Nghiên cứu, chế tạo mảnh ghép PEEK: Từng bước làm chủ vật liệu cấy ghép y tế

Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào sản phẩm nhập khẩu, các nhà khoa học Hà Nội đang từng bước làm chủ công nghệ chế tạo vật liệu cấy ghép y tế. Việc nghiên cứu, chế tạo thành công mảnh ghép bằng vật liệu PEEK sử dụng trong hàn liên đốt sống không chỉ mở ra hướng phát triển sản phẩm y sinh trong nước mà còn tạo thêm cơ hội để người bệnh tiếp cận các kỹ thuật điều trị hiện đại với chi phí phù hợp.

Kỹ sư Bùi Công Khê trình bày quá trình nghiên cứu, chế tạo mảnh ghép bằng vật liệu PEEK. Ảnh: Thu Hằng

Kỹ sư Bùi Công Khê trình bày quá trình nghiên cứu, chế tạo mảnh ghép bằng vật liệu PEEK. Ảnh: Thu Hằng

Giải bài toán thiếu sản phẩm cấy ghép trong nước

Thoái hóa cột sống, thoát vị đĩa đệm là những bệnh lý ngày càng phổ biến, gây đau đớn, hạn chế vận động và ảnh hưởng lớn đến chất lượng cuộc sống. Với những trường hợp điều trị bảo tồn không đạt kết quả, phẫu thuật hàn liên đốt sống được áp dụng nhằm giải phóng chèn ép, ổn định cột sống và khôi phục khoảng cách giữa các đốt sống.

Trong phẫu thuật này, mảnh ghép hàn liên đốt sống (cage) có vai trò quan trọng. Sản phẩm được đặt vào khoảng gian đốt, giúp nâng đỡ tải trọng, duy trì chiều cao khoang đĩa đệm và tạo điều kiện để xương phát triển, liên kết hai thân đốt sống.

Hiện nay, PEEK (polyether ether ketone) là một trong những vật liệu được sử dụng phổ biến để chế tạo loại mảnh ghép này, bên cạnh titanium. Ưu điểm của PEEK là có độ đàn hồi gần với xương người, không cản tia X và tương thích với chụp cộng hưởng từ, giúp bác sĩ thuận lợi hơn trong theo dõi quá trình hồi phục sau phẫu thuật.

Tuy nhiên, một thực tế là các mảnh ghép hàn liên đốt sống đang sử dụng tại các bệnh viện Việt Nam đều phải nhập khẩu, trong khi nhu cầu lên tới hàng nghìn sản phẩm mỗi năm. Riêng Bệnh viện Chợ Rẫy nhập khoảng 250-350 mảnh ghép PEEK mỗi năm. Việc phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài không chỉ ảnh hưởng đến khả năng chủ động về sản phẩm mà còn đặt ra bài toán về chi phí và khả năng tiếp cận của người bệnh.

Từ yêu cầu thực tiễn đó, UBND thành phố Hà Nội giao Trung tâm Vật liệu mới (Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hà Nội) phối hợp với Viện Nghiên cứu và Phát triển Vật liệu Y sinh - Công ty cổ phần Y sinh Ngọc Bảo chủ trì thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp thành phố: “Nghiên cứu, chế tạo mảnh ghép bằng vật liệu PEEK sử dụng trong hàn liên đốt sống”, mã số CT07/02-2024-3.

Theo ông Bùi Công Khê - Chủ nhiệm nhiệm vụ, điểm đáng chú ý của nghiên cứu là không chỉ hướng tới tạo ra sản phẩm mẫu mà còn đặt mục tiêu xây dựng quy trình thiết kế, chế tạo và đánh giá toàn diện tính an toàn, khả năng cấy ghép của vật liệu. Đây là yêu cầu quan trọng bởi sản phẩm không chỉ cần bảo đảm độ chính xác về hình dáng mà còn phải chịu được tải trọng trong cơ thể và tương thích sinh học trong thời gian dài.

