Nghịch lý thông tin kem chống nắng trên TikTok: Vì sao nội dung sai lệch có sức lan tỏa mạnh hơn?

Một nghiên cứu mới từ các nhà khoa học tại Đại học Alberta đã hé lộ một thực trạng đáng báo động về cách thuật toán và tâm lý đám đông đang thúc đẩy các thông tin y tế sai lệch. Dù các nội dung chính thống vẫn chiếm đa số về số lượng, nhưng các video mang thông điệp tiêu cực về kem chống nắng lại đang giành chiến thắng trong cuộc đua thu hút sự chú ý của người dùng TikTok.

Phân tích dữ liệu: Tương quan giữa số lượng và mức độ tương tác

Các nhà nghiên cứu đã tiến hành phân tích 971 video có lượt xem cao nhất liên quan đến chủ đề kem chống nắng trên nền tảng TikTok. Kết quả cho thấy một sự chênh lệch rõ rệt giữa số lượng bài đăng và hiệu quả lan tỏa thực tế của chúng.

Dù nhóm video phản đối việc sử dụng sản phẩm chỉ chiếm một phần nhỏ (khoảng 6%), nhưng mức độ phổ biến của chúng lại thường xuyên lấn lướt các nội dung khoa học. Điều này tạo ra một hệ quả nguy hiểm: người dùng, đặc biệt là giới trẻ, dễ dàng tiếp cận với những quan niệm sai lầm hơn là những khuyến cáo y tế chính thống.

Cơ chế thúc đẩy tin giả: Tâm lý học và thuật toán

Tại sao những thông tin thiếu căn cứ lại có sức hút mãnh liệt đến vậy? Theo Tiến sĩ Melanie Palm, bác sĩ da liễu và phẫu thuật thẩm mỹ, hiện tượng này bắt nguồn từ sự kết hợp giữa các yếu tố tâm lý xã hội và cách thức vận hành của mạng xã hội.

Đầu tiên là xu hướng "tự nhiên luôn an toàn hơn". Nhiều người dùng có tâm lý lo ngại các thành phần hóa học trong mỹ phẩm và dễ dàng tin vào những tuyên bố cho rằng kem chống nắng gây ung thư hoặc cản trở hấp thụ vitamin D. Những thông điệp này thường đi kèm với các yếu tố gây sốc, đánh trúng vào nỗi sợ hãi của con người, từ đó kích thích thuật toán TikTok ưu tiên phân phối nội dung do có tỷ lệ giữ chân người xem cao.

Bên cạnh đó, sự thiếu niềm tin vào các tổ chức y tế và các tập đoàn lớn cũng tạo điều kiện cho các nhà sáng tạo nội dung tự phát đưa ra những lời khuyên thiếu kiểm chứng nhưng lại mang vẻ ngoài "gần gũi" và "trung thực".

Khoảng trống trong chiến lược truyền thông y tế

Nghiên cứu cũng chỉ ra một điểm yếu trong cách các chuyên gia y tế đang truyền tải thông tin. Phần lớn các video ủng hộ kem chống nắng hiện nay tập trung quá nhiều vào lợi ích thẩm mỹ như chống lão hóa hoặc làm đều màu da. Chỉ có khoảng 6% video đề cập trực tiếp đến vai trò của kem chống nắng trong việc ngăn ngừa ung thư da.

Tiến sĩ Palm nhận định rằng đối với giới trẻ, các tác động thẩm mỹ có vẻ dễ hình dung và hấp dẫn hơn trong ngắn hạn. Tuy nhiên, việc thiếu hụt các thông điệp y tế mạnh mẽ đã tạo ra một khoảng trống, khiến các thông tin sai lệch về rủi ro sức khỏe có cơ hội chiếm lĩnh nhận thức của cộng đồng.

Giải pháp thu hẹp khoảng cách thông tin

Để đối phó với làn sóng tin giả, giới chuyên gia đề xuất một chiến lược truyền thông đa tầng. Thay vì chỉ sử dụng các thuật ngữ chuyên môn khô khan, đội ngũ y tế và các thương hiệu cần học hỏi cách các nhà sáng tạo nội dung thành công: sử dụng ngôn ngữ đơn giản, hình ảnh trực quan và đánh đúng vào tâm lý người xem.

Việc giáo dục người tiêu dùng về các khái niệm cơ bản như chỉ số SPF, cơ chế hoạt động của màng lọc tia UV và cách sử dụng sản phẩm đúng cách là vô cùng cần thiết. Quan trọng hơn, thông điệp về phòng chống ung thư da cần được lồng ghép khéo léo nhưng quyết liệt hơn để cân bằng lại thị trường thông tin trên mạng xã hội.

Mạng xã hội đang trở thành nguồn thông tin sức khỏe chính của một bộ phận lớn dân số. Theo Pew Research Center, 36% người Mỹ thừa nhận họ tiếp nhận thông tin y tế từ các nền tảng này. Do đó, việc kiểm soát và định hướng nội dung chính xác không chỉ là trách nhiệm của các nền tảng mà còn là thách thức lớn đối với ngành y tế công cộng trong kỷ nguyên số.