Mở rộng quy mô, đa dạng hàng hóa, nâng cao hiệu quả thị trường vốn

Tại phiên thảo luận mở của Hội thảo “Giải pháp phát triển đồng bộ thị trường vốn”, các chuyên gia cho rằng, bên cạnh việc hoàn thiện thể chế và hạ tầng, Việt Nam cần mở rộng quy mô thị trường, đa dạng hóa hàng hóa, phát triển nhà đầu tư tổ chức và nâng cao hiệu quả thực thi để thị trường vốn thực sự trở thành kênh dẫn vốn trung - dài hạn của nền kinh tế.

Mở rộng quy mô để cân bằng các kênh dẫn vốn

Theo ông Nguyễn Sơn - Chủ tịch Hội đồng thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC), một nền kinh tế hướng tới tăng trưởng hai con số nhưng vẫn phụ thuộc chủ yếu vào tín dụng ngân hàng sẽ đối mặt với nhiều rủi ro.

Ông Nguyễn Sơn cho biết, hiện quy mô tín dụng của Việt Nam tương đương khoảng 146% GDP, trong khi vốn hóa thị trường cổ phiếu mới đạt khoảng 82% GDP. Điều này cho thấy, cấu trúc nguồn vốn còn mất cân đối khi hệ thống ngân hàng vẫn là kênh cung ứng vốn chủ yếu cho nền kinh tế.

Chuyên gia cho rằng, nâng hạng thị trường không chỉ là mục tiêu về xếp hạng, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của thị trường vốn. Ảnh Đức Thanh

Chủ tịch Hội đồng thành viên VSDC cho hay, tại nhiều quốc gia, tín dụng ngân hàng chỉ chiếm khoảng 25 - 30% cơ cấu vốn, phần còn lại được huy động qua thị trường cổ phiếu, trái phiếu và dòng vốn đầu tư nước ngoài. Đây là mô hình Việt Nam cần hướng tới trong giai đoạn đến năm 2030.

Ông cũng nhấn mạnh, vấn đề không nằm ở quy mô tín dụng lớn, mà là thị trường vốn còn chưa phát triển tương xứng. Nhiều nền kinh tế có tỷ lệ tín dụng trên GDP lên tới 170 - 190%, thì quy mô thị trường chứng khoán cũng tương ứng hoặc lớn hơn tín dụng. Tại Việt Nam, thị trường vốn vẫn còn nhỏ, khiến áp lực cung ứng vốn dài hạn dồn lên hệ thống ngân hàng.

Đến năm 2030, Việt Nam có thể cần khoảng 1.500 tỷ USD vốn đầu tư, tương đương hơn 3 lần GDP và khoảng 3,7 lần quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu hiện nay. Để đáp ứng nhu cầu này, cần đồng thời huy động nguồn lực trong nước và quốc tế.

Theo ông Nguyễn Sơn, đối với vốn nước ngoài, Việt Nam cần tiếp tục tháo gỡ các rào cản tiếp cận thị trường, thực hiện đầy đủ các yêu cầu để nâng hạng theo chuẩn FTSE Russell từ tháng 9/2026, đồng thời hướng tới các tiêu chuẩn cao hơn của MSCI trong giai đoạn 2029 - 2030. Muốn vậy, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế cấp phép, kết nối xử lý lệnh tự động, mô hình đối tác bù trừ trung tâm (CCP) và các hạ tầng giao dịch, thanh toán theo chuẩn quốc tế.

Ở phía nguồn cung, ông Nguyễn Sơn đề xuất đẩy mạnh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước tại các lĩnh vực mà Nhà nước không cần nắm giữ; khuyến khích doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp FDI thực hiện IPO và niêm yết để bổ sung hàng hóa chất lượng cho thị trường.

Cùng với đó, cần phát triển thêm các sản phẩm mới như trái phiếu xanh, trái phiếu cho dự án đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP), sàn giao dịch dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp và từng bước nghiên cứu chứng khoán hóa các khoản vay bất động sản nhằm chuyển một phần nhu cầu vốn dài hạn từ hệ thống ngân hàng sang thị trường vốn.

