Người dân cần được cảnh báo khi dữ liệu cá nhân bị rò rỉ

Điện thoại ít dung lượng phải cài đặt nhiều ứng dụng

Ngày 4/11 dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật An ninh dữ liệu, dự án Luật Định danh và xác thực điện tử.

Đại biểu Quốc hội Lê Thị Thanh Lam (Đoàn TP. Cần Thơ) đưa ra dẫn chứng qua Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, năm 2025, Việt Nam ghi nhận khoảng 552.000 cuộc tấn công, có khoảng 300 vụ rao bán trên hơn 1,7 triệu bản ghi dữ liệu; qua kiểm tra 71 bộ, ngành, địa phương kết nối cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã phát hiện 1.315 lỗ hổng bảo mật nghiêm trọng.

Bà Lê Thị Thanh Lam phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

“Điển hình thực tế, một người dùng điện thoại ít dung lượng, bộ nhớ nhỏ mà phải cài đặt nhiều ứng dụng như: Định danh điện tử VNeID, Bảo hiểm xã hội, ứng dụng thuế, ứng dụng giao thông, quản lý giấy tờ, ứng dụng điện, nước, mạng xã hội. Máy đầy, chạy chậm; thông báo đến liên tục, thông tin thì tin rác, và có cả báo cáo về hồ sơ, thời hạn, quyền lợi của cá nhân. Nhiều thông tin người dân sẽ không đọc và bỏ sót những thông tin quan trọng nhất. Điều đó cho thấy càng nhiều hệ thống trùng lặp cùng kết nối vào dữ liệu của người dân thì càng nhiều điểm phải bảo vệ”, bà Lam nói và đề nghị Ban soạn thảo cần xác định rõ sử dụng dữ liệu an toàn, đúng mục đích, có trách nhiệm và hiệu quả.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Liên quan đến trách nhiệm báo cáo sự cố, bà Lam đề nghị bổ sung khi dữ liệu cá nhân bị lộ, lọt, chủ quản dữ liệu phải thông báo kịp thời cho người bị ảnh hưởng, kèm hướng dẫn phòng tránh lừa đảo, bảo đảm thống nhất với Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân. Người dân phải biết dữ liệu của mình bị lộ để tự bảo vệ mình. Thực tế không ít người nhận cuộc gọi, tin nhắn lừa đảo đọc đúng họ tên, số căn cước, đúng giọng nói và cả khuôn mặt của người thân.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

“Đề nghị Chính phủ chỉ đạo rà soát các ứng dụng phục vụ người dân: dịch vụ nào tích hợp lên nền tảng dùng chung, dịch vụ nào chỉ cần kết nối, chia sẻ dữ liệu; tránh đầu tư trùng lặp, tốn kém chi phí vận hành; quan tâm người dân dùng điện thoại cấu hình thấp và ở vùng khó khăn. Chỉ đạo các cơ quan thực hiện nghiêm việc không yêu cầu người dân nộp lại thông tin đã có; các ngành phối hợp phân loại thông báo, ưu tiên gửi qua VNeID những thông tin về hồ sơ hành chính, thời hạn giải quyết và quyền lợi của người dân”, bà Lam nói và nhấn mạnh vấn đề bảo vệ dữ liệu và phục vụ người dân là để người dân thuận tiện hơn; ít ứng dụng trùng lặp, ít đầu mối nắm dữ liệu thì dữ liệu an toàn hơn và người dân cũng đỡ vất vả hơn.

Phải giải trình nếu nguy cơ đã được cảnh báo nhưng không được xử lý tương xứng

Theo đại biểu Quốc hội Trần Mạnh Huy (Đoàn TP. Đà Nẵng) dự thảo cần quan tâm hơn đến trách nhiệm đối với những rủi ro phát sinh giữa nhiều hệ thống dữ liệu, khi từng cơ quan, doanh nghiệp không thể tự nhìn thấy toàn bộ rủi ro đó.

Để làm rõ vấn đề, ông Huy nêu tình huống nhiều bệnh viện, ngân hàng và cơ quan cung cấp dịch vụ công cùng phụ thuộc vào một nền tảng kỹ thuật. Từng đơn vị có thể phân loại dữ liệu, đánh giá rủi ro và thực hiện các biện pháp bảo vệ đúng quy định. Nhưng nếu nền tảng chung gặp sự cố, nhiều dịch vụ thiết yếu vẫn có thể bị gián đoạn đồng thời.

Ông Trần Mạnh Huy phát biểu (Ảnh: Quang Vinh)

“Một bệnh viện chỉ đánh giá được phần phụ thuộc của bệnh viện, một ngân hàng chỉ đánh giá được phần phụ thuộc của ngân hàng. Không thể yêu cầu mỗi đơn vị tự biết có bao nhiêu ngành, bao nhiêu địa phương đang phụ thuộc vào cùng một mắt xích”, ông Huy nêu thực tế và chỉ ra nghịch lý: Có thể có nhiều hồ sơ đánh giá an ninh đều đúng, nhưng vẫn chưa có bức tranh đầy đủ về một điểm rủi ro chung có khả năng gây gián đoạn trên diện rộng.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận (Ảnh: Quang Vinh)

Theo ông Huy, đây không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là vấn đề phân bổ trách nhiệm. Theo đó, cần làm rõ chủ thể nào có trách nhiệm nhận diện rủi ro chung trước khi sự cố xảy ra, ai được yêu cầu phối hợp dự phòng và ai phải giải trình nếu nguy cơ đã được cảnh báo nhưng không được xử lý tương xứng.

Từ phân tích trên, ông Huy cho rằng, dự thảo đã quy định về cảnh báo, điều phối ứng cứu và quản lý nhà nước. Vì vậy, không cần thiết lập thêm bộ máy mà cần kết nối các trách nhiệm hiện có thành một cơ chế phòng ngừa rủi ro liên ngành.

Đánh giá đầy đủ hậu quả khi dữ liệu bị lộ, bị làm sai lệch

Theo đại biểu Quốc hội Sùng A Lềnh (Đoàn Lào Cai), cần đánh giá đầy đủ hậu quả khi dữ liệu bị lộ, bị làm sai lệch hoặc không thể truy cập đúng thời điểm. Chẳng hạn, thông tin cảnh báo thiên tai được công khai, nhưng nếu bị sửa đổi trái phép vẫn có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Ngược lại, dung lượng lớn chưa đủ để kết luận dữ liệu có rủi ro cao. Với địa phương miền núi, biên giới, cần phân biệt rõ dữ liệu phục vụ cung cấp thông tin cho người dân với dữ liệu điều khiển công trình hoặc dữ liệu liên quan trực tiếp đến quốc phòng, an ninh. Ông Lềnh đề nghị, luật xác định các tiêu chí nền tảng về tính chất, độ nhạy cảm, phạm vi ảnh hưởng và hậu quả khi bị xâm phạm; và giao Chính phủ cụ thể hóa mức định lượng, phương pháp đánh giá và tình huống hướng dẫn. Việc tích tụ, liên kết làm phát sinh nguy cơ mới phải được xử lý như một tiêu chí tăng mức độ quản lý. Có như vậy, chủ quản dữ liệu mới tự xác định được nghĩa vụ và cơ quan kiểm tra có căn cứ để thống nhất.