'Ngôi nhà chung' của những người yêu mến Mo Mường

Các nghệ nhân trong CLB Mo Mường Lạc Sơn thực hành nghi lễ tín ngưỡng tại cộng đồng.

Càng gần thời điểm Tết Nguyên đán, các nghệ nhân Mo Mường, nhà nghiên cứu về Mo Mường lại càng bận rộn hơn với công việc thực hành nghi lễ tín ngưỡng ở cộng đồng. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, Nghệ nhân ưu tú Bùi Huy Vọng ở xã Lạc Sơn chia sẻ: Những ngày tới sẽ diễn ra hàng chục lễ hội dân gian ở các vùng Mường. Thời gian này, các địa phương đang khẩn trương chuẩn bị lễ hội. Các thành viên CLB chúng tôi vinh dự bởi sự góp mặt của mình có ý nghĩa quan trọng cho sự thành công của lễ hội, thông qua việc phục dựng lễ hội và tiến hành nghi lễ.

Nghệ nhân Bùi Văn Dớt, xã Thượng Cốc thể hiện trích đoạn mo làm vía.

Năm 2025 ghi dấu khoảng thời gian khắc nghiệt, thiên tai, lũ lụt xảy ra gây nhiều thiệt hại cho Nhân dân các xã vùng Mường Vang. Số người chết do bệnh tật, sét đánh, tai nạn giao thông tăng cao hơn so với các năm trước. Các nghệ nhân mo trong CLB khi được tang chủ nhờ làm mo tang lễ đã thực hiện tốt công việc trấn an tư tưởng, hoàn thành các thủ tục. Trong năm, các thành viên CLB đã thực hiện hơn 4.000 nghi lễ tín ngưỡng dân gian từ tang lễ đến cầu mạnh khỏe, cầu an cho Nhân dân.

Theo Chủ nhiệm CLB - Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh ở xóm Mận Bùi, xã Thượng Cốc, trong lịch sử người Mường từ xưa đến nay, do đặc thù nghề nghiệp nên các thầy mo rất ít khi ngồi lại được với nhau. Việc thành lập “Ngôi nhà chung” với 35 thành viên lúc ban đầu được xem là một thành công lớn, chưa từng có tiền lệ.

Từ khi thành lập, các thành viên trong CLB hoạt động tích cực trong việc thực hành nghi lễ tín ngưỡng, tham gia với vai trò làm chủ tế cho cả các nghi lễ lớn ở tỉnh bạn. CLB còn cùng Viện Nghiên cứu Âm nhạc quốc gia, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh tham gia xây dựng Hồ sơ đề nghị UNESCO ghi danh Mo Mường là di sản văn hóa cần bảo vệ khẩn cấp.

Cụ thể là liên hệ với gia đình tang chủ cho ghi hình các nghi lễ Mo Mường tại một đám tang thật ở xã Thượng Cốc; tập hợp hơn 40 túi khót cho công tác ghi hình lập hồ sơ. 2 hội viên là Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh và Nghệ nhân Ưu tú Bùi Huy Vọng được mời tham luận tại Hội thảo quốc tế về Mo Mường...

Một số thành viên CLB thực hiện hợp tác, điều tra, sưu tầm tư liệu, viết hồ sơ khoa học phục dựng, tôn tạo, làm chủ tế trong các lễ hội dân gian, như: Lễ hội Đình Khênh, Ruộng bậc thang Miền Đồi - xã Thượng Cốc; Rước Bụt Khụ Dúng - xã Nhân Nghĩa; Đền Trường Khạ, Đình Khói - xã Lạc Sơn; Đình Băng - xã Ngọc Sơn... Các lễ hội cấp tỉnh, tiêu biểu là lễ hội cầu ngư, thả đèn hoa đăng trên sông Đà hàng năm cũng do thành viên CLB thực hiện các nghi thức tế lễ.

CLB kết nạp được các thành viên mới, trong đó có những người trẻ tuổi tham gia.

Năm 2026, CLB có thêm 3 thành viên kết nạp mới, nâng tổng số thành viên CLB lên 50 người. Phát huy trách nhiệm với cộng đồng, bên cạnh vai trò làm điểm tựa trấn an gia chủ, các nghệ nhân còn tích cực đóng góp công sức, tiền của cho công tác bảo tồn văn hóa. Điển hình là Nghệ nhân Ưu tú Bùi Văn Mẹo làm công đức tôn tạo miếu Cây Thị giúp chính quyền địa phương xã Quyết Thắng chuẩn bị phục dựng Đền Áng Ka và khôi phục lễ hội dân gian Đền Áng Ka; Nghệ nhân Ưu tú Bùi Huy Vọng sưu tầm, viết kịch bản phục dựng còn Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh làm chủ tế tại các lễ hội dân gian nổi tiếng Đình Khênh, Đình Khói, Đền Trường Khạ...

CLB tích cực tuyên truyền, giới thiệu về di sản văn hóa phi vật thể Mo Mường tới người dân và du khách quan tâm, yêu mến Mo Mường.

Cũng theo Nghệ nhân Nhân dân Bùi Văn Minh, công cuộc sắp xếp bộ máy hành chính ít nhiều ảnh hưởng đến tư tưởng toàn dân, trong đó có các thành viên CLB Mo Mường Lạc Sơn. Song về mặt tư tưởng, hành động, các thành viên CLB luôn là công dân tốt, chấp hành nghiêm chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và các quy định của địa phương nơi cư trú.

Nhằm bảo tồn, phát huy giá trị tốt đẹp của di sản văn hóa Mo Mường, các thành viên luôn học hỏi lẫn nhau, nỗ lực tìm hiểu và lưu giữ Mo Mường, tuân thủ đạo đức nghề nghiệp, không gây khó dễ cho các gia đình tín chủ, là điểm tựa trấn an mọi người vượt qua khó khăn, vươn lên xây dựng cuộc sống hạnh phúc, yên lành.

Bùi Minh