Người khuyết tật tiếp cận trường học, những nút thắt cần tháo gỡ

Bà Trần Thanh Hương, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hồng Thái và những em học sinh ở lớp học hòa nhập.

Mở rộng cơ hội đến trường

Em Vàng Văn Nguyễn, học sinh lớp 6 Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Bản Ngò, xã Pà Vầy Sủ, bị khuyết tật bẩm sinh ở chân trái, sống cùng ông bà ngoại trong hoàn cảnh kinh tế khó khăn.

Việc đi lại không thuận tiện ảnh hưởng đến sinh hoạt và học tập của em. Thông qua kết nối của báo chí, Hội Bảo trợ Người khuyết tật và Trẻ mồ côi tỉnh Tuyên Quang cùng các nhà hảo tâm đã hỗ trợ lắp chân giả miễn phí cho Nguyễn với kinh phí gần 20 triệu đồng. Các nhà hảo tâm còn cam kết tiếp tục hỗ trợ thay chân giả cho em đến năm 18 tuổi khi có nhu cầu.

Câu chuyện của Nguyễn cho thấy, được ghi danh vào trường học chưa đồng nghĩa với việc mọi rào cản học tập đã được tháo gỡ. Với học sinh khuyết tật vận động, điều kiện đi lại và khả năng tiếp cận các không gian học tập có ý nghĩa thiết thực. Với những học sinh có dạng khuyết tật khác, nhu cầu hỗ trợ có thể nằm ở ngôn ngữ, giao tiếp, học liệu, thiết bị chuyên dụng hoặc phương pháp giảng dạy.

Ở một địa bàn miền núi có địa hình phức tạp như Tuyên Quang, việc bảo đảm cơ hội học tập bình đẳng cần được đặt trong điều kiện thực tế của từng khu vực, từng trường và từng học sinh.

Theo thông tin tổng kết năm học 2025 - 2026 của xã Pà Vầy Sủ, địa phương có 19 học sinh khuyết tật được tạo điều kiện học tập hòa nhập trong môi trường an toàn, thân thiện. Đây là kết quả đáng ghi nhận ở cấp cơ sở, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục theo dõi chất lượng học tập, mức độ tham gia các hoạt động và nhu cầu hỗ trợ của các em.

Tại Trường Tiểu học Phúc Ninh, xã Xuân Vân, năm học 2025 - 2026, nhà trường có 16 học sinh khuyết tật học hòa nhập trong tổng số 505 học sinh. Việc tổ chức dạy học cho nhóm học sinh này trong môi trường phổ thông cho thấy giáo dục hòa nhập đang được triển khai tại các cơ sở giáo dục ở địa phương. Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ hiệu quả, cần thêm dữ liệu về mức độ đáp ứng nhu cầu cá nhân, kết quả học tập và khả năng tham gia của học sinh.

Những con số tại Pà Vầy Sủ và Phúc Ninh không đại diện cho toàn tỉnh Tuyên Quang, nhưng cho thấy giáo dục hòa nhập không phải nhiệm vụ xa vời, mà hiện diện ngay trong hoạt động thường ngày của các trường học.

Theo thông tin của Hội Bảo trợ Người khuyết tật và Trẻ mồ côi, tỉnh Tuyên Quang có 5.860 hội viên, trong đó 5.597 hội viên là người khuyết tật, cùng 98 câu lạc bộ hoạt động tại cơ sở. Từ đầu năm 2026 đến nay, Hội đã tổ chức các đợt khám bệnh, cấp thuốc miễn phí cho hơn 600 người khuyết tật, trao tặng 1.500 suất quà và hỗ trợ sinh kế với tổng trị giá trên 1,5 tỷ đồng.

Bà Đỗ Thị Ngân, Phó Chủ tịch Hội Bảo trợ Người khuyết tật và Trẻ mồ côi tỉnh Tuyên Quang, cho biết, những năm gần đây, công tác vận động nguồn lực được đổi mới theo hướng đa dạng hóa hình thức, mở rộng đối tượng kết nối.

