Sà lan điện 'mở đường' vận tải thủy xanh

Hành trình 180km không khói của sà lan điện mở ra triển vọng xanh hóa vận tải thủy. Song, để những chuyến sà lan xanh không dừng ở mô hình tiên phong, cần...

Vòng tuần hoàn khép kín

Cuối tháng 10, tuyến sà lan chạy hoàn toàn bằng điện đầu tiên tại Việt Nam chính thức ra mắt sau quá trình khai thác thử nghiệm. Kết nối thủ phủ công nghiệp thuộc khu vực Bình Dương cũ với Cảng Gemalink (Cái Mép - Thị Vải) trên hành trình dài 180km, phương tiện có năng lực phục vụ hơn 50.000 TEU mỗi năm, dự kiến giúp tránh phát thải khoảng 778 tấn CO2.

Tuyến sà lan điện đầu tiên tại Việt Nam kỳ vọng sẽ mở hướng phát triển logistics xanh. Ảnh: Gemadept.

Tuyến sà lan điện đầu tiên tại Việt Nam kỳ vọng sẽ mở hướng phát triển logistics xanh. Ảnh: Gemadept.

Theo đại diện Gemadept, để sà lan điện vận hành trơn tru, tại đầu cầu tiếp nhận, Cảng Gemalink đã chủ động nâng cấp hạ tầng kỹ thuật. Cảng đầu tư hệ thống trạm sạc chuyên dụng công suất lớn dành riêng cho sà lan điện, với thời gian sạc tối ưu khoảng 4 giờ, đồng thời kết hợp khai thác trực tiếp nguồn điện mặt trời.

Cách làm này hình thành vòng tuần hoàn khép kín giữa phương tiện điện, hạ tầng sạc và năng lượng tái tạo, vừa bảo đảm nguồn cấp điện tại chỗ, vừa duy trì tính xanh từ đầu vào.

Không dừng ở đầu tư thiết bị, Gemalink còn tính toán tổ chức khai thác để thời gian sạc không trở thành "thời gian chết", gây gián đoạn chuỗi vận tải. Theo đó, cảng bố trí khu vực cầu bến ưu tiên, điều phối lịch trình cập cảng và lồng ghép việc nạp năng lượng vào quy trình bốc xếp container.

Đáng chú ý, vận hành của tuyến sà lan điện còn dựa trên phối hợp giữa ba bên trong chuỗi cung ứng. Trong đó, CMA CGM đóng góp năng lực giải pháp vận tải toàn cầu; Nike cam kết chuyển đổi xanh và bảo đảm sản lượng hàng hóa; Gemadept - Gemalink đảm nhận hạ tầng cảng biển và mạng lưới logistics nội địa.

Kết hợp này cho thấy, một tuyến vận tải xanh không thể chỉ dựa vào phương tiện hay hạ tầng riêng lẻ mà cần sự đồng hành của các bên trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ chủ hàng, hãng tàu đến doanh nghiệp khai thác cảng và logistics.

Cần đồng bộ hạ tầng trạm sạc, bến bãi

Theo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, khoảng 60% phương tiện thủy nội địa hiện nay sử dụng động cơ cũ, hiệu suất thấp, tiêu hao nhiều nhiên liệu và phát thải khí thải vượt chuẩn. Việc thay thế động cơ tiết kiệm nhiên liệu hoặc chuyển đổi sang nhiên liệu sinh học, LNG, hybrid và điện hóa mới chỉ diễn ra đơn lẻ.

Trong khi đó, hạ tầng cảng, bến thủy nội địa cũng chưa đáp ứng yêu cầu phát triển xanh. Phần lớn chưa đầu tư thiết bị bốc xếp điện hóa, chưa ứng dụng năng lượng tái tạo...

Ông Trần Đỗ Liêm, Chủ tịch Hợp tác xã Rạch Gầm cho biết, từ năm 2024, tổ chức GIZ của Đức từng sang Việt Nam nghiên cứu xây dựng dự án phát triển tuyến vận tải thủy nội địa xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long. Mục tiêu là điện khí hóa một tuyến vận tải trọng điểm trên sông Tiền bằng sà lan sông có tải trọng từ 1.200 - 1.500 tấn trở lên.

Trong hơn nửa năm, ông Liêm trực tiếp phối hợp, dẫn đoàn khảo sát thực tế, cung cấp số liệu, kiểm tra và làm việc với nhiều bên, trong đó có các đơn vị cung cấp pin. Thậm chí, ông đã từng lên phương án hợp tác mua 2 sà lan để chạy thử nghiệm. Tuy nhiên, vì một số lý do, dự án cuối cùng phải dừng lại.

