Cần mở rộng phạm vi cấm để ngăn thuốc lá mới lách luật

Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), các chất tương tự nicotine như nornicotine, anabasine và 6-methylnicotine ngày càng được sử dụng nhiều trong thuốc lá điện tử và túi ngậm nicotine. Mặc dù không phải nicotine, các chất này có đặc tính và khả năng gây nghiện tương tự nicotine. Do đó, việc mở rộng phạm vi quy định cấm với các sản phẩm "thuốc lá mới khác" là cần thiết nhằm góp phần ngăn ngừa "đại dịch nicotine" trong thế hệ trẻ.

Sản phẩm nicotine mới liên tục xuất hiện

Theo WHO, ngành công nghiệp thuốc lá và nicotine liên tục phát triển sản phẩm, đổi mới công nghệ và chiến lược tiếp thị nhằm thu hút người sử dụng mới, đồng thời tìm cách né tránh các quy định quản lý. Xu hướng này đang đặt ra thách thức ngày càng lớn đối với cơ quan quản lý tại nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Gian hàng của Quỹ Phòng bệnh (Bộ Y tế) tại giải chạy không khói thuốc lá.

Gian hàng của Quỹ Phòng bệnh (Bộ Y tế) tại giải chạy không khói thuốc lá.

Việt Nam đã có hành động quan trọng khi Nghị quyết số 173/2024/QH15 cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy thị trường thuốc lá đang liên tục xuất hiện các sản phẩm thuốc lá và nicotine mới với công nghệ, kiểu dáng và tên gọi khác nhau.

Một ví dụ là túi ngậm nicotine, sản phẩm mới đang được tiếp thị mạnh mẽ tới thanh thiếu niên ở nhiều quốc gia. Sản phẩm cung cấp lượng nicotine đủ để gây nghiện. Túi nicotine khoảng 4 mg đưa vào cơ thể lượng nicotine tương đương hút thuốc lá thông thường, và một số sản phẩm chứa tới 50 -150 mg mỗi túi dẫn đến nghiện nhanh hơn và nặng hơn.

Bên cạnh đó, ngành công nghiệp còn sử dụng các chất tương tự nicotine để điều chỉnh thành phần các sản phẩm nhằm ứng phó với các biện pháp quản lý.

Theo tài liệu kỹ thuật mới nhất của WHO, các chất tương tự nicotine như nornicotine, anabasine và 6-methylnicotine ngày càng được sử dụng nhiều trong thuốc lá điện tử và túi ngậm nicotine. Mặc dù không phải nicotine, các chất này có đặc tính và khả năng gây nghiện tương tự nicotine.Do đó, việc mở rộng phạm vi quy định cấm với các sản phẩm “thuốc lá mới khác” là cần thiết để chủ động ngăn ngừa "đại dịch nicotine" trong thế hệ trẻ.

Thực tế, ngành công nghiệp có nhiều cách để né một danh mục đóng: đổi hình thức sử dụng, đổi tên, hoặc ghi nhãn “không chứa nicotine” trong khi thực tế vẫn có. Theo WHO, nhiều sản phẩm gắn nhãn không chứa nicotine vẫn chứa nicotine khi được kiểm nghiệm.

Định nghĩa mở để ngăn chặn nguy cơ lách luật

Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi) đã đề xuất bổ sung shisha và túi ngậm nicotine vào danh mục cấm cùng với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Đây là bước tiến cần thiết, song vẫn đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện quy định đối với những sản phẩm mới sử dụng chất tương tự nicotine hoặc thuốc lá điện tử sử dụng dung dịch không chứa nicotine.

Bên cạnh đó, việc quy định cấm chỉ dựa trên danh mục các sản phẩm cụ thể đã được nhận diện và xuất hiện trên thị trường, thì mỗi khi có sản phẩm mới với công nghệ, hình thức hoặc tên gọi khác, cơ quan quản lý lại phải sửa đổi, bổ sung quy định để theo kịp. Cách tiếp cận này khiến pháp luật luôn đi sau thị trường và khó theo kịp tốc độ đổi mới của ngành công nghiệp.