Lựa chọn công nghệ phù hợp với yêu cầu cấy ghép

Từ mẫu mảnh ghép thương mại, nhóm nghiên cứu tiến hành thiết kế lại sản phẩm bằng công nghệ 3D, đồng thời hiệu chỉnh kích thước theo đặc điểm giải phẫu cột sống người Việt Nam. Hai dòng sản phẩm được nghiên cứu là mảnh ghép sử dụng cho hàn liên đốt sống cổ và hàn liên đốt sống thắt lưng.

Mảnh ghép cổ có cấu trúc hình thang, rỗng ở giữa, hai mặt tiếp xúc với đốt sống được thiết kế các gờ răng cưa để tăng độ bám. Mảnh ghép thắt lưng có dạng hộp chữ nhật, cũng có cấu trúc rỗng và các gờ trên hai mặt. Thiết kế này vừa đáp ứng yêu cầu nâng đỡ, vừa tạo khoảng trống cho xương phát triển.

Một nội dung quan trọng của đề tài là thử nghiệm song song hai công nghệ chế tạo: Ép phun và in 3D. Đây là bước nghiên cứu có ý nghĩa bởi mỗi công nghệ có những ưu điểm riêng, nhưng với sản phẩm cấy ghép chịu tải như mảnh ghép cột sống, yêu cầu về độ bền và tính đồng nhất luôn được đặt lên hàng đầu.

Với công nghệ ép phun, nhóm đã thiết kế, chế tạo bộ khuôn hai lòng khuôn, cho phép tạo đồng thời một mảnh ghép cổ và một mảnh ghép thắt lưng trong mỗi chu kỳ. Sản phẩm sau chế tạo có kích thước đúng thiết kế, bề mặt nhẵn mịn, màu sắc đồng đều.

Máy in 3D in mảnh ghép PEEK tại Viện Nghiên cứu và Phát triển Vật liệu Y sinh - Công ty cổ phần Y sinh Ngọc Bảo. Ảnh: Thu Hằng

Máy in 3D in mảnh ghép PEEK tại Viện Nghiên cứu và Phát triển Vật liệu Y sinh - Công ty cổ phần Y sinh Ngọc Bảo. Ảnh: Thu Hằng

Trong khi đó, công nghệ in 3D có ưu thế về khả năng điều chỉnh thiết kế, cá thể hóa sản phẩm theo đặc điểm của từng người bệnh. Tuy nhiên, quá trình thử nghiệm cho thấy chất lượng sản phẩm còn chịu ảnh hưởng của điều kiện thiết bị. Nhiệt độ đầu in giảm nhanh khiến các lớp vật liệu chưa đồng nhất, một số vị trí xuất hiện nhựa thừa, ảnh hưởng đến chất lượng bề mặt.

Đặc biệt, kết quả kiểm tra độ bền nén đã cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa hai phương pháp. Với sản phẩm ép phun, độ bền nén trung bình đạt 340,91 MPa, vượt chỉ tiêu đăng ký 300 MPa; cả 5/5 mẫu thử đều đạt yêu cầu. Trong khi đó, sản phẩm in 3D chỉ đạt trung bình 221,68 MPa, với 1/5 mẫu đạt chỉ tiêu.

Kết quả này giúp nhóm nghiên cứu xác định công nghệ ép phun là lựa chọn phù hợp hơn để chế tạo mảnh ghép PEEK sử dụng trong hàn liên đốt sống ở giai đoạn hiện nay. Đây cũng là cơ sở để tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất, hướng tới khả năng mở rộng quy mô.

Dù chưa đáp ứng yêu cầu về độ bền cơ học, công nghệ in 3D vẫn được đánh giá có tiềm năng phát triển, nhất là với những trường hợp cần thiết kế mảnh ghép riêng theo cấu trúc giải phẫu của người bệnh.

Đáp ứng yêu cầu an toàn sinh học, hướng tới ứng dụng lâm sàng

Đối với vật liệu cấy ghép, độ bền cơ học mới chỉ là một điều kiện cần. Quan trọng không kém là sản phẩm phải bảo đảm an toàn khi tiếp xúc và tồn tại trong cơ thể người.

