Người có uy tín với hành trình giữ bình yên bản làng

Từ đường biên, cột mốc đến từng nếp nhà

Trên những cung đường tuần tra ở bản A Pa Chải, xã Sín Thầu, tỉnh Điện Biên, ông Lỳ Xuyến Phù, người có uy tín trong cộng đồng người Hà Nhì, đã trở thành gương mặt quen thuộc với cán bộ, chiến sĩ Bộ đội Biên phòng và bà con địa phương. Với ông, giữ gìn đường biên, cột mốc không phải nhiệm vụ của riêng lực lượng chức năng mà là trách nhiệm chung của mỗi người dân nơi biên giới.

Ông Lỳ Xuyến Phù (bên trái) - Người có uy tín trong cộng đồng người Hà Nhì (xã A Pa Chải, tỉnh Điện Biên) luôn tích cực tham gia bảo vệ đường biên, cột mốc; tuyên truyền phổ biến pháp luật cho đồng bào Hà Nhì nơi biên giới cực Tây của Tổ quốc. Ảnh: Thu Hiền

Nhiều năm qua, gia đình ông Phù là một trong những hộ ký cam kết tự quản, bảo vệ cột mốc. Hằng tháng, ông cùng cán bộ xã và Bộ đội Biên phòng tuần tra đoạn biên giới được phân công. Khi lên nương hay chăn thả gia súc, ông vẫn chú ý quan sát, kịp thời thông báo cho lực lượng chức năng nếu phát hiện dấu hiệu bất thường. Qua các buổi họp bản, những cuộc gặp gỡ trên nương hay bên bếp lửa, ông vận động bà con nâng cao ý thức bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.

Nếu ở Điện Biên, ông Lỳ Xuyến Phù góp phần bảo vệ chủ quyền từ những cột mốc nơi cực Tây Tổ quốc, thì tại Lào Cai, người có uy tín còn tích cực vận động đồng bào chấp hành pháp luật, phòng ngừa tảo hôn và giữ gìn an ninh, trật tự tại thôn bản.

Tiêu biểu là ông Chấu Seo Dế, người có uy tín ở thôn Hoàng Hạ, xã Bắc Hà. Nhiều năm qua, ông thường xuyên tham gia các cuộc họp thôn, lắng nghe những vướng mắc của bà con trong phát triển kinh tế, thực hiện chính sách, từ đó giải thích, vận động người dân hiểu và làm theo.

“Bà con ai cũng biết tiếng phổ thông nhưng mình giải thích chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước bằng tiếng Mông thì mọi người hiểu và chấp hành tốt hơn, nên buổi họp nào tôi cũng cố gắng tham gia dù bận đến mấy”, ông Dế chia sẻ.

Không chỉ tuyên truyền chính sách, ông Dế còn vận động người dân thay đổi những tập quán không còn phù hợp, thực hiện hôn nhân đúng quy định pháp luật. Trên cương vị Trưởng dòng họ Chấu, ông chú trọng khuyến học, khuyến tài, vận động các gia đình tạo điều kiện cho con em học tập.

Cũng tại Lào Cai, ông Đặng Văn Bình, người dân tộc Dao ở thôn Nậm Tang, xã Phong Hải, đã góp phần ngăn chặn một trường hợp có nguy cơ tảo hôn. Khi biết em Thào Thị Mai có ý định kết hôn lúc chưa đủ 18 tuổi, ông chủ động đến gia đình tuyên truyền, phân tích những hệ lụy của việc kết hôn sớm đối với sức khỏe, việc học tập và tương lai của trẻ. Sau khi được vận động, gia đình em Mai đã tạm dừng việc kết hôn.

Tại các địa bàn miền núi, biên giới, người có uy tín còn tham gia tuyên truyền phòng chống mua bán người, vận động đồng bào cảnh giác trước những lời mời gọi xuất cảnh trái phép, thủ đoạn lừa đảo trên mạng xã hội và các hành vi vi phạm pháp luật. Với lợi thế am hiểu ngôn ngữ, phong tục, họ góp phần chuyển tải kiến thức pháp luật bằng cách diễn đạt gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với đời sống bản làng.

Mở rộng mạng lưới tuyên truyền từ cơ sở

Để người có uy tín phát huy vai trò trong phổ biến, giáo dục pháp luật, việc bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng tuyên truyền và tăng cường phối hợp với chính quyền, cơ quan chuyên môn, các đoàn thể, lực lượng chức năng có ý nghĩa quan trọng.

