Nghịch lý khách Nga 'bùng nổ', lương 1.100 USD/tháng vẫn khó tuyển HDV

Việt Nam đón khoảng 12,3 triệu lượt khách quốc tế trong 6 tháng đầu năm, hoàn thành gần một nửa mục tiêu đón 25 triệu lượt khách của cả năm 2026. Bên cạnh Trung Quốc và Hàn Quốc - hai thị trường truyền thống chiếm khoảng 40% tổng lượng khách quốc tế - Nga tiếp tục là điểm sáng với 742.700 lượt khách, tăng 185,8% so với cùng kỳ năm ngoái.

Kết quả này giúp Nga giữ vững vị trí thị trường gửi khách lớn thứ 3 của Việt Nam, đồng thời trở thành thị trường khách lớn nhất đến từ châu Âu. Chỉ sau nửa đầu năm, quy mô thị trường khách Nga đã vượt nhiều thị trường truyền thống và tiến gần mức của cả năm trước đại dịch Covid-19.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của dòng khách này cũng bộc lộ một điểm nghẽn tồn tại nhiều năm của ngành du lịch. Đó là thực trạng "khan hiếm" hướng dẫn viên (HDV) tiếng Nga.

Lương 1.100 USD/tháng vẫn khó tìm hướng dẫn viên

Tính đến ngày 15/6, cả nước có 45.787 hướng dẫn viên du lịch đang hoạt động. Trong đó, hướng dẫn viên tiếng Nga chỉ có 462 người, tương đương khoảng 1% tổng số hướng dẫn viên, theo số liệu của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam.

Bà Nguyễn Hương Thủy, phụ trách nhân sự Công ty TNHH Thương mại và Du lịch Anex Việt Nam - đơn vị thường xuyên khai thác các chuyến bay charter đưa khách Nga và các nước CIS đến Việt Nam - nhận định 462 hướng dẫn viên tiếng Nga là quá ít so với nhu cầu thực tế. Hơn nữa, đây chỉ là số người được cấp thẻ hướng dẫn viên quốc tế, không phải tất cả đều đủ kinh nghiệm và năng lực dẫn các đoàn khách.

"Nhiều người đáp ứng điều kiện để được cấp thẻ nhưng khi trực tiếp dẫn đoàn vẫn chưa đủ kinh nghiệm và kỹ năng để đảm nhận vai trò trưởng đoàn, đặc biệt với những đoàn khách Nga đông người", bà Thủy nói với Tri Thức - Znews.

Theo bà, hướng dẫn viên tiếng Nga không chỉ cần thành thạo ngoại ngữ mà còn phải am hiểu văn hóa, tâm lý du khách, có kinh nghiệm dẫn đoàn, kỹ năng xử lý tình huống và sức khỏe đáp ứng cường độ làm việc. Tuy nhiên, nguồn nhân lực đáp ứng đầy đủ các yêu cầu này hiện rất khan hiếm.

Sự thiếu hụt nhân lực khiến nhiều doanh nghiệp liên tục rơi vào tình trạng "khát" hướng dẫn viên. Ngay cả khi doanh nghiệp sẵn sàng trả mức thu nhập khoảng 1.100 USD mỗi tháng (tương đương 29 triệu đồng), việc tìm được người đáp ứng đầy đủ yêu cầu vẫn rất khó.

Do thiếu nhân lực, doanh nghiệp buộc phải tuyển cả những người mới có thẻ hướng dẫn viên để đào tạo nội bộ. Tuy nhiên, nguồn cung vẫn không đáp ứng được nhu cầu thực tế.

"Mỗi chuyến bay hạ cánh đều cần hướng dẫn viên đón khách tại sân bay, đưa về khách sạn, dẫn tour, tổ chức các chương trình tham quan. Đây là cả một quy trình khép kín nên chừng đó nhân lực hoàn toàn không đủ", bà Thủy nói.

Du khách Nga tắm nắng trên bãi biển Phú Quốc, tháng 12/2025. Ảnh: Linh Huỳnh.

Điểm nghẽn

Đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Khánh Hòa cho biết mỗi ngày địa phương đón khoảng 10-12 chuyến bay từ gần 30 thành phố của Nga và các nước CIS, đưa khoảng 2.000-2.500 khách đến Khánh Hòa. Phần lớn du khách lưu trú từ 9-14 ngày và có nhu cầu tham gia các chương trình tham quan.

Riêng Khánh Hòa cần khoảng 150 hướng dẫn viên tiếng Nga để đáp ứng nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, dù đã cấp 83 thẻ hướng dẫn viên tiếng Nga, nhiều người trong số này đã lớn tuổi hoặc hạn chế về nghiệp vụ, khiến nguồn nhân lực vẫn thiếu hụt đáng kể.

Đại diện Anex Việt Nam đánh giá trong số hơn 80 hướng dẫn viên tiếng Nga được cấp thẻ, chỉ khoảng 30 người đủ khả năng dẫn các đoàn khách quy mô lớn. Trong khi đó, riêng doanh nghiệp mỗi tháng phục vụ khoảng 20.000 lượt khách Nga.

