Phát hiện mới về tác dụng của đọc sách với sức khỏe

Nghiên cứu từ khoa Tâm thần học của Đại học Cambridge cho thấy sở thích đọc sách có mối liên hệ tích cực với sức khỏe tinh thần của mỗi người. Ảnh: Cambride University Library.

Nghiên cứu được công bố ngày 15/9 trên Psychological Medicine của GS Barbara Sahakian, TS Christelle Langley (khoa Tâm thần học, Đại học Cambridge) và Vicki Perrin, CEO của The Queen's Reading Room (Vương quốc Anh), cho thấy sở thích đọc sách có mối liên hệ tích cực với nhận thức, sức khỏe tinh thần và đời sống xã hội.

Điều đáng chú ý là lợi ích này không phụ thuộc quá nhiều vào việc một người đọc tác phẩm kinh điển hay truyện tranh, đọc tiểu thuyết hay một thể loại khác. Quan trọng là họ thực sự muốn đọc.

Đọc sách kích hoạt nhiều năng lực của não

Nghiên cứu của Cambridge cho thấy lợi ích của việc đọc xuất hiện khá sớm. Một nghiên cứu trên hơn 10.000 trẻ em và thanh thiếu niên ghi nhận những người thích đọc sách từ nhỏ có khả năng chú ý, ghi nhớ và thực hiện các chức năng điều hành tốt hơn.

Nhóm này cũng đạt kết quả học tập tốt hơn, ít gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần hơn và có lối sống lành mạnh hơn, trong đó có thời lượng ngủ nhiều hơn và ít dành thời gian cho màn hình hơn.

Mối liên hệ không chỉ nằm ở khả năng đọc. Các nhà nghiên cứu cho biết đọc còn liên quan đến thành tích toán học, một phần vì đọc và toán cùng sử dụng những quá trình nhận thức như ngôn ngữ, trí nhớ và chức năng điều hành.

Điều này đáng chú ý trong bối cảnh mức độ đọc của trẻ em và thanh thiếu niên đang ở mức thấp. Các khảo sát được nhóm nghiên cứu dẫn lại cho thấy việc đọc ở nhóm tuổi này đã xuống mức thấp nhất kể từ khi dữ liệu được ghi nhận, đặc biệt ở các bé trai tuổi vị thành niên và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.

Tuy vậy, ngay cả những người ít thích đọc vẫn nhận ra giá trị của hoạt động này. Gần một nửa số người được khảo sát cho rằng đọc giúp họ học từ mới hoặc tiếp thu những điều mới.

Theo TS Christelle Langley, không nhất thiết phải bắt đầu bằng một cuốn tiểu thuyết dày. Truyện tranh và tiểu thuyết đồ họa có thể là một cách tiếp cận dễ dàng hơn với trẻ vì chúng ít tạo cảm giác khó tiếp cận hoặc nhàm chán.

Điểm quan trọng nằm ở việc tìm được thứ khiến người đọc muốn mở trang tiếp theo. Một chương trình truyền hình, một trò chơi hay một nhân vật yêu thích đều có thể trở thành điểm khởi đầu để đưa một người đến với việc đọc.

Với người trưởng thành, lợi ích nổi bật hơn ở khía cạnh sức khỏe tinh thần. Các khảo sát cho thấy đọc sách liên quan đến giảm căng thẳng, thư giãn tốt hơn, tăng khả năng đồng cảm và phát hiện những góc nhìn khác biệt.

Gần 2/5 người trưởng thành được khảo sát, tương đương 38%, chọn sách là cách thư giãn yêu thích. Một nghiên cứu thần kinh do The Queen's Reading Room thực hiện năm 2024 cho thấy chỉ 5 phút đọc truyện hư cấu có thể giúp mức độ căng thẳng giảm tới 20%, đồng thời cải thiện khả năng tập trung và giải quyết vấn đề.

Theo nghiên cứu, đọc sách cùng người khác cũng mang lại nhiều lợi ích qua những tương tác xã hội. Ảnh: Phương Lâm.

Càng lớn tuổi, thói quen đọc càng đáng chú ý

Lợi ích của việc đọc không dừng lại ở thời đi học hay những năm tháng đi làm. Khi tuổi tác tăng lên, các hoạt động kích thích não bộ, trong đó có đọc sách, được ghi nhận có liên quan đến quá trình suy giảm nhận thức.

Một nghiên cứu với gần 5.500 người từ 55 tuổi trở lên cho thấy những người thường xuyên tham gia các hoạt động như đọc sách ít có khả năng xuất hiện suy giảm nhận thức trong thời gian theo dõi 5 năm.

Một nghiên cứu khác ghi nhận việc đọc báo, tạp chí và sách có liên quan đến mức giảm 33% nguy cơ mắc bệnh Alzheimer.

Các nghiên cứu hình ảnh não cũng cung cấp thêm một số manh mối. Việc đọc được liên hệ với những khác biệt về cấu trúc não, bao gồm thể tích lớn hơn ở một số vùng liên quan đến ngôn ngữ, học tập, điều hòa cảm xúc và kiểm soát hành vi; cùng độ dày vỏ não lớn hơn ở một số vùng liên quan đến ngôn ngữ.

Một số bằng chứng còn cho thấy khả năng tồn tại một mối quan hệ nhân - quả. Trong một nghiên cứu nhỏ đối với 11 trẻ mắc chứng khó đọc từ 7 đến 11 tuổi, chương trình huấn luyện đọc kéo dài 8 tuần giúp cải thiện kỹ năng đọc. Những thay đổi này đồng thời đi kèm sự gia tăng thể tích chất xám ở một số vùng não.

Một lợi ích khác dễ bị bỏ qua là đọc cùng người khác. Theo nhóm nghiên cứu, những câu lạc bộ sách, nhóm đọc chung hay việc cha mẹ đọc cùng con có thể tạo thêm lợi ích nhờ tương tác xã hội.

Với người lớn tuổi, điều này càng đáng chú ý. Một người không còn đủ khả năng hoặc hứng thú tham gia các hoạt động thể chất như đạp xe hay tập luyện theo nhóm vẫn có thể tham gia một nhóm đọc sách. Những kết nối này có thể giúp họ bớt cô đơn và gắn bó hơn với những người xung quanh.

Do đó, từ góc nhìn của các nhà nghiên cứu, đọc sách không nhất thiết phải được biến thành một nhiệm vụ. Một người có thể đọc Jane Austen, truyện tranh, tiểu thuyết giả tưởng hay bất kỳ cuốn sách nào khiến họ muốn đọc tiếp.

GS Barbara Sahakian nhấn mạnh điều quan trọng là khuyến đọc từ sớm nhưng “không bao giờ là quá muộn để bắt đầu”. Khi việc đọc mang lại niềm vui, nó đồng thời có thể trở thành một hoạt động rèn luyện nhận thức, thư giãn và duy trì kết nối với người khác trong suốt cuộc đời.