Người Nhật Bản lo lắng khi đất nước đang chuyển từ 'bốn mùa' sang 'hai mùa'

Du khách đổ về ngắm hoa anh đào tại Osaka, Nhật Bản. (Ảnh: AFP/TTXVN)

Người Nhật luôn có một niềm yêu thích đặc biệt với mùa trong năm, mà họ gọi là Shiki (四季, bốn mùa).

Trong bài dân ca truyền thống về 4 mùa của người Nhật (Shiki no Uta), mỗi mùa gắn với một tình cảm. Mùa Xuân tươi mát và trong sáng tượng trưng cho tình bạn, mùa Hè mạnh mẽ như tình cha, mùa Thu sâu lắng như tình yêu đôi lứa, và mùa Đông cần tìm hơi ấm ta sẽ nghĩ về tình mẹ.

Đối với người dân địa phương, mỗi mùa đều gắn liền với những truyền thống và hoạt động riêng, từ lễ hội ngắm hoa (hanami) vào mùa Xuân đến kỳ nghỉ biển vào mùa Hè, lễ hội mùa Thu (momiji) và trượt tuyết vào mùa Đông.

Tuy nhiên, gần đây, một từ mới đang được nhắc đến nhiều: niki (二季, hai mùa). Niki gần đây đã lọt vào top 10 từ ngữ thịnh hành nhất ở Nhật Bản, và một cuộc khảo sát cho thấy gần 87% người Nhật được hỏi lo ngại về hiện tượng ngày càng phổ biến này.

Người Nhật đang ngày càng lo lắng rằng bốn mùa nổi tiếng của Nhật Bản đang dần biến mất, chỉ còn lại một mùa nóng kéo dài, khắc nghiệt, tiếp theo là một mùa ngắn ngủi, mát mẻ.

Vì sao các mùa ở Nhật Bản lại quan trọng

Khi người Nhật giải thích điều gì làm cho Nhật Bản “đặc biệt,” các mùa thường đứng đầu danh sách. Trong một cuộc khảo sát toàn quốc, “四季がある (shiki ga aru, có bốn mùa)” là lý do được phổ biến thứ hai khiến người Nhật yêu đất nước mình. Nó thậm chí còn vượt qua cả ẩm thực Nhật Bản.

Sự nhạy cảm với các mùa từ lâu đã là một đặc điểm nổi bật của văn hóa Nhật Bản. Shiki đã định hình mọi thứ, từ thơ ca cổ điển, chẳng hạn như Manyoshu, đến âm nhạc đại chúng hiện đại, bao gồm cả các nghệ sỹ như Minmi và Mai Kuraki.

Trong thơ haiku, thể loại thơ đặc biệt của Nhật Bản, các nhà thơ sử dụng từ ngữ theo mùa (kigo) để gợi lên thời điểm trong năm và những hình ảnh đi kèm với nó.

Ngay cả những điều mà du khách có thể không nhận thấy ngay lập tức cũng thay đổi theo mùa. Bao bì thực phẩm thay đổi bảng màu theo từng mùa trong năm, trong khi các cửa hàng tiện lợi và chuỗi càphê luân phiên các hương vị theo mùa phiên bản giới hạn.

Xu hướng thời trang cũng mang tính mùa vụ cao, với các thương hiệu thời trang nhanh liên tục điều chỉnh theo sự thay đổi nhiệt độ.

Cuộc trò chuyện hàng ngày cũng phản ánh nhận thức này. Thay vì chỉ đơn giản hỏi thăm sức khỏe của ai đó, mọi người thường bắt đầu bằng những bình luận về cái nóng (atsui), cái lạnh (samui), mưa (ame) hoặc phấn hoa (kafun).

Đây là lý do tại sao cảm giác về việc ranh giới giữa các mùa - những ranh giới đã định hình văn hóa Nhật Bản trong hàng nghìn năm - đang bắt đầu tan biến lại khiến nhiều người cảm thấy bất an sâu sắc.

Bốn mùa có đang biến mất?

Các nhà nghiên cứu tại Đại học Mie và Đại học Niigata đã phân tích dữ liệu của Cơ quan Khí tượng Nhật Bản để xem xét các xu hướng thời tiết dài hạn.

