Nghi thức trưởng thành độc đáo của người Chăm Hồi giáo Bàni

Trang phục truyền thống của các cháu trai trong ngày lễ

Dấu mốc trưởng thành thiêng liêng

Từ bao đời nay, vào các tháng 6, 8 hoặc 10 theo lịch Chăm, cộng đồng người Chăm Hồi giáo Bàni tổ chức Lễ Kareh - Katal - Lễ trưởng thành (Lễ nhập đạo) cho nam, nữ khi bước sang tuổi 15. Đây là một nghi lễ quan trọng trong đời người của đồng bào Chăm Hồi giáo Bàni.

Theo Imưm Kết ở thôn Bình Thắng, xã Bắc Bình, Lễ Kareh - Katal của người Chăm thường được làm trong 3 ngày 2 đêm. Ngày thứ nhất, mọi người trong gia đình lo chuẩn bị trang phục, dựng rạp. Ngày thứ 2, họ chuẩn bị lễ vật như: chuối, nếp nổ, bánh ít, bánh xà lam... Và lễ cúng sẽ diễn ra vào ngày thứ 3. Dịp này, gia chủ (người đứng ra tổ chức) sẽ mời tất cả bà con trong làng đến dự để cùng chứng kiến thời khắc cậu con trai và cô con gái được thần linh công nhận là người trưởng thành. Tùy theo điều kiện kinh tế mà mỗi gia đình có thể tổ chức Lễ trưởng thành cho con trai, con gái lớn hay nhỏ. Thường thì gia đình phải chuẩn bị mỗi người một nải chuối, một khay nếp nổ và một con gà trống để làm lễ cúng thần linh.

Vào lúc hoàng hôn, các thanh niên nam nữ tập hợp tại địa điểm làm lễ. Nam sẽ do một vị chức sắc gọi là Imem hướng dẫn vào ngồi trong một rạp. Nữ sẽ được bà “Amuk Buh” hướng dẫn vào ngồi trong một cái rạp khác. Đến sáng hôm sau, khi mặt trời vừa mọc, những người đỡ đầu cho số thanh niên nam nữ trên lần lượt hướng dẫn cho xuống sông tắm rửa tội. Đây là phần việc quan trọng trong quá trình tiến hành Lễ trưởng thành.

Người Chăm quan niệm, dòng sông sẽ rửa sạch mọi bụi trần, rửa sạch mọi tội lỗi và mang lại sự thuần khiết cho con người. Đến với dòng sông là nhớ lại cội nguồn, thông báo với đất trời giai đoạn trưởng thành của một đời người.

Các cháu gái sinh hoạt trong một không gian riêng

Nghi lễ đặc biệt và những biến đổi theo thời gian

Trong ngày lễ chính, từ sáng sớm, các bậc cao niên đưa thanh niên ra sông tắm gội, thực hiện nghi thức thanh tẩy. Sau đó, họ được đưa về rạp lễ, nơi các vị chủ lễ đặt tên theo các vị thần đỡ đầu. Những cái tên này sẽ theo họ suốt đời, kể cả khi qua đời.

Tiếp đến là nghi thức truyền thống đánh dấu sự trưởng thành của nam giới, trước kia được thực hiện đầy đủ, nhưng ngày nay chủ yếu mang ý nghĩa tượng trưng. Đối với nữ, nghi lễ cắt tóc mái được thực hiện như lời cam kết không làm điều sai trái trong đạo giáo. Trong quá trình diễn ra nghi lễ chính thức, một người bế một bé trai khoảng 8 tháng đến 1 tuổi là con cháu của gia đình hay trong dòng họ tổ chức lễ và gọi là Anek Po La Dhi (Pô-la-thì) vào làm lễ.

Tuy vẫn còn những nghi thức và tập tục trong quá trình thực hiện Lễ Kareh - Katal, nhưng so với trước đây thì có sự tiến bộ hơn, nhất là vấn đề rút ngắn thời gian trong quá trình làm. Ông Lư Văn Xuống - một người lớn tuổi ở thôn Bình Thắng, xã Bắc Bình cho biết: “Trước kia, những người tham gia làm Lễ Kareh - Katal này phải đi tát ao bắt cá, vào rừng chặt củi để chuẩn bị lễ. Và sau khi kết thúc lễ thì những người này vẫn tiếp tục ở lại phục vụ cho gia chủ từ 7 - 10 ngày. Từ lúc bắt đầu làm lễ đến khi kết thúc lễ cũng mất gần nửa tháng, nhưng bây giờ tiến bộ hơn thì rút gọn lại trong 3 ngày”.

Kết thúc buổi lễ, gia đình mời bà con, lối xóm đã đến dự chứng kiến thời khắc cậu con trai và cô con gái được thần linh công nhận là người trưởng thành dùng bữa cơm thân mật. Các cô gái, chàng trai tại lễ trưởng thành này sẽ được bà con, họ hàng tặng quà chúc mừng. Như vậy, kể từ đây, những cô gái, chàng trai này đã chính thức trở thành tín đồ Hồi giáo Bàni và thành viên chính thức trong tộc họ.