Do đó, việc mở rộng phạm vi cấm đối với nhóm “thuốc lá mới khác” cần được xem xét theo hướng không chỉ nhận diện sản phẩm thông qua tên gọi, mà phải căn cứ vào bản chất, đặc điểm, thành phần và công dụng. Cách tiếp cận này sẽ giúp hạn chế tình trạng doanh nghiệp thay đổi thiết kế, phương thức sử dụng hoặc thành phần để né tránh quy định.

Giải chạy “Phụ nữ chạy vì môi trường không khói thuốc và tương lai xanh” năm 2026.

Giải chạy “Phụ nữ chạy vì môi trường không khói thuốc và tương lai xanh” năm 2026.

Kinh nghiệm của Singapore là một gợi mở đáng chú ý. Thay vì chỉ liệt kê tên từng loại sản phẩm, quốc gia này xây dựng quy định theo hướng mở, dựa trên đặc điểm, hình thức và công dụng để xác định phạm vi kiểm soát.

Theo Luật Kiểm soát Thuốc lá và Thiết bị Hút thuốc của Singapore, các sản phẩm mô phỏng thuốc lá bị cấm bao gồm vật phẩm, thiết bị hoặc sản phẩm thực phẩm có hình thức giống sản phẩm thuốc lá, có thể được sử dụng để hút, mô phỏng hành động hút thuốc hoặc có bao bì giống bao bì sản phẩm thuốc lá. Quy định cũng áp dụng đối với các bộ phận của những sản phẩm này.

Cách quy định trên giúp mở rộng phạm vi kiểm soát, không phụ thuộc hoàn toàn vào tên gọi hay hình thức thương mại của sản phẩm. Qua đó, hạn chế khả năng doanh nghiệp thay đổi thiết kế hoặc cách thức tiếp thị để đưa sản phẩm tương tự ra thị trường.

Đặc biệt, Singapore còn kiểm soát các sản phẩm thuốc lá dạng mới được sử dụng theo những phương thức không phải hút. Theo Quy định về Kiểm soát Thuốc lá và Thiết bị hóa hơi (Các sản phẩm thuốc lá thuộc Điều 15) ban hành năm 2026, danh mục cấm bao gồm nhiều nhóm sản phẩm. Trong đó, có các sản phẩm thuốc lá hoặc nicotine dạng tan trong miệng, sử dụng qua da, cấy ghép hoặc tiêm, hít qua mũi hoặc đặt trong miệng như snus, gutkha và túi nicotine.

Danh mục cũng bao gồm shisha, kể cả các sản phẩm có hương trái cây, glycerol hoặc mật mía; thuốc lá làm nóng không đốt và các dung dịch chứa thuốc lá, nicotine hoặc chất tương tự nicotine sử dụng cho thiết bị hóa hơi.

Điểm đáng lưu ý là quy định bao quát nhiều đường sử dụng khác nhau không chỉ giới hạn ở hình thức hút, đồng thời, bao gồm cả "chất tương tự nicotine", và dùng các cụm "được dùng hoặc được ghi nhãn, mô tả là phù hợp để dùng" nên hạn chế khả năng né tránh lệnh cấm thông qua việc thay đổi cách ghi nhãn hoặc mô tả sản phẩm.

Từ thực tiễn trên, khuyến nghị đặt ra đối với Việt Nam là quy định cấm toàn diện nhóm “thuốc lá mới khác” trong Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sửa đổi, với định nghĩa mở, phạm vi cấm cần bao trùm tất cả các thiết bị và chất chứa nicotine, chất tương tự nicotine không dùng cho mục đích y tế, đồng thời mở rộng định nghĩa nguyên liệu để bao gồm các chất không chứa nicotine dùng cho sản phẩm thuốc lá.

Lê Minh Long

Nguồn Đại Đoàn Kết: https://daidoanket.vn/can-mo-rong-pham-vi-cam-de-ngan-thuoc-la-moi-lach-luat.html