Ngoại trưởng Trung Quốc thăm Hàn Quốc: Bài toán Triều tiên và cách tiếp cận 'đúng điểm rơi' của Bắc Kinh

Ngoại trưởng Hàn Quốc Cho Hyun (phải) bắt tay Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị trước cuộc hội đàm tại Bộ Ngoại giao Hàn Quốc ở trung tâm Seoul ngày 19/8.(Nguồn: Yonhap)

Trong bối cảnh đó, việc Bắc Kinh khẳng định sẽ tiếp tục đóng “vai trò xây dựng” đối với hòa bình trên bán đảo, đồng thời thúc đẩy một loạt lĩnh vực hợp tác với Seoul, cho thấy Trung Quốc đang chủ động củng cố vị thế trong cấu trúc ngoại giao Đông Bắc Á.

Thông điệp từ Bắc Kinh

Chuyến thăm Seoul của Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị diễn ra trong một thời điểm có nhiều điểm nhấn. Đây là chuyến thăm Hàn Quốc đầu tiên của ông Vương sau 5 năm, trong khi quan hệ Trung-Hàn đang được hai bên nỗ lực cải thiện và vấn đề bán đảo Triều Tiên lại xuất hiện những tín hiệu ngoại giao mới. Reuters cho biết trong cuộc hội đàm ngày 19/8, Ngoại trưởng Vương Nghị và người đồng cấp Hàn Quốc Cho Hyun đã tập trung thảo luận quan hệ song phương, tình hình bán đảo Triều Tiên và những vấn đề khu vực, quốc tế cùng quan tâm.

Điểm đáng chú ý nhất là thông điệp của Bắc Kinh về hòa bình trên bán đảo. Theo Yonhap, ông Vương Nghị tuyên bố Trung Quốc sẽ tiếp tục đóng “vai trò xây dựng” trong việc thúc đẩy hòa bình trên bán đảo Triều Tiên và bày tỏ hy vọng Hàn Quốc và Triều Tiên từng bước hướng tới chung sống hòa bình.

Ngoại trưởng Cho Hyun cũng đề nghị Trung Quốc đóng vai trò tích cực trong việc đưa Bình Nhưỡng trở lại đối thoại. Seoul kỳ vọng việc cải thiện quan hệ Hàn-Trung sẽ đóng góp vào hòa bình và ổn định rộng lớn hơn trong khu vực, trong đó có bán đảo Triều Tiên.

Đáng chú ý, khi được phóng viên hỏi liệu Trung Quốc có sẵn sàng làm trung gian cho đối thoại Mỹ-Triều hay không, ông Vương Nghị đã yêu cầu rằng Mỹ cần thay đổi “chính sách thù địch lâu nay đối với Triều Tiên”.

Nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un luôn tham vấn với Trung Quốc trước các cuộc gặp thượng đỉnh với Tổng thống Mỹ Donald Trump vào các năm 2018 và 2019.

Chi tiết này cho thấy Bắc Kinh đang lựa chọn một cách tiếp cận khá thận trọng. Trung Quốc không tự đặt mình vào vị trí trung gian trực tiếp giữa Mỹ và Triều Tiên, nhưng cũng không muốn để tiến trình ngoại giao trên bán đảo diễn ra mà thiếu tiếng nói của Bắc Kinh.

Đúng thời điểm, đúng “điểm rơi”

Ngày 16/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump chỉ đạo Lầu Năm Góc giảm đáng kể quy mô các cuộc tập trận quân sự chung với Hàn Quốc. Reuters cho biết ông Trump viện dẫn chi phí của các cuộc tập trận và nhấn mạnh mối quan hệ tốt đẹp với nhà lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un.

Ngày 17/8, Seoul bày tỏ hy vọng động thái của Washington có thể mở đường cho việc nối lại ngoại giao Mỹ-Triều. Tuy nhiên, AP đồng thời dẫn cảnh báo của các chuyên gia và quan chức rằng việc thu hẹp tập trận có thể làm suy giảm khả năng sẵn sàng chiến đấu và phối hợp liên minh trong bối cảnh năng lực hạt nhân của Triều Tiên ngày càng tăng, còn quan hệ của Bình Nhưỡng với Nga và Trung Quốc được mở rộng.

Đến ngày 20/8, Triều Tiên vẫn bác bỏ ý nghĩa của việc Mỹ-Hàn giảm tập trận. Theo Reuters, Bình Nhưỡng không coi động thái này là sự thay đổi căn bản trong chính sách của Washington.

Như vậy, không gian ngoại giao đang mở ra, nhưng chưa có dấu hiệu cho thấy một đột phá thực sự đã xuất hiện.

Trong bối cảnh đó, chuyến thăm Hàn Quốc của ông Vương Nghị rất có ý nghĩa. Seoul đang tìm cách tận dụng những tín hiệu giảm căng thẳng để thúc đẩy đối thoại, Washington thử một cách tiếp cận mềm hơn với Bình Nhưỡng, còn Bắc Kinh nhấn mạnh vai trò của mình trong việc duy trì hòa bình và ổn định trên bán đảo. Ba chuyển động này cùng xuất hiện tạo nên một môi trường ngoại giao khác đáng kể so với những năm căng thẳng trước đây.

Rõ ràng, một bán đảo Triều Tiên ổn định sẽ giúp Trung Quốc giảm nguy cơ bất ổn ngay sát biên giới, trong khi một môi trường căng thẳng kéo dài có thể thúc đẩy Mỹ, Hàn Quốc và Nhật Bản tăng cường hợp tác an ninh.

