vào khoảng 8,6 triệu tấn. Doanh thu bốn tháng cuối năm dự kiến đạt 97.300 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế khoảng 11.700 tỷ đồng và nộp ngân sách khoảng 6.900 tỷ đồng.

Tổng Giám đốc Kazutaka Yamato nhấn mạnh, trong những thời điểm chuỗi cung ứng dầu thô từ Trung Đông đứng trước nguy cơ gián đoạn, PETROVIETNAM đã đồng hành chặt chẽ với nhà máy, tham gia kết nối, trao đổi và thúc đẩy các phương án nhằm duy trì nguồn nguyên liệu cho sản xuất.

Bên cạnh đó, Nghi Sơn đang triển khai hồ sinh học, áp dụng thảm thực vật nổi để hỗ trợ xử lý nước thải, đồng thời duy trì hệ thống quan trắc tự động và truyền dữ liệu tới cơ quan quản lý. Từ đầu dự án đến nay, doanh nghiệp đã triển khai 111 dự án cộng đồng, với tổng kinh phí hơn 389,7 tỷ đồng. Hệ thống cấp nước sạch được hỗ trợ mang lại nguồn nước ổn định cho khoảng 1.300 hộ dân; hơn 4.400 người dân địa phương hưởng lợi từ các chương trình chăm sóc sức khỏe, dinh dưỡng và phòng chống dịch bệnh. Với người dân quanh nhà máy, những việc ấy hiện diện trong sinh hoạt hằng ngày, trong nguồn nước sử dụng và điều kiện chăm sóc sức khỏe của mỗi gia đình.

Rời Nghi Sơn khi những dãy đèn trên các tháp công nghệ đã sáng, tôi lại nhớ đến vùng cát Hải Yến của nhiều năm trước. Một vùng đất đã đổi thay, và cùng với nó là công việc, sinh kế, kỳ vọng của bao gia đình. Phía trước nhà máy vẫn còn những thử thách, nhưng sau những gì được nghe, được thấy trong chuyến trở lại này, điều đọng lại trong tôi là sự chủ động của những người đang giữ nhịp vận hành nơi đây. Từ vùng biển Thanh Hóa, dòng năng lượng ấy tiếp tục đi vào đời sống, góp phần giữ nhịp sản xuất và nhịp phát triển của đất nước...