Trên thực tế, tình trạng thiếu hướng dẫn viên tiếng Nga không phải mới xuất hiện khi khách Nga phục hồi sau đại dịch mà đã kéo dài khoảng 10 năm. "Vấn đề này đã nhiều lần được các doanh nghiệp lữ hành kiến nghị trong các cuộc họp với UBND tỉnh Khánh Hòa và Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Tuy nhiên, các giải pháp hiện nay chủ yếu mới đáp ứng nhu cầu trước mắt", bà Thủy nói.

Khách Nga dạo chơi TP.HCM năm 2024-2025. Ảnh: Linh Huỳnh, Phương Lâm.

Điểm nghẽn lớn nhất nằm ở nguồn đào tạo. Trong các buổi làm việc với các trường đại học tại Khánh Hòa, doanh nghiệp nhận thấy số sinh viên theo học tiếng Nga ngày càng ít, trong khi địa phương hiện chưa có trường đào tạo cử nhân chuyên ngành này.

Người trẻ chủ yếu lựa chọn tiếng Anh, tiếng Trung hoặc tiếng Hàn vì phổ biến hơn và có nhiều cơ hội việc làm, còn tiếng Nga được đánh giá là khó học, phạm vi ứng dụng ngoài lĩnh vực du lịch cũng hạn chế hơn.

Điều này khiến nguồn nhân lực mới ngày càng khan hiếm, trong khi nhiều hướng dẫn viên giàu kinh nghiệm đã lớn tuổi và lực lượng kế cận chưa đủ để thay thế.

Bên cạnh bài toán đào tạo, quy định cấp thẻ hướng dẫn viên quốc tế cũng được doanh nghiệp xem là một rào cản. Bà Thủy cho hay không ít người sử dụng thành thạo tiếng Nga, từng học tập hoặc sinh sống tại Nga nhưng chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện để được cấp thẻ hành nghề.

Do đó, doanh nghiệp kiến nghị nghiên cứu cơ chế linh hoạt hơn, cho phép những người có năng lực ngoại ngữ được đào tạo bổ sung, đánh giá nghiệp vụ trước khi tham gia thị trường lao động.

Du khách quốc tế nghỉ dưỡng tại Phú Quốc dịp cuối năm 2025. Ảnh: Linh Huỳnh.

Khách Nga "chưa dừng lại"

Đại diện Anex Việt Nam cho rằng ngành du lịch cần một chiến lược đào tạo dài hạn nếu muốn theo kịp đà tăng trưởng của thị trường khách Nga trong 5-10 năm tới.

Theo bà, trước đây dòng khách này chủ yếu tập trung tại Khánh Hòa, nhưng hiện đã mở rộng đến Phú Quốc, Đà Nẵng, Phan Rang, Phan Thiết và trong tương lai gần là Quảng Ninh. Khi phạm vi khai thác ngày càng lớn, nhu cầu tuyển dụng hướng dẫn viên tiếng Nga cũng tăng theo.

Thực tế, ngay cả tại Khánh Hòa - địa phương đón khách Nga nhiều nhất cả nước - nguồn nhân lực đã không đáp ứng đủ nhu cầu. Tình trạng này còn rõ nét hơn tại các điểm đến mới như Đà Nẵng hay Phú Quốc, nơi doanh nghiệp gần như liên tục đăng tuyển hướng dẫn viên biết tiếng Nga, có thẻ hành nghề, kinh nghiệm và sức khỏe để dẫn đoàn nhưng vẫn khó tìm được người phù hợp.

Du khách quốc tế tại Phú Quốc, vịnh Hạ Long (Quảng Ninh), Vũng Tàu (TP.HCM) và Mũi Né. Đây cũng là những địa điểm khách Nga quan tâm thời gian gần đây. Ảnh: Đinh Hà, Linh Huỳnh.

Để giải quyết tình trạng thiếu hụt trước mắt, Anex Việt Nam đề xuất rà soát những người từng học tập, sinh sống hoặc làm việc tại Nga để tổ chức các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ hướng dẫn viên, đồng thời triển khai các khóa đào tạo ngắn hạn gắn với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Về lâu dài, doanh nghiệp cho rằng cần tăng cường liên kết giữa cơ quan quản lý, hiệp hội du lịch, doanh nghiệp và các cơ sở đào tạo nhằm xây dựng chương trình đào tạo sát thực tế.

Bên cạnh ngoại ngữ, chương trình cần bổ sung kiến thức về văn hóa, pháp luật du lịch, kỹ năng giao tiếp, chăm sóc khách hàng và xử lý tình huống để hình thành đội ngũ hướng dẫn viên đáp ứng yêu cầu của thị trường.

"Nếu không sớm có chính sách đào tạo và thu hút nhân lực phù hợp, tình trạng thiếu hướng dẫn viên tiếng Nga sẽ tiếp tục kéo dài trong khi lượng khách từ thị trường này vẫn duy trì đà tăng trưởng", bà nhận định.