Nghịch lý 11 triệu tỷ đồng 'trú ẩn' ngân hàng: 'Van' huy động mở to nhưng 'vòi' tín dụng vẫn nghẽn

Trao đổi với VnBusiness, ông Từ Tiến Phát, Tổng giám đốc ACB cho biết hiện nay toàn ngành ngân hàng đang chung tay kéo giảm lãi suất cho vay xuống mức thực chất chứ không chỉ nằm ở khẩu hiệu hay thông điệp. 

Nghịch lý "van" đóng - "van" mở

Theo số liệu mới nhất từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN), tính đến cuối tháng 6/2026, tiền gửi của khách hàng cá nhân tại các tổ chức tín dụng đã chính thức vượt ngưỡng 11 triệu tỷ đồng. Đáng chú ý, chỉ riêng trong tháng 6, lượng tiền gửi dân cư đã tăng thêm khoảng 242.000 tỷ đồng – một con số đầy ấn tượng cho thấy sức hút mạnh mẽ của kênh tiết kiệm.

Trong tháng 6, lượng tiền gửi dân cư đã tăng thêm khoảng 242.000 tỷ đồng.

Tại các đầu tàu kinh tế như TP.HCM và Đồng Nai, hoạt động huy động vốn cũng ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc, đạt 6,151 triệu tỷ đồng trong nửa đầu năm, tăng 7,1% so với cùng kỳ. Trong đó, tiền gửi tiết kiệm và có kỳ hạn chiếm tỷ trọng áp đảo với hơn 2,4 triệu tỷ đồng.

Lý giải về làn sóng "tiền đổ về túi ngân hàng", Tiến sĩ Nguyễn Anh Vũ, Trưởng Khoa Tài chính (Đại học Ngân hàng TP.HCM), cho rằng đây là xu hướng ổn định nhờ sự tăng trưởng thu nhập và tích lũy của người dân. Đặc biệt, trong bối cảnh các kênh đầu tư khác như vàng, bất động sản đang biến động phức tạp, ngân hàng vẫn là "vịnh tránh bão" an toàn nhất. "Người dân có xu hướng tạm thời gửi tiền vào hệ thống để bảo toàn vốn, hưởng lãi suất tốt và chờ đợi cơ hội ở các thị trường khác", ông Vũ nhận định.

Tuy nhiên, quy mô tiền gửi tăng kỷ lục không đồng nghĩa với việc nguồn vốn của ngân hàng trở nên "rẻ" hơn. Thực tế, việc tăng lãi suất huy động để cạnh tranh nguồn vốn trong tháng 6 đã phản ánh một áp lực khác: Tốc độ huy động vẫn chưa theo kịp đà mở rộng tín dụng, buộc các nhà băng phải chấp nhận chi phí đầu vào cao hơn để giữ chân khách hàng.

Dù nguồn lực dồi dào, nhưng con đường để dòng vốn này chảy vào khu vực sản xuất lại đang gặp những "nút thắt" khó gỡ. PGS.TS Đặng Ngọc Đức, Viện trưởng Viện Công nghệ tài chính (Đại học Đại Nam), ví von lãi suất như một chiếc "van" điều tiết. Hiện nay, chiếc van hút tiền vào ngân hàng đang mở rất to, nhưng chiếc van đưa tiền ra khu vực sản xuất lại bị nghẽn.

Ông Đức phân tích: “Người có nhu cầu thật sự, có khả năng tạo ra lợi nhuận thì không đủ điều kiện để vay vốn. Ngược lại, những đơn vị đủ điều kiện vay thì lại không có nhu cầu trong bối cảnh thị trường tiêu dùng gặp khó khăn”. Đây là một vòng luẩn quẩn: Doanh nghiệp khó bán hàng dẫn đến dòng tiền suy giảm, không chứng minh được khả năng trả nợ nên không thể vay vốn; không có vốn lại không thể đầu tư để cải thiện dòng tiền.

