Người dân góp ý, giám sát là cùng chính quyền lo việc chung

Khắc phục khoảng cách giữa quyền được quy định và khả năng thực hiện quyền

Theo đại biểu, thông tin được công khai phải đến được với người dân; việc tổ chức lấy ý kiến phải xem xét nghiêm túc; kiến nghị của người dân phải có người chịu trách nhiệm giải quyết. Nếu thiếu những điều kiện này, người dân sẽ ngại góp ý, chính quyền cũng mất đi nguồn thông tin quý giá.

Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở (sửa đổi)

Đại biểu đánh giá cao dự thảo Luật đã bổ sung quyền được phản hồi, mở rộng phương thức tham gia và gắn kết quả thực hiện dân chủ với trách nhiệm của người đứng đầu. Tuy nhiên, một số điều khoản cần được quy định rõ hơn để những đổi mới này có thể triển khai hiệu quả.

Đại biểu đề xuất góp ý ba vấn đề nhằm bảo đảm Luật sửa đổi giúp nhân dân thực hành dân chủ thực chất, góp phần xây dựng nền dân chủ xã hội chủ nghĩa và phát triển đất nước.

Về vấn đề thứ nhất, đại biểu đề nghị phải xác định rõ trách nhiệm theo dõi, xử lý ý kiến của người dân đến cùng.

Tại khoản 2 Điều 5, dự thảo đã bổ sung quyền được phản hồi. Để bảo đảm quyền này, đại biểu đề nghị bổ sung vào khoản 3 Điều 7 quy định: Trường hợp chuyển ý kiến, kiến nghị đến cơ quan có thẩm quyền, cơ quan tiếp nhận phải thông báo cho người kiến nghị biết và theo dõi kết quả xử lý.

Theo đại biểu, người dân gửi kiến nghị là mong muốn công việc được giải quyết. Vì vậy, cần tránh tình trạng cơ quan chuyển văn bản rồi coi như đã hoàn thành trách nhiệm, trong khi người dân vẫn phải chờ đợi, tiếp tục đi hỏi về kết quả xử lý.

Đối với Điều 19, đại biểu tán thành hướng tiếp thu dùng đa số ý kiến thay tỷ lệ trên 50%, đồng thời giải trình cả ý kiến thiểu số. Khi thực hiện cần xem xét đầy đủ căn cứ pháp lý và thực tiễn của từng ý kiến, nhất là những cảnh báo về nguy cơ xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp.

Đại biểu nêu ví dụ, nếu nhiều người đồng ý với vị trí xây dựng công trình xử lý chất thải nhưng một vài hộ dân cảnh báo nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn nước thì cần kiểm tra cảnh báo đó. Bởi một ý kiến đúng có thể giúp tránh thiệt hại cho cả cộng đồng.

Đại biểu Bùi Văn Dũng phát biểu

Về vấn đề thứ hai, đại biểu Bùi Văn Dũng cho rằng phát huy quyền tự quản phải đi đôi với bảo vệ quyền lợi hợp pháp của từng người dân.

Đại biểu ghi nhận điểm c khoản 2 Điều 13 đã mở khả năng xem xét những sáng kiến chưa đủ 10% số hộ đồng thuận nhưng có thể mang lại lợi ích và được Ban công tác Mặt trận tán thành.

Đối với quyết định của cộng đồng dân cư, báo cáo đã khẳng định yêu cầu bảo đảm đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục và không xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân. Tuy nhiên, phần giải trình về vận động đóng góp chưa làm rõ việc bảo đảm tính tự nguyện của từng hộ gia đình.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung tại Điều 15 quy định quyết định của cộng đồng dân cư không được làm phát sinh nghĩa vụ đóng góp bắt buộc đối với các khoản đóng góp tự nguyện.

Theo đại biểu, một gia đình khó khăn cũng mong muốn đường làng sạch đẹp nhưng có thể chưa đủ tiền đóng góp. Vì vậy, cần tạo điều kiện để người dân trình bày hoàn cảnh, cùng tìm cách phù hợp, giữ được sự tự nguyện, tình làng nghĩa xóm thì sức dân mới bền.

