Người dân Việt Nam sắp được ngắm 'Trăng máu' tuyệt đẹp vào chiều tối 3/3

Đây là nguyệt thực toàn phần cuối cùng có thể quan sát ở bất kỳ nơi nào trên Trái Đất cho đến cuối năm 2028.

Dù hiện tượng “Trăng máu” lần này chỉ quan sát trọn vẹn tại Bắc Mỹ, khu vực Thái Bình Dương, Australia, New Zealand và Đông Á, người yêu thiên văn trên toàn thế giới vẫn sẽ được chiêm ngưỡng cảnh Trăng tròn mọc gần thời điểm hoàng hôn theo giờ địa phương vào ngày 2/3-3/3.

Hình ảnh Trăng máu được chụp tại Switzerland vào tháng 7/2028. Ảnh: European Pressphoto Agency

Trăng tròn tháng 3 hay còn có tên “Trăng giun” năm nay là Trăng tròn thứ ba và cũng là cuối cùng của mùa đông ở Bắc bán cầu, được đặt tên theo hiện tượng đất tan băng và giun đất xuất hiện trở lại báo hiệu đầu xuân.

Nguyệt thực toàn phần - “Trăng máu” là gì?

Vào rạng sáng 3/3 theo giờ Bắc Mỹ, Mặt Trăng sẽ đi hoàn toàn vào vùng bóng tối đậm đặc nhất của Trái Đất, tạo nên một nguyệt thực toàn phần, hay còn gọi là “Trăng máu”, khi toàn bộ đĩa Mặt Trăng chuyển sang sắc đỏ đồng đặc trưng.

Hiện tượng này quan sát rõ nhất tại Bắc Mỹ, đặc biệt là các bang phía tây nước Mỹ.

Sau sự kiện này, nguyệt thực toàn phần tiếp theo sẽ diễn ra vào đêm 31/12/2028, nhưng phải đến ngày 26/6/2029, Bắc Mỹ mới lại được chứng kiến một nguyệt thực toàn phần khác.

Dù nguyệt thực xảy ra vào rạng sáng, thời điểm lý tưởng nhất để quan sát Trăng giun lại là tối 2/3/2026, đêm trước khi xảy ra toàn phần.

Khi đó, thời gian Trăng mọc gần trùng với lúc hoàng hôn, tạo nên khung cảnh ấn tượng và giàu tính nhiếp ảnh nhất trong tháng.

Tại New York, Mặt Trời lặn lúc 17h48 (EST) và Mặt Trăng mọc lúc 18h13, khoảng cách 25 phút giúp Trăng xuất hiện đúng vào “giờ xanh”, ánh sáng lý tưởng để tôn lên màu sắc và kích thước biểu kiến của Trăng.

Ở Los Angeles, hoàng hôn lúc 17h49 (PST) và trăng mọc lúc 18h34, muộn hơn khoảng 45 phút, bầu trời tối hơn nhưng vẫn rất kịch tính.

Vào chính đêm trăng tròn 3/3, Trăng mọc muộn hơn khi trời đã tối hẳn, khiến hiệu ứng thị giác ở đường chân trời giảm đáng kể. Nguyệt thực toàn phần đạt cực đại vào rạng sáng thứ Ba, 3/3/2026.

Khoảng thời gian toàn phần, khi Mặt Trăng hoàn toàn đỏ đồng. Đây là giai đoạn ấn tượng nhất khi Mặt Trăng nằm trọn trong vùng bóng tối của Trái Đất, mang sắc đỏ sẫm đặc trưng.

Một phần nhỏ ánh sáng đỏ của Mặt Trời khúc xạ qua khí quyển và vào vùng bóng tối của Trái Đất, tạo màu cho đĩa Mặt Trăng trong thời gian nguyệt thực toàn phần. (Hình minh họa của Sky & Telescope)

Nguyệt thực toàn phần xảy ra khi Trái Đất nằm thẳng hàng giữa Mặt Trời và Mặt Trăng. Hiện tượng gồm năm giai đoạn. Đầu tiên, Mặt Trăng đi vào vùng bóng nửa tối khiến ánh sáng giảm nhẹ.

