Người dân Hà Nội tất bật gói bánh chưng đón Tết Bính Ngọ

Những ngày cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, không khí xuân đã len lỏi khắp các con phố, ngõ nhỏ ở Hà Nội.

Bên cạnh việc dọn dẹp nhà cửa, mua sắm đào quất, nhiều gia đình vẫn duy trì phong tục truyền thống gói bánh chưng.

Trong các gian bếp nhỏ, tiếng cười nói xen lẫn tiếng băm chặt thịt, xào nấu, tạo nên khung cảnh tất bật nhưng đầm ấm, báo hiệu Tết đang đến rất gần.

Tết đang đến rất gần

Tại một con ngõ nhỏ trên phố Phú Cường (phường Phú Lương), chiều 28 Tết, ông Nguyễn Thọ Phước (70 tuổi) cùng con cháu bày biện nguyên liệu ra chiếc chiếu trải giữa nhà.

Những chồng lá dong xanh mướt được rửa sạch, sau đó đem lau khô từng chiếc để giữ độ mềm và bóng. Gạo nếp trắng ngần, căng tròn sau nhiều giờ ngâm được đổ ra rá cho ráo nước. Đỗ xanh đồ chín được giã nhuyễn, vàng ươm, thơm mịn. Thịt heo được thái miếng vuông vức, ướp muối, tiêu, hành và nước mắm để tăng hương vị.

“Gói bánh chưng phải chuẩn bị kỹ từng thứ. Lá phải sạch, gạo phải ráo, thịt phải đều thì bánh mới ngon và đẹp”, ông Phước vừa xếp lá vừa chia sẻ.

Nguyên liệu để gói bánh chưng gồm gạo nếp, thịt heo, đỗ xanh và lá dong.

Có hai cách gói bánh chưng phổ biến, đó là gói khuôn và gói đùm.

Gói bánh chưng kiểu gói đùm là cách gói truyền thống lâu đời của người dân miền Bắc, không sử dụng khuôn mà hoàn toàn dựa vào sự khéo léo của đôi tay. Cách gói này tạo nên những chiếc bánh có hình vuông tự nhiên, các góc mềm mại, thể hiện kinh nghiệm và sự tỉ mỉ của người gói.

Trước tiên, ông Phước chọn những chiếc lá dong to, bản rộng, còn nguyên vẹn. Ông đặt hai chiếc lá dong vuông góc với nhau, mặt xanh đậm quay xuống dưới, mặt nhạt hơn quay lên trên. Sau đó đặt thêm hai lá nữa theo chiều ngược lại, tạo thành lớp lá kép để bánh chắc và kín.

Người dân Hà Nội tất bật gói bánh chưng đón Tết Bính Ngọ.

Tiếp theo, ông Phước dùng bát đong một lớp gạo nếp đổ vào giữa, dùng tay dàn đều thành hình vuông. Một lớp đỗ xanh được rải lên trên, rồi đặt miếng thịt heo vào chính giữa. Miếng thịt thường được đặt theo chiều ngang để khi cắt bánh, phần nhân hiện rõ ở trung tâm. Sau đó, ông phủ thêm một lớp đỗ xanh và một lớp gạo nếp lên trên để bọc kín phần nhân.

Ông Nguyễn Thọ Phước (70 tuổi) cùng gia đình gói bánh chưng đón Tết.

Đến công đoạn quan trọng nhất, ông Phước dùng tay nâng hai mép lá đối diện lên, ép sát vào phần gạo để tạo thành cạnh bánh. Hai mép lá còn lại được gấp vào theo thứ tự, ép chặt để tạo thành khối vuông. Các nếp gấp phải thẳng, gọn để bánh không bị lệch hay bung khi luộc. Trong quá trình gấp, ông luôn dùng tay giữ chặt để định hình bánh.

Sau khi định hình xong, bánh được buộc bằng lạt tre. Các sợi lạt được siết vừa đủ để giữ bánh chắc nhưng không làm vỡ hạt nếp.

Chiếc bánh sau khi gói xong có hình vuông cân đối, bề mặt lá căng, các góc rõ ràng. Gói bánh kiểu đùm đòi hỏi sự khéo léo và kinh nghiệm, nhưng chính điều đó tạo nên giá trị truyền thống và nét đẹp riêng của phong tục gói bánh chưng ngày Tết.

Ngoài cách gói đùm, có thể xếp các lá dong vuông góc với nhau tạo thành khuôn.

Canh nồi bánh cũng là cái thú

Trong căn nhà nhỏ, mỗi người đảm nhận một công việc khác nhau. Người lau lá, người đong gạo, người buộc lạt. Những chiếc bánh xanh dần được xếp thành hàng ngay ngắn trên chiếc mâm lớn.

Trẻ nhỏ trong gia đình cũng háo hức tham gia. Em Nguyễn Thảo Nhi (8 tuổi) chăm chú quan sát từng thao tác, thỉnh thoảng được giao giữ lạt hoặc giúp xếp bánh.

“Con thấy gói bánh rất khó nhưng cũng rất vui. Con muốn tự gói để Tết được ăn bánh do chính tay mình làm”, em Nhi cười nói.

Theo nhiều gia đình, đây không chỉ là công việc chuẩn bị món ăn ngày Tết mà còn là dịp để con cháu học hỏi, hiểu hơn về phong tục truyền thống và gắn kết tình cảm gia đình.

Sau khi gói xong, những chiếc bánh được xếp cẩn thận vào nồi lớn, đổ nước ngập và bắt đầu luộc trong nhiều giờ. Nhiều gia đình vẫn giữ thói quen dùng bếp củi. Ngọn lửa đỏ hồng cháy đều, tỏa hơi ấm giữa tiết trời lạnh cuối năm.

Bánh chưng sau khi gói xong sẽ được đem đi luộc trong nhiều giờ đồng hồ.

Bà Vi Thị Thiết (69 tuổi) cho biết năm nay gia đình gói hơn 20 chiếc bánh để dâng lên bàn thờ tổ tiên và biếu người thân.

Ngồi canh nồi bánh cũng là cái thú. Trời lạnh, cả nhà ngồi bên bếp lửa, pha ấm chè nóng, vừa canh lửa vừa trò chuyện. Cảm giác Tết đến rõ ràng hơn bao giờ hết. Khói bếp nghi ngút bay lên, ánh lửa bập bùng soi rõ những khuôn mặt rạng rỡ. Thỉnh thoảng, mọi người lại châm thêm củi, kiểm tra mực nước để bánh chín đều.

Khi bánh chín, chúng được vớt ra, ép cho ráo nước rồi treo hoặc xếp gọn gàng. Những chiếc bánh vuông vức, xanh mướt không chỉ là món ăn quen thuộc mà còn là lễ vật thiêng liêng dâng lên tổ tiên trong dịp Tết.

Dù cuộc sống hiện đại khiến nhiều người bận rộn, phong tục gói bánh chưng vẫn được nhiều gia đình duy trì. Không chỉ mang ý nghĩa ẩm thực, đó còn là cách để lưu giữ truyền thống và gắn kết các thế hệ.

AN HIỀN