Nghiên cứu mới hé lộ trí thông minh bất ngờ của loài bò

Cô bò Veronika gãi lưng bằng một cây gậy dài hoặc chổi. Ảnh: EVN

Câu chuyện bắt đầu khá hài hước nhưng cũng đầy bất ngờ. Trong một đoạn video được lan truyền trong giới nghiên cứu, Veronika – tên của cô bò – đã khiến các nhà khoa học phải tròn mắt khi thấy cô nàng ung dung ngậm một chiếc chổi để tự gãi ngứa. Không cần sự trợ giúp của con người, cũng chẳng cần máy móc cầu kỳ, Veronika tự mình giải quyết “cơn ngứa” theo cách rất có tổ chức.

Theo nghiên cứu đăng tải trên tạp chí "Current Biology", việc con người lâu nay đánh giá thấp trí thông minh của bò và nhiều loài gia súc khác xuất phát từ không ít nguyên nhân. Chúng ta ăn thịt bò, nuôi bò để lấy sữa, coi bò như một “công cụ sản xuất” quen thuộc, nên hiếm khi đặt câu hỏi: liệu chúng có suy nghĩ, học hỏi hay sáng tạo hay không? Bên cạnh đó, số lượng nghiên cứu chuyên sâu về khả năng nhận thức của bò cũng khá khiêm tốn, khiến định kiến càng có cơ hội tồn tại dai dẳng.

Nhận thấy đoạn video về Veronika không chỉ đơn thuần là một khoảnh khắc vui mắt, hai nhà nghiên cứu Alice Auersperg và Antonio Osuna-Mascaro đã quyết định lên đường tới vùng Carinthia, miền Nam nước Áo, để tận mắt “mục sở thị”. Và thực tế, Veronika còn gây ấn tượng mạnh hơn cả trên video. Cô bò này không hề dùng chổi một cách ngẫu nhiên. Ngược lại, Veronika tỏ ra rất biết “tùy cơ ứng biến”: khi muốn gãi lưng trên, cô dùng phần lông bàn chải; còn lúc cần cọ bụng, cô lại khéo léo xoay cán chổi tròn cho phù hợp.

Theo các nhà khoa học, đây là biểu hiện rõ ràng của “hành vi thích ứng” – khả năng điều chỉnh cách sử dụng công cụ tùy theo mục đích. Trước đây, dạng hành vi này chủ yếu mới được ghi nhận ở những loài linh trưởng như tinh tinh. Việc một con bò thể hiện năng lực tương tự được xem là phát hiện đáng chú ý, thậm chí có thể coi là một bước ngoặt nho nhỏ trong lĩnh vực khoa học nhận thức.

Chia sẻ với hãng tin Keystone ATS, bà Alice Auersperg thẳng thắn thừa nhận: “Từ lâu, chúng ta gần như mặc định bò là loài vật ngớ ngẩn”. Phát hiện từ trường hợp của Veronika cho thấy cách nhìn đó có thể đã quá đơn giản, thậm chí là bất công.

Tuy vậy, các nhà khoa học cũng nhanh chóng đưa ra những lưu ý cần thiết. Không phải con bò nào cũng sẽ biết cầm chổi gãi ngứa hay sử dụng công cụ một cách sáng tạo. Theo bà Auersperg, lý do khiến đa số bò không bộc lộ trí tuệ nằm ở chính môi trường sống của chúng. Chuồng trại đơn điệu, ít kích thích, thiếu cơ hội khám phá và học hỏi khiến khả năng nhận thức của bò hiếm khi được đánh thức.

Nói cách khác, có thể bò không hề “ngu”, chỉ là chúng ta chưa cho chúng đủ cơ hội để thông minh mà thôi. Và biết đâu, sau Veronika, thế giới sẽ còn phải ngạc nhiên thêm nhiều lần nữa trước những “bộ óc” hiền lành vẫn ngày ngày gặm cỏ ngoài đồng.

Hương Giang (P/v TTXVN tại Brussels)