Đồng quan điểm, chuyên gia Đinh Trọng Thịnh chỉ ra một thực tế khác: Tín dụng vẫn đang có xu hướng "chảy" mạnh vào bất động sản hơn là sản xuất. Mặc dù NHNN luôn nỗ lực nắn dòng vốn về khu vực ưu tiên, nhưng do nhu cầu và giá trị khoản vay bất động sản thường rất lớn, nên tốc độ tăng trưởng ở lĩnh vực này vẫn duy trì ở mức cao. Điều này đặt ra bài toán khó trong việc phân bổ nguồn vốn hiệu quả để thúc đẩy nền kinh tế bền vững.

Cần một "điểm chạm" về lợi ích

Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), lãi suất không chỉ là chi phí, mà còn là ranh giới của sự sinh tồn. Ông Lại Hoàng Dương, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Truyền thông và Máy tính Thánh Gióng, thẳng thắn chia sẻ: "Lãi suất 10%/năm là ranh giới để doanh nghiệp quyết định tiếp tục làm hay không, và nếu chạm mức 12%/năm thì chắc chắn là không".

Theo ông Dương, với mức chi phí vốn lên tới 14-15%/năm, hầu như không có hoạt động sản xuất nào có thể tạo ra lợi nhuận đủ để bù đắp. Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp chọn cách thu hẹp quy mô hoặc chỉ sử dụng vốn tự có thay vì mạo hiểm vay ngân hàng.

Để tháo gỡ, ông Dương đề xuất các ngân hàng nên thay đổi phương thức giải ngân, ví dụ như thanh toán trực tiếp cho bên cung cấp nguyên vật liệu của doanh nghiệp. Cách làm này giúp ngân hàng kiểm soát đúng mục đích sử dụng vốn, đồng thời giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực sản xuất với chi phí hợp lý hơn thông qua sự bảo lãnh của các hiệp hội ngành hàng.

Trước áp lực giải ngân vốn, các ngân hàng thương mại cũng đang nỗ lực tự thân để "kéo" khách hàng. 

Trao đổi với VnBusiness, ông Từ Tiến Phát, Tổng giám đốc ACB, cho biết ngân hàng này vừa triển khai gói tín dụng 5.000 tỷ đồng với lãi suất thấp hơn 1% so với thông thường nhằm hỗ trợ các lĩnh vực ưu tiên. "Hiện, ACB dành tới 30% tổng dư nợ cho khoảng 300.000 doanh nghiệp SME. Cả ngành ngân hàng đang chung tay kéo giảm lãi suất cho vay xuống mức thực chất chứ không chỉ nằm ở khẩu hiệu", ông Phát khẳng định.

Dưới góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó Giám đốc NHNN Chi nhánh Khu vực 2, nhấn mạnh, nguồn tiền gửi ổn định hiện nay là tiền đề quan trọng để các tổ chức tín dụng mở rộng cho vay trung và dài hạn. Dòng vốn đang được định hướng rõ ràng vào các ngành sản xuất ưu tiên, nông nghiệp và xuất khẩu.

Tuy nhiên, để 11 triệu tỷ đồng thực sự trở thành "máu" nuôi dưỡng nền kinh tế, các chuyên gia cho rằng cần một cơ chế giám sát chặt chẽ hơn về biên độ chênh lệch lãi suất. Chuyên gia Đinh Trọng Thịnh kiến nghị NHNN cần xây dựng ngưỡng giám sát hợp lý, đánh giá sát sao việc doanh nghiệp phải dành bao nhiêu phần trăm lợi nhuận chỉ để trả lãi vay.

Sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng không thể tách rời sức khỏe của doanh nghiệp. Khi "két sắt" ngân hàng đã đầy, chìa khóa để mở to "vòi phun" tín dụng vào sản xuất chính là sự hài hòa về lợi ích và sự dũng cảm thay đổi phương thức tiếp cận vốn của cả hai phía. Chỉ khi đó, con số 11 triệu tỷ đồng mới thực sự tạo ra động lực tăng trưởng mạnh mẽ cho nền kinh tế trong giai đoạn tới.