Người ăn thịt heo, pate đóng hộp: 'Nghĩ đến là tôi kinh hãi'

Người dân hoang mang khi patê cột đèn của Đồ hộp Hạ Long làm từ thịt heo bẩn. Ảnh: M.T.

Từng được xem là giải pháp tiện lợi và an toàn cho những bữa ăn bận rộn, thịt hộp đã có mặt trong gian bếp của không ít gia đình Việt suốt nhiều thập kỷ. Chính sự chỉn chu của bao bì, thương hiệu lâu năm và quy trình sản xuất khép kín đã nuôi dưỡng cảm giác yên tâm kéo dài trong nhiều gia đình.

Nhưng chỉ trong ít ngày, cảm giác ấy đảo chiều. Vụ triệt phá đường dây “phù phép” hơn 120 tấn thịt lợn nhiễm dịch tả châu Phi thành thực phẩm đóng hộp tại Hải Phòng đã làm rung chuyển niềm tin vào loại thực phẩm tưởng chừng khép kín này. Nỗi lo nhanh chóng lan rộng, đặt lại câu hỏi về những gì đang thật sự nằm trên bàn ăn của người Việt.

Nỗi ám ảnh mang tên “thịt bẩn”

Trao đổi với Tri Thức - Znews, chị Nguyễn Anh Thư (33 tuổi, TP.HCM) chia sẻ vì lo sợ các sản phẩm đóng hộp không đảm bảo chất lượng trên thị trường nên chị đặc biệt tin dùng các sản phẩm được bày bán trong siêu thị và được đánh giá cao trên các sàn thương mại điện tử.

Vụ việc tại Công ty cổ phần Đồ hộp Hạ Long khiến chị Thư bàng hoàng khi biết nhãn hiệu mình thường xuyên mua cho con gái lại xuất hiện trong hồ sơ điều tra của công an. Những hôm chị Thư tăng ca, các phần thịt heo hai lát, thịt bò sốt vang… thường được dùng cho bữa tối của cả gia đình vì nhanh gọn. Cá ngừ ngâm dầu thì xuất hiện đều đặn trong những bữa sáng vội, ăn kèm bánh mì trước giờ đi làm.

“Con gái tôi rất thích đồ hộp, mỗi lần ăn con đều khen thơm ngon và ăn rất nhiều cơm. Tôi cứ ngỡ mình đang chọn cho con một giải pháp tiện lợi mà vẫn đảm bảo chất lượng từ một thương hiệu lâu đời. Bây giờ nhìn những chiếc lon ấy, nghĩ đến thôi là tôi chỉ thấy sự kinh hãi”, chị Thư chia sẻ trong sự hối lỗi của một người mẹ.

Người dân vứt hộp pa-tê vào thùng rác vì quá bức xúc. Ảnh: T.H.

Sau sự việc trên, chị Thư quyết định “nói không” với tất cả các loại thực phẩm đóng hộp, dù là của thương hiệu nào. Chị Thư tâm sự dù các loại thực phẩm đóng hộp có hương vị thơm ngon, hợp khẩu vị của gia đình chị nhưng chị không muốn đánh cược sức khỏe của gia đình. Chị lên kế hoạch sắp xếp thời gian đi chợ mua nguyên liệu tươi sống, chia thành các phần nhỏ để sử dụng dần.

Không chỉ chị Thư, nhiều phụ huynh khác cũng đang rơi vào trạng thái “cảnh giác cao độ”. Chị Trần Thị Nương (38 tuổi, TP.HCM), người vốn có quan điểm khắt khe với thực phẩm chế biến sẵn, cho biết vụ việc này là minh chứng cho nỗi lo bấy lâu nay của chị.

Chị Nương chia sẻ vì lo sợ chất bảo quản và quy trình chế biến không rõ ràng nên chị không sử dụng đồ ăn đóng hộp. Dù bận rộn với công việc, chị Nương vẫn chọn cách dậy sớm mỗi ngày để nấu nướng, chấp nhận vất vả để đổi lấy sự an tâm.

“Dù bận đến mấy tôi cũng không dùng đồ hộp. Tôi thà chế biến sẵn rồi trữ tủ lạnh vài ngày còn hơn là đánh cược sức khỏe của các con vào những thứ mình không thể kiểm soát được quy trình bên trong”, chị Nương khẳng định.

