Nghiên cứu khoa học có thể bị cấm vô thời hạn nếu phát hiện đạo văn hoặc làm giả dữ liệu

Theo đó, các hành vi ngụy tạo dữ liệu; giả mạo dữ liệu; đạo văn và sử dụng tài liệu, nội dung, sản phẩm do AI tạo ra không có thật hoặc chưa được kiểm chứng có thể bị cấm tham gia nghiên cứu khoa học vô thời hạn.

Việc ban hành hướng dẫn diễn ra trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, khi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là động lực then chốt cho phát triển đất nước. Cùng với yêu cầu tăng đầu tư, mở rộng nghiên cứu và thúc đẩy công bố khoa học, vấn đề liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm giải trình của tổ chức, cá nhân nghiên cứu ngày càng trở nên cấp thiết.

Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo lần đầu tiên quy định về liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ tại Điều 8 với các nội dung: trách nhiệm bảo đảm tuân thủ của tổ chức, cá nhân; trách nhiệm hướng dẫn áp dụng việc tuân thủ của cơ quan quản lý nhà nước về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; trách nhiệm ban hành quy định của tổ chức khoa học và công nghệ.

Hướng dẫn là tài liệu khung, bao gồm các nội dung cơ bản có tính chất định hướng làm cơ sở để các cơ quan tài trợ kinh phí cho hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, các tổ chức khoa học và công nghệ cụ thể hóa thành quy tắc nội bộ và triển khai áp dụng trong phạm vi cơ quan, tổ chức.

Nội dung quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp

Trong hướng dẫn của Bộ Khoa học và Công nghệ nêu rõ thuật ngữ cơ bản và thuật ngữ chuyên ngành liên quan đến đến liêm chính khoa học, đạo đức nghề nghiệp.

Theo đó, các nguyên tắc liêm chính khoa học tập trung vào tính trung thực, khách quan và minh bạch trong đề xuất, thực hiện, công bố và ứng dụng kết quả nghiên cứu; tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ và ghi nhận đầy đủ, chính xác sự đóng góp của các tổ chức, cá nhân trong nghiên cứu; lưu giữ dữ liệu và trách nhiệm giải trình.

Các nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp tập trung vào các chuẩn mực hành vi nhằm bảo vệ quyền con người, lợi ích và quyền riêng tư của đối tượng nghiên cứu; công khai xung đột lợi ích và không lạm dụng tài nguyên nghiên cứu vào mục đích cá nhân.

Theo hướng dẫn của Bộ Khoa học và Công nghệ, đây là các nguyên tắc mà cá nhân phải tuân thủ trong hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ. Các hành vi vi phạm; trách nhiệm hướng dẫn áp dụng, kiểm tra việc tuân thủ; cập nhật thông tin vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.

Đáng chú ý, trong hướng dẫn chỉ rõ các hành vi vi phạm liêm chính khoa học được quy định tại khoản 1 Điều 6 Nghị định số 262/2025/NĐ-CP, gồm: ngụy tạo dữ liệu, kết quả nghiên cứu; giả mạo dữ liệu; đạo văn dưới mọi hình thức; ghi tên tác giả không đúng thực tế hoặc loại bỏ tác giả có đóng góp thực sự; cản trở, đe dọa, ép buộc, can thiệp vào quá trình đánh giá, phản biện, xét duyệt bản thảo công bố khoa học.

Bên cạnh các hành vi vi phạm liên quan đến nghiên cứu khoa học, Hướng dẫn còn nêu rõ các hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp bao gồm: Che giấu rủi ro gây hậu quả nghiêm trọng; truyền bá thông tin sai sự thật; không được sự đồng ý tự nguyện bằng văn bản hoặc các hình thức khác tương tự của đối tượng nghiên cứu khi nghiên cứu trên người; tiết lộ dữ liệu nhạy cảm; sử dụng thiết bị, kinh phí, vật tư phục vụ mục đích cá nhân; không công khai mối quan hệ tài chính; thử nghiệm công nghệ hoặc sản phẩm mới gây tác động tiêu cực đến môi trường, tài nguyên thiên nhiên hoặc sức khỏe cộng đồng mà không có biện pháp đánh giá tác động và kiểm soát; thực hiện nghiên cứu xâm phạm nhân phẩm, danh dự, quyền riêng tư của cá nhân, cộng đồng và các hành vi vi phạm nguyên tắc đạo đức nghề nghiệp quy định tại Điều 5 Nghị định số 262/2025/NĐ-CP.

Quy định xử phạt với các hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp

Đối với các hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp có nhiều mức độ khác nhau và có thể do lỗi vô ý hoặc lỗi cố ý của người vi phạm. Các cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ có thể căn cứ vào vi phạm do vô ý hay cố ý, tính chất, mức độ, hậu quả của vi phạm để quy định biện pháp xử lý phù hợp, ví dụ như: nhắc nhở, phê bình; cảnh cáo bằng văn bản; yêu cầu cải chính, xin lỗi công khai; dừng giao chủ trì hoặc tham gia nhiệm vụ khoa học và công nghệ đang thực hiện;

Hoặc yêu cầu rút bài báo/ấn phẩm khoa học có liên quan đến hành vi vi phạm; yêu cầu hoàn trả kinh phí đã nhận khi bài báo/ấn phẩm bị rút hoặc bị kết luận vi phạm; thu hồi kinh phí và các danh hiệu, khen thưởng liên quan đến kết quả vi phạm; sửa đổi, hủy bỏ kết quả đánh giá nhiệm vụ khoa học và công nghệ

Trong trường hợp vi phạm nghiêm trọng sẽ không được phép chủ trì hoặc tham gia thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ vô thời hạn hoặc trong thời gian nhất định.

Toàn bộ nội dung chi tiết của Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN của Bộ Khoa học và Công nghệ TẠI ĐÂY