Binh lính Triều Tiên đang sửa chữa hàng rào gần Đường phân giới quân sự bên trong Khu phi quân sự. (Nguồn: Yonhap)

35 năm quan hệ Hàn-Trung

Reuters cho biết trong cuộc hội đàm giữa hai Ngoại trưởng Trung-Hàn, hai bên thảo luận việc mở rộng thương mại và đầu tư, ổn định chuỗi cung ứng, tăng cường giao lưu nhân dân và thúc đẩy các cuộc đàm phán về dịch vụ, đầu tư trong khuôn khổ Hiệp định thương mại tự do Hàn-Trung. Hai nước cũng đặt mục tiêu đưa tổng số lượt đi lại giữa người dân hai nước vượt 10 triệu lượt.

Đặc biệt, năm 2027 sẽ đánh dấu 35 năm Hàn Quốc và Trung Quốc thiết lập quan hệ ngoại giao. Đây là cột mốc để hai nước thúc đẩy thêm các hoạt động giao lưu và hợp tác.

Ý nghĩa của dấu mốc này không chỉ nằm ở con số 35 năm. Quan hệ Hàn-Trung từng trải qua những giai đoạn khó khăn, đặc biệt liên quan đến việc Hàn Quốc triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa THAAD, cạnh tranh chiến lược Mỹ-Trung và những khác biệt trong cách tiếp cận vấn đề Triều Tiên. Bởi vậy, giai đoạn hiện nay được xem là thời điểm hai bên đặt nền móng cho một giai đoạn mới của quan hệ song phương.

Một dấu hiệu quan trọng khác là khả năng diễn ra cuộc gặp giữa Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung.

Theo Reuters, Bắc Kinh đang “tích cực xem xét” một cuộc gặp giữa hai nhà lãnh đạo bên lề Hội nghị Cấp cao APEC tại Thâm Quyến vào tháng 11/2026. Ngoại trưởng Vương Nghị cũng mời người đồng cấp Cho Hyun thăm Trung Quốc và lời mời đã được phía Hàn Quốc chấp nhận.

Nếu thượng đỉnh Trung-Hàn diễn ra suôn sẻ sẽ tạo thêm động lực chính trị cho quá trình khôi phục quan hệ hai nước và có thể đưa quan hệ song phương vượt khỏi phạm vi xử lý những bất đồng tồn đọng để hướng tới hợp tác thực chất hơn.

Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn nằm ở thông điệp chiến lược mà ông Vương gửi tới Seoul. Theo Reuters, ông Vương Nghị khuyến khích Hàn Quốc theo đuổi một chính sách đối ngoại độc lập và hài hòa các mối quan hệ quốc tế khác nhau.

Đây rõ ràng không chỉ là thông điệp về quan hệ song phương. Hàn Quốc hiện vẫn là một đồng minh quan trọng của Mỹ, đồng thời tăng cường hợp tác với Nhật Bản trong bối cảnh an ninh Đông Bắc Á phức tạp. Nhưng Trung Quốc cũng là một nước láng giềng lớn, một đối tác kinh tế quan trọng và là quốc gia có ảnh hưởng trực tiếp tới Triều Tiên.

Mỹ đã có kế hoạch giảm quy mô tập trận với Hàn Quốc nhằm thúc đẩy đối thoại với Triều Tiên. (Nguồn: Yonhap)

Vì thế, khi Bắc Kinh nói tới “độc lập” trong chính sách đối ngoại của Seoul, thông điệp này có thể được hiểu như một nỗ lực khuyến khích Hàn Quốc duy trì khoảng không chiến lược trong quan hệ với các cường quốc. Với Trung Quốc, Hàn Quốc là một trường hợp điển hình. Trung Quốc không cần Seoul rời khỏi liên minh với Washington để đạt được lợi ích chiến lược. Chỉ cần quan hệ Hàn-Trung đủ ổn định để Seoul có thể duy trì các kênh đối thoại, hợp tác kinh tế và ngoại giao với Bắc Kinh, Trung Quốc đã có thêm một không gian đáng kể để bảo vệ lợi ích của mình tại Đông Bắc Á. Đồng thời, điều đó cũng có thể tạo thêm một kênh gián tiếp để Bắc Kinh tác động tới môi trường ngoại giao trên bán đảo Triều Tiên.

Dẫu vậy, vấn đề mấu chốt ở đây vẫn là cách tiếp cận và chiến lược của Bình Nhưỡng. Triều Tiên chưa cho thấy dấu hiệu rõ ràng về việc sẵn sàng quay trở lại một tiến trình đàm phán dựa trên yêu cầu phi hạt nhân hóa của Mỹ và Hàn Quốc. AP đánh giá Bình Nhưỡng tiếp tục phát triển năng lực vũ khí và chưa đáp lại những đề nghị đối thoại của chính quyền Tổng thống Lee Jae Myung.

Do đó, việc Mỹ giảm tập trận, Hàn Quốc thúc đẩy đối thoại và Trung Quốc tuyên bố vai trò xây dựng mới chỉ tạo ra một khoảng không ngoại giao, chưa tạo ra một tiến trình hòa bình.

Việc Bắc Kinh có thể đóng góp đến đâu cho một môi trường hòa bình trên bán đảo Triều Tiên, Seoul có thể duy trì bao nhiêu không gian chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc, và liệu những chuyển động ngoại giao hiện nay có đủ sức đưa Bình Nhưỡng trở lại bàn đàm phán hay không vẫn là những câu hỏi còn bỏ ngỏ. Tuy nhiên, nhìn ở chuyến thăm Hàn Quốc lần này của Ngoại trưởng Vương Nghị có thể khẳng định rõ một Bắc Kinh muốn khẳng định vai trò và vị thế trong bất kỳ cấu trúc an ninh mới nào đang hình thành ở Đông Bắc Á.