Nghịch lý kem chống nắng trên TikTok: Vì sao tin giả chiếm ưu thế về tương tác?

Một nghiên cứu mới được thực hiện bởi các nhà khoa học tại Đại học Alberta đã hé lộ một thực trạng đáng lo ngại về cách thông tin y tế vận hành trên mạng xã hội. Dù các video ủng hộ việc sử dụng kem chống nắng chiếm đa số về số lượng, nhưng những nội dung mang tính tiêu cực, sai lệch lại đang giành chiến thắng trong cuộc đua thu hút sự chú ý của người dùng TikTok.

Sự chênh lệch giữa số lượng và hiệu quả lan truyền

Phân tích dữ liệu từ 971 video có lượt xem cao nhất liên quan đến kem chống nắng, các nhà nghiên cứu nhận thấy một sự tương phản rõ rệt. Nhóm nội dung ủng hộ việc bảo vệ da chiếm tỷ lệ áp đảo lên tới 86,8%. Trong khi đó, các video cho rằng kem chống nắng gây hại chỉ chiếm khoảng 1,5% và nhóm video phản đối sử dụng sản phẩm này chiếm khoảng 6%.

Tuy nhiên, số lượng không đi đôi với sức ảnh hưởng. Các video mang thông điệp tiêu cực, dù chiếm tỷ lệ nhỏ, lại có xu hướng lan tỏa mạnh mẽ hơn. Nguyên nhân được xác định là do các nội dung này thường chứa yếu tố gây tranh cãi, kích động hoặc đánh vào nỗi sợ hãi của người xem, từ đó thúc đẩy thuật toán của TikTok ưu tiên phân phối rộng rãi.

Dù không chiếm số lượng lớn, các video mang thông điệp tiêu cực lại có xu hướng lan tỏa mạnh hơn nhờ yếu tố gây tranh cãi và tính kích động cao.

Giải mã cơ chế lan truyền của tin giả y tế

Theo các chuyên gia da liễu, sự trỗi dậy của các trào lưu chống kem chống nắng bắt nguồn từ nhiều yếu tố tâm lý và xã hội phức tạp. Những quan niệm sai lệch phổ biến thường tập trung vào việc cho rằng sản phẩm gây ung thư, cản trở hấp thụ vitamin D hoặc chứa các thành phần hóa học độc hại.

Tiến sĩ Melanie Palm, bác sĩ da liễu và phẫu thuật thẩm mỹ, nhận định rằng hiện tượng này xuất phát từ sự thiếu niềm tin vào các tổ chức y tế chính thống và xu hướng mặc định rằng "tự nhiên luôn an toàn hơn". Các thông điệp gây sốc thường đánh trúng vào bản năng tự vệ của con người, tạo ra hiệu ứng lan tỏa mạnh hơn so với các lời khuyên khoa học có phần khô khan.

Khoảng trống trong chiến lược truyền thông y tế

Nghiên cứu cũng chỉ ra một hạn chế lớn trong cách truyền tải thông tin chính thống hiện nay. Phần lớn các video ủng hộ kem chống nắng tập trung quá nhiều vào lợi ích thẩm mỹ như chống lão hóa hay làm đều màu da. Chỉ có khoảng 6% nội dung đề cập trực tiếp đến khả năng quan trọng nhất: giảm nguy cơ ung thư da.

Việc nhấn mạnh vào yếu tố làm đẹp có thể thu hút giới trẻ trong ngắn hạn, nhưng lại làm lu mờ đi giá trị y tế cốt lõi của sản phẩm. Điều này vô tình tạo ra một khoảng trống để các thông tin sai lệch tấn công vào khía cạnh sức khỏe, khiến người dùng hoang mang về tính an toàn thực sự của kem chống nắng.

Cần một cách tiếp cận mới trong giáo dục cộng đồng

Để đối phó với làn sóng tin giả, các chuyên gia đề xuất đội ngũ y tế và các thương hiệu cần thay đổi ngôn ngữ truyền thông. Thay vì chỉ đưa ra các số liệu chuyên môn, nội dung cần được trình bày đơn giản, dễ tiếp cận và trực diện hơn.

Giáo dục minh bạch: Giải thích rõ ràng các khái niệm như chỉ số SPF, cơ chế hoạt động của màng lọc chống nắng.
Cân bằng thông điệp: Kết hợp hài hòa giữa lợi ích thẩm mỹ và phòng ngừa bệnh lý nghiêm trọng.
Giảm yếu tố gây sợ hãi: Tập trung vào việc cung cấp giải pháp và kiến thức kiểm chứng thay vì các quảng cáo mang tính hù dọa.

Mạng xã hội đang dần trở thành nguồn tìm kiếm thông tin sức khỏe chính của giới trẻ. Theo Pew Research Center, có tới 36% người Mỹ tiếp nhận thông tin sức khỏe từ các nền tảng này. Do đó, việc làm sạch môi trường thông tin và tăng cường sự hiện diện của các nội dung khoa học chính xác là yêu cầu cấp thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.