Theo thông tin từ Bộ Dân tộc và Tôn giáo, năm 2026, tỉnh Lào Cai có 2.288 người có uy tín trong vùng đồng bào DTTS. Những năm qua, tỉnh thường xuyên tổ chức tập huấn, cung cấp thông tin, trao đổi kinh nghiệm, giúp đội ngũ này nâng cao kiến thức, kỹ năng vận động và phòng ngừa vi phạm pháp luật, qua đó góp phần giữ gìn an ninh, trật tự tại cơ sở.

Cùng với phát huy vai trò người có uy tín, công tác tuyên truyền pháp luật tại Lào Cai còn được triển khai thông qua các hoạt động truyền thông cộng đồng, trường học và phiên chợ vùng cao. Nội dung tập trung vào những vấn đề thiết thực như phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, mua bán người, lừa đảo và quyền tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý.

Tại Bắc Hà, các chương trình truyền thông được tổ chức ở phiên chợ vùng cao, nơi tập trung đông đồng bào các dân tộc. Hoạt động tuyên truyền phòng chống tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống cũng được đưa vào trường học, tạo điều kiện để học sinh tìm hiểu pháp luật và nhận thức rõ hơn về hệ lụy của kết hôn sớm.

Tuyên truyền phòng, chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống tại trường học xã vùng cao Bắc Hà, tỉnh Lào Cai. Ảnh: Thu Hiền

Trong 6 tháng đầu năm 2026, Lào Cai đã tổ chức hơn 500 buổi đối thoại, tư vấn, hội thảo, tọa đàm về phòng chống tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, tiếp cận hơn 100.000 lượt người. Các địa phương đã kịp thời vận động, ngăn chặn 112 cặp nam nữ có ý định tảo hôn. Tuy nhiên, toàn tỉnh vẫn ghi nhận 56 trường hợp tảo hôn và 444 trường hợp nữ dưới 18 tuổi sinh con.

Những con số này cho thấy công tác tuyên truyền đã góp phần phát hiện, ngăn chặn các trường hợp có nguy cơ tảo hôn, song việc thay đổi nhận thức, tập quán trong cộng đồng vẫn cần sự kiên trì và phối hợp thường xuyên của nhiều lực lượng.

Bà Phạm Thị Ngân, cán bộ Phòng Văn hóa - Xã hội xã Phúc Khánh, cho biết một số trường hợp tảo hôn xuất phát từ phong tục, tập quán không còn phù hợp, quan niệm con gái lớn phải lấy chồng sớm, cùng với việc cha mẹ thiếu kiến thức về sức khỏe sinh sản vị thành niên và pháp luật về độ tuổi kết hôn. Vì vậy, hoạt động tuyên truyền cần hướng đến cả phụ huynh và thanh thiếu niên, thay vì chỉ phổ biến quy định pháp luật.

Thực tế cũng cho thấy, người có uy tín cần được cập nhật kiến thức về hôn nhân và gia đình, đất đai, hộ tịch, cư trú, phòng chống mua bán người, an ninh mạng và giải quyết tranh chấp ở cơ sở. Nội dung tập huấn cần thiết thực, có tình huống cụ thể, phù hợp với đặc điểm từng dân tộc; ở những nơi còn rào cản ngôn ngữ, cần phát huy hình thức tuyên truyền song ngữ.

Công tác phổ biến, giáo dục pháp luật ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (DTTS&MN) được triển khai trên cơ sở Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012, Luật Hòa giải ở cơ sở năm 2013 và các chính sách liên quan. Trong đó, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào DTTS&MN giai đoạn 2021-2025 đã tạo khuôn khổ thực hiện nhiều nội dung tuyên truyền, vận động, nâng cao nhận thức và phát huy vai trò lực lượng nòng cốt tại cộng đồng.

Để chính sách đi vào cuộc sống, cần tiếp tục tăng cường phối hợp giữa chính quyền, cơ quan chuyên môn, nhà trường, y tế, các tổ chức đoàn thể và người có uy tín. 

Khi sự vận động của cộng đồng được kết hợp với hoạt động của các lực lượng trong xã hội, công tác phổ biến, giáo dục pháp luật có thêm điều kiện phát huy hiệu quả, góp phần giữ gìn an ninh, trật tự và xây dựng bản làng vùng cao phát triển bền vững./.