Nghiên cứu mới hé lộ nguyên nhân khiến Trái Đất ngày càng tròn hơn

Bất chấp hình ảnh chụp thông thường về một khối cầu hoàn chỉnh, Trái Đất vốn là một hình phỏng cầu dẹt với phần xích đạo phình to và hai cực bị nén lại. Tuy nhiên, nghiên cứu mới do giáo sư Christopher Kotsakis thuộc đại học Aristotle Thessaloniki (Hy Lạp) dẫn đầu cho thấy hiện tượng ấm lên toàn cầu đang thúc đẩy băng tan ở vùng cực, làm biến đổi hình dạng bề mặt rắn của hành tinh với tốc độ ngày một nhanh hơn.

Vì sao Trái Đất ngày một tròn hơn?

Bằng phương pháp phân tích dữ liệu chuyển động bề mặt từ hệ thống vệ tinh định vị toàn cầu (Global Navigation Satellite System - GNSS), tác giả xác định khu vực hai cực đã nâng lên từ 0,5 đến 1 mm mỗi năm trong giai đoạn 2011 - 2015, trong khi phần phình xích đạo co lại với tỷ lệ tương ứng. Tốc độ thay đổi này cao hơn giai đoạn 1997 - 2000, với xu hướng cứ sau 10 năm thì tốc độ nâng cực gia tăng thêm khoảng 0,25 mm/năm và độ co rút ở xích đạo tăng thêm 0,4 mm/năm.

Hiện tượng này bắt nguồn từ việc các dải băng ở vùng cực co hẹp và mất đi khối lượng, giúp giải phóng áp lực đè nặng lên bề mặt rắn và khiến lớp vỏ nâng lên. Ngược lại, khối lượng nước tan khổng lồ dồn về phía xích đạo gây thêm sức ép lên lớp vỏ tại đây, dẫn đến hiện tượng sụt lún cơ học. Dù vậy, nghiên cứu lưu ý kết quả này chỉ khảo sát riêng bề mặt rắn; nếu tính cả đại dương, phần phình ở xích đạo thực chất vẫn đang mở rộng do lượng nước tích tụ.

Băng tan khiến bề mặt vật lý của Trái Đất gia tăng độ tròn.

Mức độ dịch chuyển vài milimet có vẻ rất nhỏ bé so với hành tinh có đường kính gần 12.800 km, nhưng là minh chứng cho thấy độ tròn của Trái Đất đã gia tăng rõ rệt trong lịch sử gần đây. Bên cạnh việc tái định hình khí hậu, giới khoa học ghi nhận thêm nhiều bằng chứng cho thấy biến đổi khí hậu đang tác động đến những đặc tính nền tảng nhất của hành tinh, gồm trục quay, tốc độ tự quay và trường hấp dẫn.

Sự biến đổi hình dạng do tác động của con người không tạo ra mối đe dọa ngay lập tức cho sự sống trên Trái Đất. Dẫu vậy, các phát hiện này cung cấp dữ liệu thiết yếu giúp giới khoa học hiểu rõ hơn phản ứng dài hạn của hành tinh trước tình trạng băng tan, đồng thời phản ánh tầm ảnh hưởng to lớn của con người đối với các đặc tính vật lý của Trái Đất.