Người anh hùng chinh phục bom từ trường
Dẫu đã ngoài 80 tuổi, Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Cao Tất Đắc vẫn minh mẫn, tinh anh và rành rọt kể về những năm tháng cùng đồng đội rà phá bom, mìn, thủy lôi, đặc biệt là những lần đối mặt với bom từ trường của địch. Những câu chuyện nơi chiến trường khốc liệt của ông tái hiện cuộc chiến đấu cam go giữa lằn ranh sinh tử, đồng thời làm sáng lên bản lĩnh, trí tuệ và lòng dũng cảm của người chiến sĩ công binh.
Vượt qua lằn ranh sinh tử
Đại tá, Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân Cao Tất Đắc sinh ra và lớn lên tại xã Hoằng Đông, huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa (nay là xã Hoằng Thanh, tỉnh Thanh Hóa) giàu truyền thống cách mạng. Là con thứ hai trong gia đình có hai anh em, từ nhỏ ông đã cùng anh trai đỡ đần cha mẹ việc đồng áng, yêu thương, đùm bọc nhau.
Khi anh trai lên đường nhập ngũ, tham gia kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, ông cũng nung nấu ý chí tiếp bước. Tháng 4-1963, ông xung phong nhập ngũ. Sau thời gian huấn luyện tân binh, ông được đào tạo kỹ thuật rà phá bom, mìn, thủy lôi, rồi trực tiếp tham gia xử lý các loại bom, thủy lôi do đế quốc Mỹ thả xuống đảo Cồn Cỏ cùng nhiều địa bàn thuộc các tỉnh Quảng Bình, Hà Tĩnh, Nghệ An. Từ đầu năm 1965 đến tháng 3-1966, trên cương vị Tiểu đội phó thuộc Đại đội Công binh 19, Trung đoàn 270, Đặc khu Vĩnh Linh, ông cùng đồng đội bám trụ tại những trọng điểm thường xuyên bị địch đánh phá, kiên trì tìm cách xử lý bom, đạn chưa nổ, bảo đảm an toàn cho người và vũ khí, trang bị, phục vụ nhiệm vụ chiến đấu.
Trong những trận đánh phá của máy bay địch, ông Đắc luôn theo dõi hướng bom rơi, ghi nhớ vị trí những quả bom chưa nổ. Khi máy bay địch vừa rời đi, ông nhanh chóng đánh dấu hiện trường, cùng đồng đội kiểm tra, xác định chủng loại và nghiên cứu phương án xử lý. Không ít lần, khi tổ công binh đang tiếp cận bom, máy bay địch lại quay trở lại bắn phá. Giữa làn bom đạn dày đặc, ông vẫn bình tĩnh bám sát nhiệm vụ, kiên trì tìm cách vô hiệu hóa những quả bom nguy hiểm.

Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Cao Tất Đắc.
Bằng lòng dũng cảm, sự bền bỉ và tinh thần trách nhiệm, ông cùng đồng đội xử lý thành công hàng nghìn quả bom, đạn các loại. Riêng từ tháng 2 đến tháng 11-1965, tại khu vực sông Gianh và đảo Cồn Cỏ, ông đã phá 5 quả bom tạ, 80 quả bom bi và hàng trăm quả rốc-két. Qua thực tiễn chiến đấu, ông còn đúc rút kinh nghiệm, phổ biến cách xử lý bom, mìn cho các đơn vị trên đảo, góp phần nâng cao hiệu quả và bảo đảm an toàn trong thực hiện nhiệm vụ.
Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Cao Tất Đắc, chia sẻ thêm: “Phá bom là công việc đặc biệt nguy hiểm. Mỗi loại bom có cấu tạo, cơ chế kích nổ khác nhau, chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể khiến người chiến sĩ phải trả giá bằng cả tính mạng. Thế nhưng, hồi đó tôi không nghĩ gì nhiều, chỉ một lòng cùng đồng đội tháo gỡ các quả bom chưa nổ, bảo đảm an toàn cho người và vũ khí, trang bị, phục vụ chiến đấu”.
Ông vẫn nhớ, có lần đơn vị phát hiện một quả bom do máy bay Mỹ ném xuống nhưng chưa xác định được chủng loại, nằm gần trận địa pháo 37mm trên đảo Cồn Cỏ. Nếu dùng phương pháp hủy nổ, việc xử lý sẽ thuận lợi và an toàn hơn cho tổ công binh, nhưng sức ép từ vụ nổ có thể làm hư hại trận địa, phương tiện chiến đấu. Sau khi cân nhắc, tổ công binh của ông quyết định tìm cách vô hiệu hóa ngòi nổ, đưa đầu nổ về đất liền phục vụ nghiên cứu. Quyết định ấy cho thấy sự thận trọng và tinh thần trách nhiệm của những người chiến sĩ công binh. Với họ, hoàn thành nhiệm vụ không chỉ là loại bỏ hiểm họa từ bom, đạn mà còn phải bảo vệ an toàn cho lực lượng, phương tiện, giữ vững khả năng chiến đấu của đơn vị.
Sáng kiến giữa hiểm nguy
Tháng 4-1966, ông Cao Tất Đắc được điều động về Đội 89, Phòng Công binh Quân khu 4, thực hiện nhiệm vụ rà phá bom, mìn tại những trọng điểm giao thông quan trọng như: Khu vực Bến Thủy (Nghệ An), phà Linh Cảm, cầu Nghèn, ngã ba Đồng Lộc (Hà Tĩnh), sông Gianh, phà Long Đại (Quảng Trị)... Đây đều là những địa bàn có vị trí chiến lược quan trọng đối với hoạt động vận tải, chi viện chiến trường, thường xuyên bị máy bay Mỹ đánh phá ác liệt.