Dựa trên dữ liệu thu thập trong 42 năm, họ định nghĩa mùa Hè là khoảng thời gian mà nhiệt độ trung bình hàng ngày vượt quá 25% phạm vi nhiệt độ cao nhất của mỗi năm, với ngày đầu tiên và ngày cuối cùng đánh dấu sự bắt đầu và kết thúc của mùa.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, sự bắt đầu của mùa Hè đã dịch chuyển sớm hơn khoảng 12,6 ngày, trong khi sự kết thúc của mùa Hè hiện nay bị trì hoãn khoảng 8,8 ngày so với các ghi nhận trước đó.

Trên thực tế, mùa Hè đang chiếm mất gần ba tuần của mùa Xuân và mùa Thu, tạo ra một mùa có thể kéo dài đến một phần ba năm ở miền trung và miền nam Nhật Bản.

Mặc dù xu hướng nóng bức này, mùa Đông lại thay đổi tương đối ít, ngay cả ở các vùng phía nam. Không khí lạnh từ lục địa châu Á tiếp tục giữ cho điều kiện mùa Đông khá lạnh.

Trong một cuộc phỏng vấn tiếp theo, một trong những nhà nghiên cứu cấp cao, Giáo sư Tachibana, cho rằng Nhật Bản cuối cùng có thể chuyển từ shiki sang niki, khi mùa Hè tiếp tục mở rộng, chỉ còn lại một mùa dài, nóng và một mùa ngắn, mát mẻ.

Những phát hiện này bổ sung vào lượng nghiên cứu ngày càng tăng chỉ ra rằng biến đổi khí hậu là nguyên nhân cơ bản, với những tác động rộng khắp Nhật Bản.

Chúng bao gồm sóng nhiệt dữ dội và thường xuyên hơn, sự gián đoạn của các mô hình thời tiết đã được thiết lập từ lâu, biển ấm hơn làm trì hoãn sự mát mẻ mùa thu do nhiệt lượng còn sót lại từ đại dương, và sự gia tăng nguy cơ thời tiết cực đoan liên quan đến các hiện tượng như El Ninõ, áp cao Bắc Thái Bình Dương và lưỡng cực Ấn Độ Dương

Tác phẩm điêu khắc tuyết hình Myaku-Myaku, biểu tượng của Triển lãm thế giới Expo 2025 Osaka. (Ảnh: Xuân Giao/TTXVN)

Điều gì xảy ra nếu các mùa bị lẫn lộn?

Xét cho cùng, Nhật Bản không phải là quốc gia duy nhất trải qua những thay đổi thời tiết do khí hậu gây ra.

Trên thực tế, việc có bốn mùa được xác định rõ ràng là tương đối hiếm gặp ở phần lớn châu Á. Ví dụ, ở phần lớn Đông Nam Á, người dân không mong đợi những ngày Thu se lạnh hay thời tiết Xuân dịu nhẹ, mà là những đợt nắng nóng kéo dài, độ ẩm cao và mưa nhiều.

Tuy nhiên, ở Nhật Bản, tác động sẽ còn vượt xa việc chỉ làm rối loạn các ứng dụng thời tiết.

Một trong những tác động tức thời nhất sẽ là đối với ngành du lịch. Mặc dù Nhật Bản có mối quan hệ yêu ghét với những người dùng Instagram và du khách thích chụp ảnh, nhưng việc hoa anh đào nở không đều hoặc mùa lá vàng ngày càng ngắn sẽ làm gián đoạn một ngành công nghiệp trị giá 9,5 nghìn tỷ yen.

Toàn bộ các ngành công nghiệp cũng được xây dựng dựa trên tính thời vụ. Báo cáo từ Bộ Nông nghiệp, Lâm nghiệp và Thủy sản cho thấy việc trồng lúa, trồng cây ăn quả và nuôi trồng thủy sản đã và đang chịu ảnh hưởng.

Những mùa Hè gần đây với nhiệt độ kỷ lục đã dẫn đến suy giảm chất lượng gạo, đặc biệt là các giống gạo cao cấp, các vấn đề về cháy nắng và đổi màu ở nho và quýt, giảm năng suất táo, nho và trái cây họ cam quýt./.

(Vietnam+)