Từ câu chuyện này, ông Liêm cho rằng điện khí hóa vận tải thủy nội địa cần nhiều điều kiện. Ngoài hạ tầng trạm sạc và bến bãi chưa đồng bộ, khó khăn còn nằm ở nguồn nhân lực và hành lang pháp lý.

Đội ngũ thuyền viên, thợ máy hiện thiếu kinh nghiệm vận hành phương tiện chạy bằng điện; các quy chuẩn kỹ thuật hiện hành vẫn còn khoảng trống đối với tàu thủy nội địa chạy điện.

Từ thực tế triển khai, đại diện Gemadept cho biết, do đây là mô hình phương tiện được đóng mới và khai thác lần đầu tại Việt Nam, các quy định, quy trình đăng kiểm, thẩm định, cấp phép phương tiện và pin cần được vừa triển khai vừa hoàn thiện, bổ sung kịp thời.

Đề xuất nhiều giải pháp tháo gỡ

Để nhân rộng mô hình, đại diện Gemadept cho rằng ưu tiên hàng đầu là phát triển đồng bộ hạ tầng năng lượng và hạ tầng cảng. Đầu tư phương tiện điện phải song hành với mạng lưới trạm sạc tại các đầu mối logistics quan trọng, bảo đảm nguồn cung điện ổn định và từng bước gia tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo.

Doanh nghiệp cũng đề xuất mở cơ chế cho phép kinh doanh điện trực tiếp có điều kiện, tạo dư địa triển khai các giải pháp điện hóa trong tương lai, như cấp điện bờ cho tàu.

Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng số cũng có vai trò quan trọng trong nâng cao hiệu quả khai thác. Việc đẩy mạnh chuyển đổi số, kết nối dữ liệu trong toàn bộ chuỗi logistics sẽ giúp các bên quản lý lịch trình vận tải chính xác hơn, tăng hiệu suất sử dụng phương tiện, giảm thời gian chờ tại cảng.

Đặc biệt, một tuyến vận tải xanh muốn phát triển bền vững phải bảo đảm nguồn hàng đủ lớn, lịch trình ổn định và chi phí vận hành hợp lý. Điều này đòi hỏi sự đồng hành, cam kết sử dụng dịch vụ của các hãng tàu quốc tế, doanh nghiệp xuất nhập khẩu và chủ hàng lớn.

Theo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, tại Đề án tổng thể phát triển kết cấu hạ tầng và dịch vụ vận tải đường thủy nội địa giai đoạn 2026-2035 trình Bộ Xây dựng, nhiều giải pháp mang tính hệ thống đã được đề xuất.

Một trong những trọng tâm là xây dựng và tổ chức thực hiện Chương trình quốc gia về đổi mới đội tàu đường thủy nội địa. Các hợp phần dự kiến gồm hỗ trợ tín dụng ưu đãi, hỗ trợ lãi suất sau đầu tư; miễn, giảm thuế nhập khẩu máy móc, vật tư, thiết bị phục vụ đóng mới phương tiện; đồng thời giảm phí, lệ phí đăng kiểm và phí ra vào cảng, bến.

Cơ quan quản lý cũng định hướng thay thế dần đội tàu nhỏ, lạc hậu bằng đội tàu container và tàu sông - biển thế hệ mới. Cùng đó là cơ chế tín dụng dài hạn với lãi suất ưu đãi dành cho các dự án đóng mới tàu container, tàu chuyên dụng, tàu sử dụng nhiên liệu sạch; cho phép thế chấp bằng chính phương tiện hình thành trong tương lai.

Theo ông Trần Đỗ Liêm, giải pháp trước mắt là xây dựng được tàu mẫu và tuyến mẫu để doanh nghiệp có cơ sở đánh giá hiệu quả thực tế. Khi các chủ tàu tận mắt kiểm chứng hiệu quả vận hành, chi phí và độ ổn định, họ mới sẵn sàng đầu tư.

Từ đó, ông đề xuất tiếp tục tháo gỡ những tồn tại về hành lang pháp lý và nhân lực. Nhà nước cần có cơ chế cho phép chạy thử nghiệm khoảng 2 - 3 tàu điện trong một thời gian nhất định, vừa đào tạo đội ngũ thuyền viên, thợ máy, vừa tạo cơ sở thực tiễn để cơ quan quản lý xây dựng, ban hành bộ quy chuẩn chính thức.

Hoàng Anh

Nguồn Xây Dựng: https://baoxaydung.vn/sa-lan-dien-mo-duong-van-tai-thuy-xanh-192261117231150191.htm