Ở phía cầu, theo ông Nguyễn Sơn, cần phát triển mạnh các quỹ đầu tư, quỹ hưu trí bổ sung tự nguyện và các định chế đầu tư dài hạn nhằm nâng tỷ trọng nhà đầu tư tổ chức, góp phần giảm biến động do tâm lý ngắn hạn của nhà đầu tư cá nhân.

Nâng cao năng lực thực thi

Nhấn mạnh, Việt Nam chưa bao giờ có mục tiêu, khát vọng và hệ thống giải pháp phát triển thị trường vốn rõ ràng và đồng bộ như hiện nay, ông Nguyễn Duy Linh - Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Chứng khoán Sài Gòn - Hà Nội (SHS) cho rằng, yêu cầu đặt ra trong giai đoạn tới không phải là tiếp tục đề xuất thêm giải pháp, mà là nâng cao năng lực tổ chức thực hiện.

Theo ông Linh, để thị trường vốn phát triển đồng bộ, minh bạch và hiện đại, cần tập trung vào 3 nhóm giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, về mở cửa thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài, cần thu hẹp khoảng cách giữa quy định pháp luật và khả năng tiếp cận thực tế của nhà đầu tư thông qua việc rà soát các ngành nghề hạn chế sở hữu nước ngoài, đồng thời nâng dần tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng tại các doanh nghiệp niêm yết.

Thứ hai, cơ cấu ngành nghề trên thị trường chứng khoán cần phản ánh đầy đủ hơn cơ cấu của nền kinh tế. Hiện nay, nhóm ngân hàng, tài chính và bất động sản vẫn chiếm khoảng 50 - 60% tổng vốn hóa thị trường, trong khi nhiều ngành sản xuất, công nghệ, năng lượng, logistics hay tiêu dùng còn chiếm tỷ trọng khiêm tốn.

Theo ông Linh, cần có lộ trình cụ thể nhằm từng bước giảm sự tập trung vốn hóa vào một số nhóm ngành, đồng thời thúc đẩy cổ phần hóa, IPO và niêm yết các doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao để nâng cao chất lượng hàng hóa trên thị trường.

Thứ ba, phát triển nhanh lực lượng nhà đầu tư tổ chức. Theo đó, cần xây dựng chương trình riêng về phát triển quỹ đầu tư, quỹ hưu trí và các tổ chức quản lý tài sản với các chỉ tiêu cụ thể về số lượng quỹ, quy mô tài sản quản lý, tỷ trọng giao dịch và khả năng huy động vốn dài hạn.

“Mỗi nhóm giải pháp cần xác định rõ thời hạn thực hiện, cơ quan chịu trách nhiệm và tiêu chí đánh giá. Khi đó, thị trường sẽ chuyển từ giai đoạn bàn giải pháp sang đánh giá kết quả thực thi” - ông Linh nhấn mạnh.

Từ góc nhìn thị trường, ông Thiều Hữu Chung - Phó Chủ tịch Thường trực HĐQT Công ty cổ phần Chứng khoán Bảo Minh cho rằng, nâng hạng thị trường không chỉ là mục tiêu về xếp hạng, mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của thị trường vốn.

Theo ông Chung, cùng với việc sớm đưa mô hình CCP vào vận hành, thị trường cần tiếp tục hiện đại hóa hạ tầng công nghệ, khai thác hiệu quả Hệ thống KRX và từng bước triển khai các cơ chế giao dịch mới như giao dịch trong ngày và bán khống có bảo đảm nhằm cải thiện thanh khoản.

Bên cạnh đó, cần nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, tăng cường minh bạch trong công bố thông tin, đa dạng hóa sản phẩm đầu tư và xây dựng cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp lớn, có nền tảng tốt tham gia niêm yết, huy động vốn trên thị trường. Đối với các công ty chứng khoán, việc tăng cường năng lực tài chính, đầu tư công nghệ, hoàn thiện quản trị rủi ro và nâng cao năng lực vận hành sẽ là điều kiện quan trọng để đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường mới nổi./.