Người lao động nặng gánh chi tiêu

Thu nhập không theo kịp giá cả thị trường

Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (LĐLĐVN) vừa thực hiện cuộc khảo sát về đời sống công nhân, những kết quả từ cuộc khảo sát đưa ra những con số đáng suy ngẫm. Cụ thể, cuộc khảo sát được tiến hành tại 196 doanh nghiệp (DN) ở 7 tỉnh, thành phố với gần 2.000 người lao động. Theo kết quả khảo sát phần lớn người lao động vẫn gặp nhiều khó khăn trong cân đối thu nhập và chi tiêu. Hơn 54% số người được hỏi cho biết thu nhập hiện nay chỉ vừa đủ đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình; 17,2% phải chi tiêu tằn tiện, kham khổ; 20,6% không đủ sống và phải làm thêm giờ để bù đắp thu nhập; chỉ 7,9% có tích lũy.

So với kết quả khảo sát năm 2025, bức tranh đời sống năm 2026 cho thấy xu hướng kém tích cực hơn khi tỷ lệ người lao động có thu nhập không đủ sống tăng mạnh, trong khi tỷ lệ có tích lũy giảm. Điều này phản ánh thu nhập chưa theo kịp tốc độ tăng của giá cả và chi phí sinh hoạt.

Đáng chú ý, khảo sát cho thấy có tới 26,8% người lao động thường xuyên phải vay mượn tiền hằng tháng để ổn định cuộc sống, tăng hơn gấp đôi so với mức 12,5% của năm 2025.

Tần suất vay mượn tăng rõ rệt cho thấy áp lực tài chính đang đè nặng lên nhiều gia đình người lao động.

Khảo sát cũng cho thấy thu nhập có tác động lớn đến các quyết định về hôn nhân và sinh con. Có 55,3% người chưa lập gia đình cho rằng tiền lương là nguyên nhân chính ảnh hưởng đến quyết định kết hôn; 72,9% người đã lập gia đình cho biết thu nhập hiện tại ảnh hưởng đến quyết định sinh thêm con. Mức thu nhập chỉ đủ trang trải cuộc sống khiến nhiều người lao động lo ngại về khả năng bảo đảm điều kiện sống, nuôi dạy con cái, mua nhà và tích lũy cho tương lai. Đây là một trong những nguyên nhân khiến không ít lao động trẻ trì hoãn kết hôn hoặc sinh con trong bối cảnh chi phí sinh hoạt, giáo dục và y tế ngày càng tăng cao.

Lần điều chỉnh gần nhất của lương tối thiểu vùng là vào 1/1/2026, với mức tăng 7,2%, được đánh giá là hài hòa giữa DN và người lao động, cơ bản đảm bảo mức sống tối thiểu trong năm 2026. Sau điều chỉnh, mức lương tối thiểu tháng tại vùng I là 5.310.000 đồng/tháng; vùng II là 4.730.000 đồng/tháng; vùng III là 4.140.000 đồng/tháng; vùng IV là 3.700.000 đồng/tháng.

Tăng lương cần bù trượt giá

Tại Phiên họp lần thứ nhất của Hội đồng Tiền lương quốc gia (diễn ra ngày 23/6) đại diện Tổng LĐLĐVN đã đề xuất hai phương án tăng lương tối thiểu vùng năm 2027. Phương án 1 tăng từ 360.000 đến 520.000 đồng/tháng, bình quân tăng 9,8%; phương án 2 tăng từ 315.000 đến 450.000 đồng/tháng, bình quân tăng 8,5% so với năm 2026.

Nhận định về vấn đề này, ông Lê Đình Quảng - Nguyên Phó trưởng Ban Chính sách pháp luật Tổng LĐLĐVN cho rằng, việc tăng lương không chỉ giúp cải thiện đời sống người lao động mà còn tạo động lực thúc đẩy năng suất lao động, đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, theo ông Quảng điều quan trọng là cần nâng cao năng lực của công đoàn cơ sở, để hỗ trợ người lao động thương lượng mức lương cao hơn mức lương tối thiểu vùng, thông qua thỏa ước lao động tập thể.

“Hiện nay, với lao động có trình độ cao, có kiến thức pháp luật và kỹ năng tốt, họ có thể thương lượng trực tiếp với người sử dụng lao động để có mức lương phù hợp” – ông Quảng nói.

Ông Phạm Minh Huân - Nguyên Chủ tịch Hội đồng Tiền lương quốc gia, nguyên Thứ trưởng Bộ LĐTBXH (nay là Bộ Nội vụ) cũng cho rằng, việc đề xuất tăng lương tối thiểu vùng cần xem xét trên cơ sở khả năng chịu đựng của DN, xét biên độ lợi nhuận của DN, cộng thêm nhiều yếu tố như giá điện, giá nhiên liệu, cước vận tải…

“Mức tăng lương cần đảm bảo bù trượt giá, đảm bảo tiền lương thực tế. Nếu khả năng của DN tốt thì có thể cân nhắc mức cao hơn. Năm 2026, lương tối thiểu các vùng tăng từ 7,1-7,3%, năm 2027 mức tăng tối thiểu tương đương, cao hơn càng tốt” - ông Huân bày tỏ.

Trước đó, Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) đã có báo cáo "Tác động của lương tối thiểu tại Việt Nam". Cụ thể, ILO đánh giá dù tiền lương bình quân tăng trong các năm gần đây song tiền lương thực tế vẫn thấp khi tính yếu tố như lạm phát.

Nhìn chung, tỉ lệ lương tối thiểu trung bình so với lương trung bình tăng từ 44% vào năm 2012 lên đỉnh điểm là 58% vào năm 2016, sau đó giảm xuống còn 50% vào năm 2023. Tuy vậy đại dịch Covid-19 khiến tốc độ tăng lương tối thiểu giảm xuống chậm hơn và lương tối thiểu thực tế gần như giữ nguyên.

Thông tin về đề xuất tăng lương tối thiểu vùng năm 2027 đã nhận được sự đồng tình và kỳ vọng lớn từ phía người lao động.

Chị Lê Thị Hạnh, công nhân Khu công nghiệp Thăng Long (Hà Nội) chia sẻ, giá thực phẩm, học phí, tiền thuê nhà đều tăng khiến khoản thu nhập hàng tháng của chị khó đáp ứng. “Nếu lương tối thiểu được điều chỉnh ở mức phù hợp sẽ giúp người lao động giảm bớt áp lực chi tiêu, có thêm động lực gắn bó với công việc” - chị Hạnh nói.

Tại Phú Thọ, anh Trần Văn Nam, công nhân ngành cơ khí cũng cho biết, với mức thu nhập 8 triệu đồng/tháng như hiện nay anh cũng không đủ để trang trải cho cuộc sống gia đình với 4 người chứ chưa nói là tích lũy để mua nhà. Chính vì vậy, việc tăng lương hàng năm đối với người lao động rất có ý nghĩa.