Nghĩa địa lấn 'đất vàng' ven biển

Khu vực đường ven biển ở Thuận An vẫn còn nhiều mồ mả cần giải tỏa để tạo quỹ đất phát triển.

Người sống "chen chúc" cạnh người đã khuất

Để thực hiện bài viết này, chúng tôi đã về tận các nghĩa địa ở vùng biển Thuận An, để ghi nhận một thực tế bức bối.

Thuận An vốn là một xã biển, với tiềm năng "đất vàng, đất bạc" khi đầu tư phát triển dịch vụ, du lịch. Nhưng ngay dọc tuyến đường chính ven biển, đập vào mắt là những khu lăng mộ đan cài thế răng lược giữa khu dân cư. Có nơi, lăng mộ san sát kéo dài thành dải chạy dọc theo bờ biển.

Tại các tổ dân phố (TDP) vốn là vùng lõi của xã biển, như: Hải Thành, Hòa Duân, Phú Thuận, khoảng đất lợi thế nhiều năm qua gần như chỉ dành cho việc làm nghĩa trang. Trên nhiều tuyến đường, muốn vào khu dân cư thì phải đi xuyên qua các khu mồ mả đã tồn tại hàng chục năm.

“Mồ mả giờ nhiều hơn cả nhà dân. Đất dành cho người chết ngày càng mở rộng. Đất cho người sống ngày càng ít đi”, người dân Thuận An lo âu. Trong khi nhu cầu cần hạ tầng để phát triển dịch vụ, du lịch biển ngày càng lớn, thì không ít diện tích ven biển lại bị chia cắt bởi các khu mồ mả hình thành qua nhiều đời, trở thành lực cản.

Qua quan sát, có thể thấy, nhiều khu lăng mộ ở Thuận An được xây dựng quy mô lớn, có phần mộ rộng hàng chục, thậm chí hàng trăm mét vuông. Ở nhiều vị trí đất đẹp, cao ráo được người dân bao chiếm, dành phần cho mồ mả, gây khó khăn cho công tác quản lý và khai thác quỹ đất phục vụ phát triển.

Ở Thuận An, nhiều ngôi mộ nằm xen kẽ trong khu dân cư.

Ảnh hưởng tiến độ nhiều dự án

Ông Nguyễn Văn Thuận, Phó Chủ tịch UBND phường Thuận An bày tỏ: Địa phương gần như không còn quỹ đất trong diện quy hoạch dành cho nghĩa trang. Ở những khu vực cấm chôn cất, người dân vẫn lợi dụng ban đêm để xây dựng mộ "gió" hoặc mở rộng diện tích chôn cất. Chính quyền buộc phải thường xuyên kiểm tra, tháo dỡ các trường hợp lấn chiếm và kiên quyết không bố trí chôn cất mới tại những khu vực đất đã quy hoạch dành cho phát triển.

Theo ông Thuận, khó khăn lớn nhất hiện nay là cân bằng giữa nhu cầu chôn cất và yêu cầu dành quỹ đất cho phát triển đô thị biển. Ngoài khu dân cư hiện hữu, phần lớn diện tích ven biển vẫn là đất mồ mả.

Ông Thuận đơn cử những con số ám ảnh. Khi triển khai dự án đường ven biển qua TDP An Hải, địa phương đã phải di dời hơn 1.800 ngôi mộ. Hiện, khu vực này vẫn còn có khoảng 1.500 ngôi mộ. Để hình thành quỹ đất phục vụ phát triển du lịch, dịch vụ biển trong thời gian tới, số mộ này cũng sẽ phải tiếp tục di dời. “Áp lực về công tác giải phóng mồ mả và quỹ đất là rất lớn”, ông Thuận nói.

Không chỉ làm tăng chi phí giải phóng mặt bằng cho yêu cầu phát triển, các khu mồ mả phân bố dày đặc còn ảnh hưởng đến tiến độ nhiều dự án.

Những khu lăng mộ rộng lớn ở TDP Phú Thuận, phường Thuận An.

