Người có nguy cơ giảm tuổi thọ thường mang 6 đặc điểm chung này

1. Vì sao cùng tuổi nhưng tuổi thọ của mỗi người lại khác nhau?

Trong thực tế, có những người ngoài 70 tuổi vẫn khỏe mạnh, đi lại nhanh nhẹn, sinh hoạt độc lập và ít phải đến bệnh viện. Ngược lại, cũng có người cùng độ tuổi nhưng thường xuyên đau ốm, mắc nhiều bệnh mạn tính và phụ thuộc nhiều vào sự chăm sóc của người thân. BSCK2, Lương y Trần Ngọc Quế (Hội Đông Y Quảng Trị) cho biết, tuổi thọ chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như di truyền, môi trường sống, điều kiện kinh tế - xã hội, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và đặc biệt là lối sống. Dù không thể thay đổi tuổi tác hay yếu tố di truyền, nhiều nguy cơ làm suy giảm sức khỏe và rút ngắn tuổi thọ hoàn toàn có thể được kiểm soát.

Nhiều nghiên cứu trong những năm gần đây cho thấy người cao tuổi có nguy cơ tử vong sớm thường có một số đặc điểm chung liên quan đến bệnh tật, thói quen sinh hoạt và sức khỏe tinh thần.

2. Điểm mặt một số yếu tố làm rút ngắn tuổi thọ

2.1 Mắc bệnh mạn tính nhưng kiểm soát không tốt làm rút ngắn tuổi thọ

Bệnh mạn tính là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến tuổi thọ ở người cao tuổi. Các bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường type 2, bệnh tim mạch, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), đột quỵ, ung thư hay sa sút trí tuệ đều có thể làm gia tăng nguy cơ tử vong nếu không được phát hiện và điều trị phù hợp.

Tuy nhiên, điều quan trọng không chỉ là có mắc bệnh hay không mà là khả năng kiểm soát bệnh. Trên thực tế, nhiều người cao tuổi vẫn duy trì sức khỏe ổn định trong nhiều năm nhờ tuân thủ điều trị, tái khám định kỳ và duy trì lối sống lành mạnh. Ngược lại, khi huyết áp, đường huyết hoặc mỡ máu thường xuyên ở mức cao, nguy cơ biến chứng lên tim, não, thận, mắt và mạch máu sẽ tăng lên đáng kể, từ đó ảnh hưởng đến tuổi thọ.

Tuổi thọ của người cao tuổi chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có tình trạng sức khỏe, chế độ dinh dưỡng, vận động và chất lượng giấc ngủ.

2.2 Duy trì thói quen hút thuốc lá và uống nhiều rượu bia

Thuốc lá và rượu bia là hai yếu tố nguy cơ đã được chứng minh có liên quan đến nhiều bệnh lý nghiêm trọng ở người cao tuổi. Hút thuốc lá làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều loại ung thư, đặc biệt là ung thư phổi. Trong khi đó, lạm dụng rượu bia trong thời gian dài có thể gây tổn thương gan, tụy, tim mạch và hệ thần kinh.

Khi tuổi tác tăng lên, khả năng phục hồi của cơ thể suy giảm, khiến các tác hại của thuốc lá và rượu bia trở nên rõ rệt hơn. Đây là lý do những người duy trì các thói quen này thường có nguy cơ mắc bệnh và tử vong sớm cao hơn. Theo BSCK2, Lương y Trần Ngọc Quế, việc bỏ thuốc lá hoặc hạn chế rượu bia ở bất kỳ độ tuổi nào cũng mang lại lợi ích cho sức khỏe.

2.3 Sống cô lập, thiếu kết nối xã hội

Không chỉ sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần cũng có vai trò quan trọng đối với tuổi thọ. Nhiều nghiên cứu cho thấy tình trạng cô đơn kéo dài và thiếu kết nối xã hội có liên quan đến nguy cơ suy giảm nhận thức, trầm cảm, sa sút trí tuệ và tử vong sớm ở người cao tuổi.