Từ tháng 2-1967, đế quốc Mỹ đẩy mạnh sử dụng bom từ trường đánh phá các tuyến giao thông huyết mạch trên bộ và đường thủy, nhằm ngăn chặn sự chi viện từ hậu phương miền Bắc cho chiến trường miền Nam.
Khác với bom sử dụng ngòi nổ thông thường, bom từ trường có thể được kích hoạt khi chịu tác động của sự biến thiên từ trường do phương tiện hoặc vật thể kim loại đi qua. Cơ chế hoạt động phức tạp khiến việc phát hiện, xác định vị trí và xử lý loại bom này vô cùng nguy hiểm. Trong khi đó, trang bị chuyên dụng còn thiếu thốn, kinh nghiệm thực tế chưa nhiều, không ít cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh khi làm nhiệm vụ.
Trước tình hình ấy, ông Cao Tất Đắc cùng đồng đội kiên trì nghiên cứu, tìm cách xử lý bom từ trường. Từ những vật liệu sẵn có, ông đề xuất sử dụng các thùng phuy kim loại, cắt thành những mảnh nhỏ, bó lại rồi buộc vào dây thừng dài hàng chục mét. Hai người đứng ở hai đầu dây, phối hợp điều khiển bó kim loại tiến gần quả bom, tạo tác động làm kích hoạt ngòi nổ từ khoảng cách an toàn hơn. Sáng kiến giúp tổ công binh chủ động xử lý bom từ trường trong điều kiện thiếu phương tiện chuyên dụng, hạn chế nguy hiểm cho người trực tiếp làm nhiệm vụ.
Không chỉ tìm cách xử lý bom trên cạn, ông Đắc còn có sáng kiến trong rà phá bom, thủy lôi dưới nước. Trong đợt làm nhiệm vụ tại sông Gianh tháng 12-1967, ông sử dụng dây căng ngang sông, buộc nam châm vào dây, lợi dụng sức nước để rà tìm nhiều lần, xác định vị trí bom dưới lòng sông, sau đó tổ chức phá hủy. Bằng phương pháp này, ông cùng tổ công binh phá được 87 quả bom các loại, trong đó có 50 quả thủy lôi và bom từ trường.
Những sáng kiến ấy là kết quả của quá trình bám sát thực tiễn, quan sát tỉ mỉ và không ngừng tìm tòi của người chiến sĩ công binh. Trong hoàn cảnh chiến trường thiếu thốn, mỗi giải pháp hiệu quả không chỉ giúp rút ngắn thời gian xử lý bom đạn mà còn góp phần bảo vệ tính mạng đồng đội, giữ thông suốt các tuyến giao thông phục vụ chiến đấu.

Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Cao Tất Đắc cùng vợ ôn lại kỷ niệm trong những năm tháng chiến đấu trên chiến trường.
Năm 1967, với những thành tích nổi bật trong thực hiện nhiệm vụ, ông Cao Tất Đắc vinh dự được cùng Tư lệnh Quân khu 4 Đàm Quang Trung đến gặp Bác Hồ.
Tại buổi gặp, ông báo cáo với Bác về công việc rà phá bom, mìn, trình bày những phương pháp xử lý các loại bom mà mình và đồng đội đã nghiên cứu, áp dụng. Nghe câu chuyện, Bác biểu dương tinh thần trách nhiệm, sự mưu trí và lòng dũng cảm của ông, đồng thời tặng ông một chiếc đồng hồ. Món quà giản dị của vị lãnh tụ kính yêu trở thành kỷ vật vô giá, ghi dấu một cuộc gặp gỡ đặc biệt trong cuộc đời người quân nhân từng nhiều lần đối mặt với hiểm nguy nơi chiến trường.
Ghi nhận những thành tích trong chiến đấu và phục vụ chiến đấu, ông Cao Tất Đắc được tặng thưởng Huân chương Chiến công hạng Nhì, Huân chương Chiến công hạng Ba và hai năm liền đạt danh hiệu Chiến sĩ Quyết thắng. Đặc biệt, ngày 18-6-1969, ông vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Sau những năm tháng trực tiếp đối mặt với bom đạn, ông Cao Tất Đắc tiếp tục trưởng thành qua quá trình học tập, công tác trong Quân đội. Năm 1978, ông được cử đi học tại Học viện Quốc phòng. Tốt nghiệp, ông về công tác tại Lữ đoàn 144, Bộ Tổng Tham mưu. Năm 1992, ông chuyển công tác về Đoàn 871, Tổng cục Chính trị. Sau nhiều năm công tác, ông giữ cương vị Đoàn trưởng Đoàn 871. Năm 2005, ông nghỉ hưu với quân hàm Đại tá.
Trở về cuộc sống đời thường, người chiến sĩ năm xưa vẫn giữ vững phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, tích cực tham gia các hoạt động tại địa phương. Từ năm 2005 đến năm 2013, ông đảm nhiệm cương vị Bí thư Chi bộ Tổ dân phố 42, Đảng bộ phường Nghĩa Đô, quận Cầu Giấy, Hà Nội; đồng thời là Ủy viên Ban Chấp hành Hội Cựu chiến binh phường Nghĩa Đô giai đoạn 2008-2013.
Trên những cương vị ấy, ông luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, gương mẫu trong lời nói và hành động, tận tâm với công việc chung, góp phần xây dựng tổ chức đảng ở cơ sở vững mạnh, vun đắp tình đoàn kết trong cộng đồng dân cư.
