Nghi vấn gian lận tuyển sinh đại học lớn chưa từng có ở Mexico

Đại học Tự chủ Quốc gia Mexico (UNAM). Ảnh: Britannica.

Mới đây, Đại học Tự chủ Quốc gia Mexico (UNAM) đã phải tạm dừng quy trình tuyển sinh sau khi xuất hiện nghi vấn một số lượng lớn thí sinh gian lận trong kỳ thi đầu vào trực tuyến. Điều này khiến cả trăm nghìn thí sinh rơi vào trạng thái chờ đợi và không kịp khai giảng vào ngày 10/8 sắp tới, theo New York Times.

Loạt nghi vấn trong năm đầu tiên thi online

Vụ việc bắt đầu từ giữa tháng 7 khi kết quả tuyển sinh cho thấy số lượng thí sinh đạt điểm rất cao, thậm chí điểm tuyệt đối, ở các ngành cạnh tranh như Y khoa và Luật tăng bất thường.

Ngay sau đó, Đại học Tự chủ Quốc gia Mexico - trường đại học công lập lớn nhất và danh tiếng nhất Mexico - đã hủy hàng nghìn bài thi mà nhà trường cho rằng có dấu hiệu được hoàn thành với sự hỗ trợ của AI hoặc các hình thức gian lận khác. Tuy nhiên, đây mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm.

Theo ông Rául Rojas, chuyên gia AI và nhà toán học người Mexico đang giảng dạy tại Đại học Nevada, Reno (Mỹ), kết quả phân tích cho thấy mức cải thiện điểm số năm nay rất không bình thường. Ông ước tính khoảng một nửa trong tổng số 158.700 thí sinh dự thi, tương đương khoảng 75.000 người, có thể đã gian lận.

Dù vậy, ông cũng cho rằng AI chưa chắc là yếu tố quyết định. Phần lớn trường hợp gian lận có thể vẫn sử dụng phương thức truyền thống như phao thi, thay vì hoàn toàn dựa vào AI. Thậm chí, đáp án đề thi có thể đã bị rò rỉ, hoặc được rao bán trên mạng trong thời gian kỳ thi diễn ra.

2026 là năm đầu tiên UNAM tổ chức kỳ thi tuyển sinh theo hình thức trực tuyến. Nhà trường yêu cầu thí sinh bật webcam trong suốt quá trình làm bài nhằm giám sát và phát hiện các hành vi bất thường.

Việc chuyển sang thi trực tuyến được UNAM kỳ vọng sẽ mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho thí sinh trên khắp Mexico. Mỗi năm, trường chỉ dành khoảng 20.000 chỉ tiêu cho học sinh ngoài hệ thống trường trung học trực thuộc UNAM, trong khi số lượng hồ sơ đăng ký luôn cao gấp nhiều lần.

Để đảm bảo tính minh bạch, UNAM từng tuyên bố hệ thống thi được AI bảo vệ. Công nghệ này có nhiệm vụ phát hiện những dấu hiệu bất thường như thí sinh đeo tai nghe, tắt camera hoặc micro rồi tự động gửi cảnh báo.

Tuy nhiên, kết quả bất thường của kỳ thi đang khiến chính hệ thống giám sát này bị đặt dấu hỏi.

Hiệu trưởng UNAM Leonardo Lomelí khẳng định ưu tiên hàng đầu hiện nay là làm rõ toàn bộ sự việc trước khi tiếp tục quá trình tuyển sinh.

Ông cũng cho biết nhà trường muốn bảo vệ quyền lợi của những người đã học tập, đã chuẩn bị nghiêm túc, đồng thời xem đây là cơ hội để rút ra bài học không chỉ cho UNAM mà còn cho các cơ sở giáo dục đại học khác.

Đại học Tự chủ Quốc gia Mexico (UNAM) nổi tiếng với ngành Y khoa và Luật. Ảnh: UNAM.

Mở điều tra quy mô lớn

Khi cuộc điều tra chưa có kết luận cuối cùng, những tranh cãi về vai trò của AI trong vụ việc ngày càng gay gắt. Nhiều chuyên gia cho rằng nguyên nhân không chỉ nằm ở các công cụ trí tuệ nhân tạo như ChatGPT mà còn ở những lỗ hổng của hình thức thi trực tuyến.

Ngay trước khi kỳ thi diễn ra, mạng xã hội ở Mexico đã xuất hiện nhiều hướng dẫn giúp thí sinh vượt qua hệ thống giám sát. Một số tài khoản khuyên đặt màn hình phụ ngoài khung hình webcam để tra cứu ChatGPT hoặc các mô hình AI khác. Những người khác lại hướng dẫn giấu tai nghe dưới tóc hoặc thậm chí thuê người làm bài thay ở ngoài phạm vi camera.

Nhận thấy dấu hiệu bất thường, trước khi công bố kết quả chính thức, UNAM đã gửi đơn tố giác hình sự lên cơ quan liên bang đối với các công ty và cá nhân bị cho là rao bán đáp án hoặc cung cấp dịch vụ gian lận trong kỳ thi.

Bên cạnh các thí sinh, Territorium Life - đơn vị được UNAM thuê tổ chức kỳ thi trực tuyến - cũng đang bị điều tra. Tổng thống Mexico Claudia Sheinbaum yêu cầu làm rõ liệu công ty này có liên quan đến vụ việc hay không, hay gian lận xuất phát từ các thí sinh sử dụng AI và những phương thức khác.

Theo New York Times, năm học mới tại Mexico dự kiến bắt đầu từ ngày 10/8 và thí sinh vẫn chưa biết mình có được nhập học hay không. Trong lúc cuộc điều tra chưa có kết luận chính thức, cả trăm nghìn thí sinh đã tập trung trước khuôn viên UNAM để phản đối việc kết quả có nguy cơ bị hủy.

Không ít người bày tỏ sự uất ức bị nghi ngờ chỉ vì đạt điểm cao. Ngược lại, một số thí sinh khác yêu cầu tổ chức thi lại theo hình thức trực tiếp nhằm bảo đảm công bằng.

Tuy nhiên, đề xuất này cũng vấp phải phản đối từ những người đã dành nhiều tháng ôn luyện nghiêm túc. Fernanda Belém, 20 tuổi, cho biết cô đã chuẩn bị suốt nhiều tháng cho lần thi thứ hai vào ngành Thú y. Nữ sinh này cho biết đáp án đề thi vẫn bị phát tán gần như mỗi năm, chỉ khác là kỳ thi năm nay diễn ra trực tuyến nên thu hút nhiều sự chú ý hơn.

Không chỉ quyết định số phận của một mùa tuyển sinh, vụ việc lần này còn đặt ra bài toán đối với các trường đại học về cách tổ chức các kỳ thi trực tuyến trong kỷ nguyên AI. Công nghệ vừa mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, nhưng cũng tạo ra những thách thức chưa từng có đối với tính công bằng và minh bạch của các kỳ tuyển sinh.