Những hoạt động này góp phần cải thiện điều kiện sống, sức khỏe và khả năng hòa nhập của người khuyết tật. Tuy nhiên, để chuyển sự hỗ trợ xã hội thành cơ hội học tập bền vững, cần tăng cường kết nối giữa các tổ chức bảo trợ, ngành Giáo dục, chính quyền cơ sở, nhà trường và gia đình; đồng thời xác định rõ những khó khăn mà học sinh đang gặp phải trong quá trình học tập.

Giáo viên có vai trò lớn trong các lớp học "đặc biệt".

Tháo gỡ rào cản từ nhà trường

Một trong những nút thắt của giáo dục hòa nhập là khả năng đáp ứng nhu cầu đa dạng của học sinh trong cùng một lớp học.

Theo thông tin tổng kết, triển khai nhiệm vụ năm học 2026 - 2027 của phường Hà Giang 1, giáo dục hòa nhập vẫn là một trong những lĩnh vực gặp khó khăn; bên cạnh tình trạng thiếu giáo viên, nhân viên ở một số vị trí, cơ sở vật chất và thiết bị dạy học tại một số trường chưa đồng bộ. Địa phương đặt mục tiêu 100% học sinh khuyết tật học hòa nhập có kế hoạch giáo dục cá nhân trong năm học mới.

Mục tiêu này có ý nghĩa quan trọng bởi mỗi học sinh có dạng khuyết tật, khả năng tiếp nhận và nhu cầu hỗ trợ khác nhau. Một kế hoạch giáo dục cá nhân phù hợp giúp giáo viên xác định mục tiêu, điều chỉnh nội dung, lựa chọn phương pháp dạy học và đánh giá tiến bộ theo khả năng của từng em.

Tuy nhiên, theo bà Trần Thanh Hương, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hồng Thái, phường Minh Xuân, để kế hoạch không dừng lại ở hồ sơ hành chính, giáo viên cần được bồi dưỡng chuyên môn về giáo dục hòa nhập, có thời gian theo dõi từng học sinh và nhận được sự hỗ trợ khi gặp những tình huống vượt quá khả năng chuyên môn. Nhà trường cũng cần phối hợp thường xuyên với phụ huynh để thống nhất cách hỗ trợ trẻ ở lớp và tại nhà.

Cơ sở vật chất là một nút thắt khác. Đối với học sinh khuyết tật vận động, lối đi, đường dốc, tay vịn, nhà vệ sinh và cách bố trí lớp học có thể quyết định mức độ độc lập khi đến trường. Với học sinh khiếm thị, khiếm thính hoặc có khó khăn về giao tiếp, việc tiếp cận bài giảng phụ thuộc nhiều vào học liệu và thiết bị hỗ trợ phù hợp.

Do đó, rà soát điều kiện tiếp cận cần trở thành công việc thường xuyên của từng trường. Thay vì chỉ kiểm đếm số phòng học hay thiết bị, cần đánh giá xem học sinh có thể tự di chuyển đến lớp, sử dụng công trình vệ sinh, đọc tài liệu, nghe hoặc tiếp nhận hướng dẫn của giáo viên và tham gia các hoạt động chung hay không.

Trong quá trình sắp xếp mạng lưới trường lớp, Tuyên Quang cũng cần tính đến nhu cầu riêng của học sinh khuyết tật. Việc tập trung học sinh về trường chính có thể tạo điều kiện nâng cấp cơ sở vật chất và bổ sung thiết bị, nhưng nếu quãng đường đi học xa hơn hoặc phương tiện đưa đón không phù hợp, một số em có thể gặp thêm khó khăn. Vì vậy, quyết định sắp xếp cần đi kèm đánh giá tác động đối với khả năng tiếp cận giáo dục của nhóm học sinh này.