Người giữ nghề rèn ở Sơn Mỹ

Anh Ngô Công Nghĩa, người giữ nghề rèn truyền thống trên vùng đất Sơn Mỹ

“Hữu xạ tự nhiên hương”

Mới đây, chúng tôi đã có dịp gặp lại anh Nghĩa, người thợ rèn giữ nghề truyền thống xã Sơn Mỹ. Là địa phương thiên về sản xuất nông nghiệp, trồng rừng kinh tế, nông cụ gắn bó với người dân ở đây trong sản xuất hằng ngày, nhiều nông dân ở đây vẫn còn nhớ đến anh Nghĩa thợ rèn với đôi bàn tay khéo léo chế biến nông cụ thịnh hành từ thập niên 1990.

Nhấp ly trà nóng, anh Nghĩa nhớ lại: “Tôi đến với nghề này cũng thật ngẫu nhiên. Lúc đầu, mình chỉ làm vài cái dao, rựa đi phát rẫy cho bà con trong xóm. Bà con làm rẫy mấy mùa thấy nông cụ vẫn còn sắc bén, rồi đồn ra ngoài, nhiều người trong xã Sơn Mỹ tìm đến nhờ rèn lưỡi cuốc, dao, rựa. Không thể từ chối mọi người được, thế là làm cái nhà nhỏ phía trước, mua thêm dụng cụ lò rèn chế tác nông cụ cho bà con”.

Góc bếp lò rèn thịnh hành ngày trước

“Những năm ấy, anh mua nguyên liệu ở đâu để sản xuất, đáp ứng đơn đặt hàng của nhiều người?”, tôi hỏi. Anh cười: “Chuyện nhỏ mà, cuối tuần tôi đạp xe xuống thị trấn La Gi lúc ấy, tìm các đại lý phế liệu, hỏi mua mâm xe cũ về chế tác. Sau này tôi đặt luôn các cuộn thép ở các cửa hàng vật liệu xây dựng, làm rựa, rìu, dao của khách hàng”. Thời gian đầu, lò rèn thủ công, anh huy động anh em trẻ khỏe người thân phụ giúp một số khâu, công đoạn; sau này có điện lưới anh sử dụng nguồn năng lượng này để thổi lò, dập khuôn, trau chuốt mài sắc.

Khoảng 20 năm về trước, hằng ngày có 5 - 7 người trong xã đến đặt nông cụ sản xuất các loại, anh Nghĩa cùng vài người thân quen hợp tác hầu như không có ngày nghỉ. Lò rèn gia công hầu như đỏ lửa cả ngày, để kịp giao các loại lưỡi cuốc, rựa cho bà con vào đầu vụ sản xuất, đánh luống trồng trỉa mì, bắp, đậu, mè. Mỗi tháng anh cho ra lò hơn 200 nông cụ, đồ gia dụng các loại, đem lại nguồn thu khá, trang trải sinh hoạt cả gia đình, cũng như trả tiền công cho vài anh em phụ giúp lò hằng ngày.

Anh Bùi Văn Cường, hiện ở thôn Tân Sơn, xã Sơn Mỹ cho biết: “Lưỡi cuốc, lưỡi rựa anh Nghĩa chế tác, tôi dùng 4 - 5 mùa rẫy còn sáng. Chỉ đến nhờ anh mài lại cho bén trước mỗi mùa trồng mì, trỉa bắp. Nhiều người trong thôn đã đến lò gia công của anh nhờ chế lưỡi cuốc, lưỡi dao là vậy”.

Máy xắt thân chuối tiện lợi chăn nuôi nông hộ

Cải tiến kỹ thuật để giữ nghề

Tuy nhiên, hơn 10 năm nay, khi 3 xã Sơn Mỹ, Tân Thắng, Thắng Hải (sau này sáp nhập thành xã Sơn Mỹ) phát triển trồng rừng kinh tế như: keo giâm hom, keo lá tràm, người trồng thuê máy móc nhiều trong các công đoạn trồng rừng; ít sử dụng nông cụ vào sản xuất, nghề rèn thủ công thưa vắng người đặt hàng. Thỉnh thoảng những người thân quen, mới tìm đến anh nhờ làm cái rựa, lưỡi dao đồ dùng gia dụng.

Anh Mai Quốc Thăng, thôn Tân Mỹ, xã Sơn Mỹ chia sẻ: “Tôi vẫn dùng cái rựa đặt rèn từ anh Nghĩa mấy năm trước để tỉa tót những nhánh keo khô, già úa rừng trồng. Lưỡi rựa bén dùng đi rẫy thuận tiện lắm”.

Khách hàng truyền thống dần ít đi, lò rèn không còn đỏ lửa như thời thịnh hành mấy chục năm về trước. Anh Nghĩa vẫn nhớ nghề, thỉnh thoảng chế tác vài cái nông cụ cho bạn bè, người thân quen.

Hiện nay, anh chuyển sang chế tác các loại máy nhỏ dùng nguồn điện dân dụng để xay bắp, xay bột mì, xắt thân chuối..., phục vụ chăn nuôi nông hộ, gia trại rất tiện lợi. Chẳng hạn như một bao bắp hạt 50 kg, đổ dần vào máy xay, không bao lâu cho ra bột mịn màng, sạch sẽ; hay như đưa thân chuối dài vào máy xắt, cắm điện dân dụng, thái mỏng chuối trong vòng vài phút, làm thức ăn chăn nuôi.

Giá thành mỗi sản phẩm cũng bình dân, vào khoảng 3 - 5 triệu đồng, bảo hành 2 năm. Đã có gần 20 hộ dân trong vùng đặt mua sản phẩm của anh sử dụng. Đây có thể xem là các cải tiến kỹ thuật phục vụ chăn nuôi của người thợ thủ công trên vùng đất bán sơn địa Sơn Mỹ.

Máy xay bắp phục vụ chăn nuôi cho nhiều hộ gia đình

Anh là Ngô Công Nghĩa, gần 60 tuổi đã có hơn nửa tuổi đời gìn giữ nghề rèn thủ công, góp phần gia công nông cụ sản xuất cho nhiều người trên vùng đất bạc màu Sơn Mỹ ngày trước. Có thể nói, anh Nghĩa là người “giữ lửa” cho nghề rèn truyền thống đã mai một ở nhiều vùng nông thôn các tỉnh, thành, bởi xu hướng phát triển của máy móc, công nghệ và kinh tế thị trường.

Người thợ thủ công khéo tay rèn đã linh hoạt phát huy cải tiến kỹ thuật, chế tác một số loại máy phục vụ chăn nuôi cho người dân xã Sơn Mỹ sau sáp nhập rộng lớn, vừa tạo thu nhập, trang trải cuộc sống để giữ nghề đã đeo đuổi hơn một phần ba thế kỷ.