Sau đó, nó tiến vào vùng bóng tối đậm, khi rìa bóng Trái Đất bắt đầu “ăn” dần vào đĩa Trăng, đây là pha nguyệt thực một phần.

Mặt Trăng di chuyển từ phải sang trái, đi qua vùng bóng mờ và vùng bóng tối, để lại phía sau hình dạng của một biểu đồ nguyệt thực. Ảnh: Phòng Nghiên cứu Hình ảnh Khoa học của NASA

Khi toàn bộ Mặt Trăng nằm trong vùng bóng tối đậm, pha toàn phần bắt đầu và bề mặt Mặt Trăng chuyển sang màu đỏ cam. Sau cực đại, quá trình diễn ra ngược lại với pha một phần và cuối cùng là pha nửa tối.

Khi Mặt Trăng đi hoàn toàn vào vùng bóng tối đậm đặc nhất của Trái Đất, tạo nên một nguyệt thực toàn phần, hay còn gọi là “Trăng máu”, với sắc đỏ đồng đặc trưng.. Ảnh: JG Photography/Alamy

Những ai muốn quan sát rõ đường cong bóng Trái Đất nên theo dõi pha một phần trước toàn phần, vì sau đó Mặt Trăng sẽ ở rất thấp trên bầu trời tại nhiều nơi.

Ống nhòm hoặc kính thiên văn nhỏ giúp tăng độ tương phản, nhưng mắt thường cũng đủ quan sát nếu trời quang đãng.

“Trăng máu” trên bầu trời châu Á – Thái Bình Dương

Tại Australia, New Zealand và Đông Á, nguyệt thực diễn ra vào tối 3/3 (hoặc rạng sáng 4/3 tại New Zealand), khi Trăng ở cao trên bầu trời tối, điều kiện quan sát lý tưởng.

Tại Auckland (NZDT): 0h04–1h02 ngày 4/3. Sydney (AEDT): 22h04–23h02 ngày 3/3. Tokyo (JST): 20h04–21h02 ngày 3/3. Seoul (KST): 20h04–21h02 ngày 3/3. Bắc Kinh (CST): 19h04–20h02 ngày 3/3.

Ở một số khu vực Đông Nam Á, pha toàn phần bắt đầu trước khi Trăng mọc, khiến độ tương phản màu sắc giảm bớt.

Tại Việt Nam, theo Hội Thiên văn Hà Nội (HAS), người dân có thể quan sát hiện tượng nguyệt thực toàn phần chiều tối 3/3 lúc 18h03.

Hiện tượng với pha toàn phần kéo dài 82 phút khi Mặt Trăng nằm trọn trong vùng bóng tối của Trái Đất và chuyển sang màu đỏ đồng rực rỡ.

Không giống như nhật thực, nguyệt thực hoàn toàn an toàn cho mắt thường. Đây đơn giản là ánh sáng Mặt Trời phản chiếu từ Mặt Trăng bị lọc và khúc xạ qua bầu khí quyển Trái Đất.

Theo Meg Thacher, biên tập viên của tạp chí Sky & Telescope, sắc đỏ này đến từ ánh sáng của mọi bình minh và hoàng hôn trên vành đai Trái Đất tại thời điểm đó, bị bẻ cong vào vùng bóng tối đậm.

“Trăng giun” là một trong 13 lần Trăng tròn của năm 2026, do năm âm lịch ngắn hơn năm dương lịch khoảng 11 ngày. Trong số này, ba lần là siêu Trăng, khi Trăng tròn xảy ra gần điểm cận địa nhất quỹ đạo.

Năm 2026 cũng có hai nguyệt thực. Sự kiện 2–3/3 là nguyệt thực toàn phần duy nhất, trong khi ngày 27–28/8 sẽ là nguyệt thực một phần rất sâu với 96% bề Mặt Trăng đi vào vùng bóng tối đậm.

Với những điều kiện quan sát thuận lợi tại nhiều khu vực, “Trăng máu” tháng 3/2026 hứa hẹn sẽ là một trong những hiện tượng thiên văn đáng nhớ nhất trong thập kỷ này.

Hải Phong