Những người sống một mình hoặc ít giao tiếp thường dễ bỏ qua các dấu hiệu bất thường của sức khỏe, chậm tiếp cận dịch vụ y tế và ít nhận được sự hỗ trợ khi cần thiết. Bên cạnh đó, việc thiếu giao tiếp xã hội còn có thể làm gia tăng cảm giác căng thẳng, buồn chán và giảm chất lượng cuộc sống. Duy trì các mối quan hệ với gia đình, bạn bè hoặc tham gia các hoạt động cộng đồng là một trong những yếu tố giúp người cao tuổi sống khỏe mạnh hơn.

2.4 Ít vận động hoặc ngồi quá nhiều

Hoạt động thể chất được xem là một trong những biện pháp hiệu quả nhất để duy trì sức khỏe khi tuổi cao. Người cao tuổi ít vận động có nguy cơ cao hơn mắc các bệnh tim mạch, đái tháo đường type 2, béo phì, loãng xương và suy giảm chức năng vận động. Việc ngồi quá nhiều còn làm tăng nguy cơ huyết khối và làm giảm chức năng tim phổi.

Đáng chú ý, ít vận động kéo dài còn khiến khối lượng và sức mạnh cơ bắp suy giảm nhanh hơn. Khi cơ bắp yếu đi, người cao tuổi dễ mất thăng bằng, té ngã, gãy xương và mất khả năng tự chăm sóc bản thân.

Nhiều nghiên cứu cho thấy tốc độ đi bộ chậm hoặc lực bóp tay yếu là những dấu hiệu phản ánh tình trạng suy giảm chức năng cơ và có liên quan đến nguy cơ nhập viện cũng như tử vong cao hơn ở người cao tuổi. Do đó, người cao tuổi nên duy trì vận động thường xuyên với các hình thức phù hợp như đi bộ, đạp xe, dưỡng sinh, thái cực quyền hoặc các bài tập tăng cường sức mạnh cơ.

2.5 Ăn uống mất cân bằng và không kiểm soát khẩu phần

Chế độ dinh dưỡng có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và tuổi thọ. Nhiều người cao tuổi vẫn duy trì thói quen ăn nhiều muối, nhiều đường, nhiều chất béo bão hòa hoặc thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn. Điều này làm gia tăng nguy cơ tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường và bệnh tim mạch. Ở chiều ngược lại, một số người lại ăn quá ít do giảm cảm giác ngon miệng hoặc gặp khó khăn trong ăn uống, dẫn đến suy dinh dưỡng và suy giảm khối lượng cơ.

Các chuyên gia khuyến nghị người cao tuổi nên duy trì chế độ ăn đa dạng, cân bằng, tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá và các nguồn protein chất lượng cao; đồng thời hạn chế muối, đường và thực phẩm nhiều chất béo bão hòa.

2.6 Thường xuyên mất ngủ hoặc ngủ kém chất lượng

Giấc ngủ là một yếu tố quan trọng nhưng thường bị xem nhẹ trong chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Nhiều nghiên cứu cho thấy, tình trạng mất ngủ kéo dài, ngủ chập chờn hoặc thức giấc nhiều lần trong đêm có liên quan đến nguy cơ cao hơn mắc bệnh tim mạch, rối loạn chuyển hóa, suy giảm nhận thức và trầm cảm.

Khi cơ thể không được nghỉ ngơi đầy đủ, quá trình phục hồi các tổn thương và điều hòa miễn dịch cũng bị ảnh hưởng. Điều này có thể làm tăng tình trạng viêm mạn tính và thúc đẩy sự tiến triển của nhiều bệnh lý. Ngoài ra, thiếu ngủ còn làm tăng nguy cơ té ngã do mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và suy giảm thăng bằng ở người cao tuổi.

Để cải thiện giấc ngủ, người cao tuổi nên duy trì giờ ngủ cố định, hạn chế sử dụng cà phê, trà đặc, rượu bia vào buổi tối và tăng cường vận động ban ngày.