Nghịch lý chuyển đổi kép: 93% doanh nghiệp thấy cần thiết, chỉ 9% hành động
93% doanh nghiệp nhận thức rằng chuyển đổi xanh và số (chuyển đổi kép) là cần thiết, nhưng chỉ 9% theo dõi, công bố kết quả về hoạt động này.
Nghịch lý "93% nhận thức - 9% hành động"
Chia sẻ về dự thảo Báo cáo thường niên Chuyển đổi kép năm 2026 (Báo cáo) tại hội thảo Công cụ đánh giá mức độ trưởng thành chuyển đổi số gắn với chuyển đổi xanh (Twin Maturity Assessment Tool - TMA) và diễn đàn "Tăng trưởng Chuyển đổi kép 2026" ngày 17/11, TS Bùi Thanh Minh - Phó Giám đốc Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân cho biết, với tổng kim ngạch xuất nhập khẩu vượt 1.000 tỷ USD, doanh nghiệp Việt ngày càng chịu sức ép đáp ứng tiêu chuẩn xanh và số từ các thị trường quốc tế. Ngay cả doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa trực tiếp nằm trong chuỗi cung ứng lớn hay chưa thuộc diện điều chỉnh của luật pháp nước ngoài vẫn phải chịu sức ép tuân thủ thông qua hợp đồng với người mua và các cuộc đánh giá nhà máy.

TS Bùi Thanh Minh cho rằng vẫn có khoảng cách từ nhận thức tới hành động trong chuyển đổi kép.
Trong bối cảnh này, dữ liệu trở thành điều kiện quan trọng để doanh nghiệp duy trì thị trường. Khoảng 80% tiêu chí trong các bộ chứng chỉ quốc tế có sự tương đồng. Vì vậy, doanh nghiệp có thể xây dựng một bộ dữ liệu nền tảng dùng chung để đáp ứng yêu cầu của nhiều thị trường khác nhau, từ hồ sơ nhà cung cấp, nguyên liệu, mức tiêu thụ năng lượng, nước đến lượng phát thải và khả năng tái chế sản phẩm.
Tuy nhiên, nhận thức chưa chuyển hóa tương xứng thành hành động. Khảo sát cho thấy 93% doanh nghiệp nhận thấy sự cần thiết của chuyển đổi kép, nhưng 52% chưa bắt đầu triển khai, 32% chưa từng công bố thông tin môi trường và chỉ 9% theo dõi, công bố kết quả. Trong nhóm 60 doanh nghiệp được đánh giá bằng công cụ TMA, điểm chuyển đổi xanh và chuyển đổi số có hệ số tương quan 0,89, cho thấy hai quá trình cần được triển khai song hành.
Không thể phủ nhận quá trình chuyển đổi kép của doanh nghiệp cũng còn nhiều rào cản. Doanh nghiệp nhỏ và vừa thiếu vốn, nhân lực và giải pháp kỹ thuật; trong khi doanh nghiệp lớn chịu áp lực từ bất cập về thể chế, khi các chính sách hỗ trợ tuân thủ thủ tục hành chính chưa đồng bộ và thị trường còn thiếu những chuẩn đo lường nhất quán được công bố chính thức.
Đào tạo lãnh đạo để thúc đẩy chuyển đổi kép
Theo ông Minh, muốn thu hẹp khoảng cách hành động, cần đồng thời gỡ bỏ bốn rào cản từ môi trường bên ngoài, gồm khung pháp lý chưa hoàn thiện, hạn chế tiếp cận tín dụng, thủ tục hành chính chưa thuận lợi và sự thiếu kết nối với các tổ chức trung gian tư vấn. Bên cạnh đó, cam kết của người đứng đầu có vai trò quyết định đối với tiến trình chuyển đổi kép. Những doanh nghiệp vừa chịu sức ép từ thị trường, vừa có cam kết nội tại thường triển khai tốt hơn nhóm chỉ làm theo yêu cầu bên ngoài.
Ông đề xuất chú trọng đào tạo lãnh đạo về chuyển đổi theo định hướng ESG, đồng thời phát huy vai trò của hiệp hội ngành hàng.
TS Bùi Thanh Minh cho rằng lộ trình chuyển đổi của doanh nghiệp cần diễn ra theo ba giai đoạn. Trong 1-2 năm đầu, doanh nghiệp tập trung tuân thủ, phân công lãnh đạo phụ trách và ghi nhận các chỉ số điện, nước, nguyên liệu bằng công cụ số. Giai đoạn 3-5 năm tiếp theo hướng tới tích hợp mục tiêu xanh và số vào kế hoạch, ngân sách, hoạt động sản xuất và chuỗi cung ứng. Ở tầm nhìn dài hạn (giai đoạn tiên phong), doanh nghiệp gắn mục tiêu với các cam kết quốc gia và toàn cầu, tự động hóa phân tích dữ liệu nâng cao.
Doanh nghiệp hiện không còn thiếu thông tin về lý do phải chuyển đổi, mà cần hỗ trợ thiết thực hơn như đào tạo nhân lực, tư vấn triển khai và xây dựng hệ thống đo lường. Việt Nam cần kết nối các chính sách, chương trình hỗ trợ hiện có thành hệ sinh thái, với Trung tâm Hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi kép làm đầu mối điều phối.
Trong hệ sinh thái ấy, cơ quan quản lý nhà nước kiến tạo chính sách và sử dụng dữ liệu chuyển đổi kép cho quản trị và hoạch định chính sách. Các doanh nghiệp dẫn dắt chuỗi (FDI và doanh nghiệp Việt Nam) cần liên kết thành những liên minh thực hành ESG. Sự tham gia của các doanh nghiệp công nghệ thông tin như Misa và 1C, vai trò cầu nối chuẩn hóa dữ liệu của các hiệp hội trong chương trình Go Global, cũng như các dòng vốn tín dụng dựa trên dữ liệu dòng tiền sẽ tạo nên lực đẩy tổng hợp cho quá trình chuyển đổi.
Để chính sách hỗ trợ lãi suất 2% khi vay vốn thực hiện các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn ESG theo Quyết định 46/2026/QĐ-TTg (có hiệu lực từ ngày 01/11/2026) thực sự chạm tới khối doanh nghiệp nhỏ và vừa, TS Bùi Thanh Minh đề xuất chuẩn hóa kết quả đánh giá từ công cụ TMA thành chỉ báo để ngân hàng tham khảo khi xét hỗ trợ tín dụng. Thực tế cho thấy doanh nghiệp nhỏ rất khó tự gánh chi phí thuê kiểm định độc lập để xác nhận báo cáo chuyển đổi kép, trong khi ngay cả các hãng kiểm toán, tư vấn lớn như nhóm Big Four cũng e ngại rủi ro khi xác nhận hồ sơ gắn với việc hưởng ngân sách nhà nước. Nếu TMA trở thành công cụ đánh giá tin cậy, ngân hàng có thể sử dụng kết quả này để kết nối doanh nghiệp với các gói tín dụng ưu đãi.
Khép lại tham luận, ông Minh nhấn mạnh triết lý “5D” - “Để đong đo đếm được”. Doanh nghiệp cần rời bỏ cách làm “áng chừng”, chuyển sang quản trị bằng dữ liệu có thể đo lường và kiểm chứng. Đây là cơ sở để biến yêu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số thành năng lực cạnh tranh và lợi thế trên thị trường.