Để đánh giá yêu cầu này, nhóm nghiên cứu đã thực hiện các thử nghiệm an toàn sinh học theo tiêu chuẩn ISO 10993, bao gồm đánh giá độc tính tế bào, độc tính gen, độc tính cấp, độc tính bán cấp và khả năng tương thích mô.

Kết quả cho thấy cả hai dòng sản phẩm chế tạo bằng ép phun và in 3D đều đạt yêu cầu về an toàn sinh học. Tỷ lệ tế bào sống đạt 99,29% đối với mẫu ép phun và 98,56% đối với mẫu in 3D, cao hơn đáng kể so với ngưỡng yêu cầu 70%. Các thử nghiệm cũng không ghi nhận độc tính gen, độc tính cấp và bán cấp.

Đáng chú ý, khi thử nghiệm khả năng tương thích mô và cấy ghép trên thỏ trắng, các mẫu vật liệu không bị thải loại. Màng xơ hình thành quanh mẫu có xu hướng mỏng dần theo thời gian theo dõi. Những kết quả này là căn cứ quan trọng để đánh giá bước đầu tính an toàn của sản phẩm trước khi tiến tới các nghiên cứu trên người.

Không dừng lại ở thử nghiệm trong phòng thí nghiệm, nhiệm vụ đã triển khai phẫu thuật thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 1 trên 3 bệnh nhân có chỉ định hàn liên đốt sống. Một trường hợp bệnh nhân cong vẹo cột sống được sử dụng mảnh ghép trong phẫu thuật nắn chỉnh. Sau 7 ngày, bệnh nhân ổn định, hết đau, đi lại được và xuất viện.

Đây là tín hiệu ban đầu đáng ghi nhận trong quá trình đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn điều trị. Tuy nhiên, việc đánh giá hiệu quả lâu dài của sản phẩm vẫn cần được tiếp tục thông qua theo dõi và thu thập đầy đủ dữ liệu lâm sàng.

Từ những kết quả đạt được, nhóm nghiên cứu định hướng chuyển giao quy trình chế tạo bằng công nghệ ép phun cho các cơ sở sản xuất trang thiết bị y tế trong nước sau khi hoàn thiện hồ sơ đăng ký lưu hành. Bộ dữ liệu thiết kế đã hiệu chỉnh theo thông số giải phẫu người Việt Nam cũng có thể được sử dụng để phát triển thêm các kích cỡ mảnh ghép, đáp ứng nhu cầu điều trị đa dạng...

Có thể thấy, thành công của nhiệm vụ CT07/02-2024-3 không chỉ nằm ở việc chế tạo được mảnh ghép PEEK mà còn ở khả năng xây dựng quy trình công nghệ, đánh giá các chỉ tiêu cơ lý và an toàn sinh học, từ đó lựa chọn phương pháp sản xuất phù hợp. Những kết quả này góp phần bổ sung năng lực nghiên cứu, chế tạo vật liệu y sinh trong nước, một lĩnh vực đòi hỏi trình độ công nghệ cao và yêu cầu kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt.

Trong bối cảnh nhu cầu trang thiết bị y tế cấy ghép ngày càng tăng, việc nghiên cứu, làm chủ công nghệ chế tạo mảnh ghép PEEK là bước tiến quan trọng, tạo tiền đề để phát triển các sản phẩm vật liệu cấy ghép y sinh “Made in Vietnam”. Khi được tiếp tục hoàn thiện, kiểm chứng lâm sàng và đáp ứng đầy đủ điều kiện lưu hành, sản phẩm sẽ góp phần giảm phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu, mở rộng lựa chọn cho các cơ sở y tế, giúp người bệnh có thêm cơ hội tiếp cận các kỹ thuật điều trị tiên tiến, qua đó nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe và chất lượng sống của nhân dân.

Thu Hằng

Nguồn Hà Nội Mới: https://hanoimoi.vn/nghien-cuu-che-tao-manh-ghep-peek-tung-buoc-lam-chu-vat-lieu-cay-ghep-y-te-1766175.html