Về vấn đề thứ ba, đại biểu nhấn mạnh việc đánh giá dân chủ phải dựa trên khả năng người dân thực hiện được các quyền của mình.

Đối với khoản 6 Điều 7, báo cáo nêu việc bổ sung yêu cầu đánh giá độc lập, khách quan, công khai, minh bạch. Đại biểu đề nghị làm rõ thêm việc đánh giá phải có sự tham gia của đối tượng thụ hưởng và dựa trên kết quả bảo đảm quyền của người dân.

Theo đó, cần xem xét người dân có thuận lợi khi góp ý, kiến nghị hay không; các kiến nghị có được giải quyết và những sai sót có được sửa chữa hay không.

Đại biểu cho rằng nơi có nhiều ý kiến đóng góp có thể chính là nơi người dân tin tưởng và sẵn sàng tham gia.

Đại biểu nhấn mạnh người dân góp ý, giám sát là cùng chính quyền lo việc chung. Khi tiếng nói được trân trọng, quyền lợi được bảo đảm, người dân sẽ gắn bó, đồng hành với chính quyền.

Đây là nền tảng để phát huy quyền làm chủ của nhân dân theo phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”, qua đó huy động sức dân vào công cuộc xây dựng đất nước.

Không nên quy định tỷ lệ phần trăm cố định về điều kiện đề xuất sáng kiến cộng đồng

Góp ý vào dự thảo Luật, đại biểu Chamaléa Thị Thủy, Đoàn ĐBQH tỉnh Khánh Hòa, băn khoăn với quy định tại điểm c khoản 2 Điều 13 của dự thảo Luật về điều kiện đề xuất sáng kiến cộng đồng. Theo đó, sáng kiến của công dân phải được ít nhất 10% tổng số hộ gia đình tại thôn, tổ dân phố đồng thuận trước khi đưa ra cộng đồng bàn và quyết định.

Theo đại biểu, áp dụng một tỷ lệ cố định sẽ khó phù hợp với đặc điểm dân cư ở từng địa bàn. Tại các thôn, buôn miền núi, địa hình chia cắt, các hộ sống cách xa nhau hàng kilomet, việc đi lại xin chữ ký mất nhiều thời gian, công sức.

Trong khi đó, ở tổ dân phố hoặc khu chung cư quy mô hàng nghìn hộ, một sáng kiến dân sinh nhỏ cũng có thể phải tập hợp sự đồng thuận của hàng trăm hộ.

Nhiều đề xuất thiết thực, như sửa đường nội khu, lắp đèn chiếu sáng, lại xuất phát từ ý kiến tại cuộc họp thôn, tổ dân phố hoặc qua sự gợi mở của già làng, trưởng bản. Thủ tục quá cứng nhắc có thể khiến người dân ngại đề xuất, làm giảm tinh thần chủ động đóng góp cho cộng đồng.

Đại biểu Chamaléa Thị Thủy

Đại biểu kiến nghị cân nhắc không quy định tỷ lệ phần trăm cố định, hoặc chỉnh lý theo hướng linh hoạt hơn. Theo đó, sáng kiến có sự đồng thuận của một số đại diện hộ gia đình, hoặc được Ban công tác Mặt trận đánh giá mang lại lợi ích chung, thì trưởng thôn, tổ trưởng tổ dân phố có trách nhiệm đưa ra cộng đồng bàn và quyết định.

Đối với hoạt động giám sát, đại biểu đề nghị làm rõ cơ chế thu hút, phối hợp và phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số cùng các chức sắc, chức việc tôn giáo. Đây là những người sâu sát địa bàn, hiểu tâm tư của người dân, có khả năng vận động, hòa giải và giám sát công việc chung.

Đại biểu đề xuất bổ sung trách nhiệm của Ủy ban MTTQ Việt Nam cấp xã trong chủ trì, phối hợp với các tổ chức thành viên thiết lập cơ chế cộng tác, tham vấn lực lượng này trong tuyên truyền, giám sát thực hiện dân chủ ở cơ sở.

Đồng thời, cần ưu tiên mời người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số và đại diện cộng đồng tôn giáo tham gia Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng đối với các dự án đầu tư công, an sinh xã hội triển khai tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và các cơ sở tôn giáo.