“Ổ dịch” ẩn mình dưới danh nghĩa quy trình công nghiệp

Chia sẻ với Tri thức - Znews về vụ việc, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, Nguyên giảng viên Viện Công nghệ và Thực phẩm, Đại học Bách khoa Hà Nội, dùng từ “đặc biệt nghiêm trọng” để mô tả. Với khối lượng hơn 120 tấn thịt chờ sản xuất, tương đương hàng nghìn con lợn bệnh, đây không thể là một sai sót quy trình nhỏ lẻ.

Theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, việc đưa lợn bệnh, lợn chết vào sản xuất là hành vi coi thường pháp luật và tính mạng con người. PGS Thịnh nhấn mạnh hai khía cạnh nguy hiểm về mặt khoa học mà người tiêu dùng thường lầm tưởng.

Thứ nhất là độc tố bền nhiệt. Nhiều người cho rằng nhiệt độ cao trong quy trình đóng hộp sẽ tiêu diệt mọi mầm bệnh. Tuy nhiên, PGS Thịnh cảnh báo dù vi sinh vật có thể bị tiêu diệt, nhưng độc tố do chúng sinh ra trong quá trình gây bệnh cho con lợn vẫn tồn tại. Những độc tố này rất bền bỉ, không bị phá hủy hoàn toàn khi chế biến, khi con người ăn phải, nguy cơ ngộ độc cấp tính và mạn tính là rất lớn.

Số lượng thịt heo bẩn bị cơ quan chức năng phát hiện. Ảnh: VTV.

Thứ hai là sự ô nhiễm chéo. Trong một môi trường sản xuất công nghiệp, việc đưa 120 tấn thịt bẩn vào kho bãi không chỉ làm hỏng số thịt đó mà còn biến toàn bộ dụng cụ, máy móc, hệ thống xay xát thành nguồn lây lan mầm bệnh. Dịch tả lợn châu Phi có thể không lây sang người một cách trực tiếp với tỷ lệ cao, nhưng sự hiện diện của nó trong dây chuyền thực phẩm là minh chứng cho việc hệ thống kiểm soát an toàn còn nhiều thiếu sót.

Trong số 120 tấn thịt nhiễm bệnh bị phát hiện, đã có khoảng 2 tấn được “phù phép” thành các hộp thịt, pa-tê thành phẩm. Nếu tính trung bình mỗi hộp thịt nặng khoảng 150g-200g, thì đã có hàng chục nghìn đơn vị sản phẩm mang mầm bệnh được tung ra thị trường.

PGS Thịnh bày tỏ lo ngại số lượng này đủ để phát tán rộng khắp vùng miền, len lỏi vào từng cửa hàng tạp hóa, siêu thị nhỏ và lên bàn ăn của hàng nghìn gia đình.

"Sự nguy hiểm của đồ hộp chính là khả năng lưu trữ lâu dài, khiến người tiêu dùng có thể tiêu thụ thực phẩm độc hại trong một thời gian dài mà không hề hay biết", PGS Thịnh nói.

Bên cạnh đó, việc tập kết hàng trăm tấn thịt bệnh trong một thời gian dài mà không bị phát hiện sớm cũng đặt ra một dấu hỏi lớn về trách nhiệm của các cơ quan quản lý tại địa phương.

Theo PGS Thịnh, với quy mô vi phạm mang tính hệ thống này, cần xem xét truy cứu trách nhiệm hình sự nghiêm khắc đối với lãnh đạo doanh nghiệp. Đây không chỉ là vi phạm về an toàn thực phẩm, mà còn là hành vi phá hoại nền kinh tế và ngành chăn nuôi khi tiếp tay cho việc tiêu thụ lợn bệnh, làm trầm trọng thêm tình hình dịch tả lợn châu Phi.

Sự việc này là lời cảnh tỉnh cho tất cả các doanh nghiệp thực phẩm. Lợi nhuận từ việc gian dối có thể rất lớn, nhưng cái giá phải trả khi bị phanh phui là không thể đong đếm.

Nguyễn Thuận - Lê Huyên