Yêu cầu cấp thiết

Khi quỹ đất ven biển ngày càng hạn hẹp, việc thay đổi tập quán mai táng không chỉ là câu chuyện về nếp sống, mà còn gắn với yêu cầu phát triển bền vững của địa phương.

Ông Nguyễn Văn Hải, ở TDP Phú Thuận cho rằng, đất càng ngày càng chật. Nếu cứ xây lăng lớn, giữ đất như lâu nay thì mai này con cháu sẽ càng khó hơn. Hỏa táng rồi bố trí trong khuôn viên nhỏ vừa gọn gàng, vừa văn minh.

Theo ông Huỳnh Văn Thành, Tổ trưởng TDP Phú Thuận, thay đổi tập quán cần có thời gian bởi người Huế vốn coi trọng phong tục truyền thống. Tuy nhiên, khi người dân dần nhận thức rõ áp lực về quỹ đất và lợi ích lâu dài của hỏa táng, sự đồng thuận cũng từng bước được nâng lên. Theo ông, cùng với tuyên truyền, cần có các quy định quản lý đồng bộ, cụ thể về việc chôn cất để việc thực hiện thống nhất, hiệu quả.

Những áp lực về quỹ đất tại Thuận An cho thấy, câu chuyện hỏa táng không còn đơn thuần là lựa chọn hình thức an táng mà đã trở thành một yêu cầu trong quản lý và phát triển đô thị. Khi quỹ đất ven biển ngày càng hạn hẹp, trong khi nhu cầu phát triển hạ tầng, dịch vụ và du lịch không ngừng gia tăng, thay đổi tập quán mai táng là một trong những giải pháp để sử dụng hiệu quả nguồn lực đất đai.

Những ngôi nhà chen chúc cạnh những ngôi mộ.

Trong bối cảnh đó, Nghị quyết của HĐND TP. Huế về hỗ trợ 100% chi phí hỏa táng đến năm 2030 vừa được thông qua là bước đi kịp thời. Chính sách không chỉ hỗ trợ toàn bộ chi phí cho các đối tượng thụ hưởng mà còn đơn giản hóa thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ, giúp người dân giảm bớt gánh nặng trong thời điểm gia đình có tang sự. Quan trọng hơn, đây là thông điệp cho thấy thành phố đang chuyển từ việc xử lý áp lực quỹ đất sang chủ động định hướng thay đổi tập quán theo hướng văn minh, phù hợp với yêu cầu phát triển đô thị.

Theo ông Nguyễn Văn Mai, Trưởng ban Điều hành làng Thai Dương, TDP An Hải, chủ trương này nhận được sự đồng tình của người dân bởi vừa phù hợp với thực tế địa phương, vừa tôn trọng quyền lựa chọn của mỗi gia đình. “Nếu chỉ vận động thì rất khó tạo chuyển biến, nhưng khi có chính sách hỗ trợ cụ thể, thủ tục thuận lợi, người dân sẽ cởi mở hơn trong việc tiếp cận hình thức hỏa táng”, ông Mai nhận định.

Ông Nguyễn Văn Thuận cho biết, mục tiêu trước mắt không phải thay đổi ngay tập quán đã tồn tại hàng trăm năm mà từng bước nâng tỷ lệ người dân lựa chọn hỏa táng lên khoảng 5 - 10%. Cùng với công tác tuyên truyền, địa phương sẽ tăng cường quản lý việc xây dựng mồ mả, không để phát sinh các khu chôn cất tự phát, đồng thời từng bước tạo sự đồng thuận trong cộng đồng.

Ở góc độ quy hoạch, mỗi trường hợp lựa chọn hỏa táng đồng nghĩa với việc giảm áp lực lên quỹ đất và hạn chế mở rộng các nghĩa địa ngoài quy hoạch. Về lâu dài, đây sẽ là cơ sở để thành phố từng bước sắp xếp, di dời các khu mồ mả hiện hữu, hình thành quỹ đất phục vụ phát triển hạ tầng, dịch vụ, du lịch và các công trình công cộng, nhất là tại những khu vực ven biển có nhiều tiềm năng.