Người tăng huyết áp nên bổ sung vitamin nào?

Khi được chẩn đoán tăng huyết áp, phần lớn người bệnh tập trung vào việc lựa chọn thuốc, thời điểm uống và kiểm tra huyết áp định kỳ, nhưng có một khía cạnh khác thường ít được chú ý là tình trạng dinh dưỡng trong quá trình điều trị lâu dài.

Thuốc hạ huyết áp không phải là nguyên nhân gây thiếu vitamin, nhưng một số nhóm thuốc, đặc biệt là thuốc lợi tiểu, có thể làm tăng đào thải một số vi chất qua nước tiểu hoặc ảnh hưởng đến quá trình hấp thu, chuyển hóa của cơ thể. Nếu chế độ ăn không đầy đủ trong thời gian dài, nguy cơ thiếu hụt dinh dưỡng có thể tăng lên.

Ban đầu, người bệnh thường không có biểu hiện rõ ràng. Tuy nhiên, cảm giác mệt mỏi kéo dài, ngủ kém, chuột rút, tê bì tay chân hoặc giảm sức cơ đôi khi có thể liên quan đến thiếu hụt vi chất, bên cạnh nhiều nguyên nhân khác.

1. Vitamin nhóm B dễ bị ảnh hưởng ở người dùng thuốc lợi tiểu

Chế độ ăn đa dạng với rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các loại hạt giúp cung cấp nhiều vitamin và khoáng chất cần thiết cho người tăng huyết áp. Ảnh AI.

Vitamin nhóm B giữ vai trò quan trọng trong chuyển hóa năng lượng, hoạt động của hệ thần kinh và chức năng tim mạch. Đáng lưu ý, các vitamin B1 (thiamine), B6 và nhiều vitamin nhóm B khác đều tan trong nước. Một số thuốc lợi tiểu thường dùng trong điều trị tăng huyết áp làm tăng lượng nước tiểu, từ đó có thể làm tăng thất thoát các vitamin này nếu sử dụng kéo dài.

Một số nghiên cứu ghi nhận người sử dụng thuốc lợi tiểu trong thời gian dài có nguy cơ giảm nồng độ vitamin B1 cao hơn so với người không sử dụng. Thiếu vitamin B1 có thể liên quan đến mệt mỏi, giảm sức cơ và ảnh hưởng đến chức năng tim ở những trường hợp thiếu hụt rõ rệt. Trong khi đó, thiếu vitamin B6 có thể gây tê bì, dị cảm hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ.

Người cao tuổi là nhóm cần được quan tâm hơn do khả năng hấp thu vitamin từ đường tiêu hóa thường giảm theo tuổi. Thay vì tự ý dùng thực phẩm chức năng, người bệnh nên ưu tiên bổ sung vitamin nhóm B từ thực phẩm như: Ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu, thịt nạc, cá, trứng, sữa… Chỉ nên sử dụng viên bổ sung vitamin khi có chỉ định của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

2. Vitamin D góp phần duy trì sức khỏe tim mạch

Vitamin D thường được biết đến với vai trò duy trì sức khỏe xương, nhưng ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy vitamin này cũng tham gia điều hòa chức năng mạch máu và hệ tim mạch. Người lớn tuổi, người ít tiếp xúc ánh nắng hoặc có chế độ ăn nghèo vitamin D dễ rơi vào tình trạng thiếu hụt.

Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận người có nồng độ vitamin D thấp thường khó kiểm soát huyết áp hơn và có nguy cơ mắc tăng huyết áp cao hơn. Tuy nhiên, các hướng dẫn của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA) và nhiều phân tích tổng hợp hiện nay cho thấy chưa có đủ bằng chứng để khuyến cáo bổ sung vitamin D nhằm mục đích điều trị hoặc hạ huyết áp.

Do đó, việc bổ sung vitamin D chỉ nên nhằm điều chỉnh tình trạng thiếu hụt đã được xác định. Nguồn vitamin D tự nhiên bao gồm: Cá béo như cá hồi, cá thu; lòng đỏ trứng; sữa và các thực phẩm được tăng cường vitamin D; tiếp xúc ánh nắng hợp lý khoảng 10-20 phút mỗi ngày (tùy điều kiện thời tiết và màu da).

3. Vitamin C giúp bảo vệ mạch máu

Vitamin C là chất chống oxy hóa quan trọng, góp phần bảo vệ lớp nội mạc mạch máu trước tác động của stress oxy hóa. Một số nghiên cứu cho thấy người có chế độ ăn giàu vitamin C thường có sức khỏe tim mạch tốt hơn và việc bổ sung vitamin C có thể cải thiện nhẹ chức năng nội mạc mạch máu ở một số đối tượng. Tuy nhiên, hiệu quả hạ huyết áp nếu có thường ở mức khiêm tốn và không thể thay thế thuốc điều trị tăng huyết áp.

Người ít ăn rau xanh và trái cây tươi có nguy cơ thiếu vitamin C cao hơn. Các nguồn vitamin C tốt gồm: Cam, bưởi, kiwi, ổi, dâu tây, cà chua, ớt chuông, rau cải xanh… Không nên bổ sung vitamin C liều cao kéo dài nếu không có chỉ định, đặc biệt ở người có bệnh thận hoặc tiền sử sỏi thận.

4. Axit folic có vai trò với sức khỏe tim mạch

Axit folic (vitamin B9) không chỉ cần thiết cho phụ nữ mang thai mà còn tham gia chuyển hóa homocysteine - một axit amin mà khi tăng cao có liên quan đến nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ. Ở người tăng huyết áp kèm tăng homocysteine, bổ sung axit folic cùng thuốc điều trị có thể giúp giảm nguy cơ đột quỵ so với chỉ dùng thuốc hạ huyết áp đơn thuần.

Đáng chú ý, Nghiên cứu Thử nghiệm phòng ngừa đột quỵ tiên phát tại Trung Quốc (China Stroke Primary Prevention Trial - CSPPT) cho thấy bổ sung 0,8 mg axit folic kết hợp enalapril giúp giảm nguy cơ đột quỵ đầu tiên khoảng 21% ở người tăng huyết áp so với dùng enalapril đơn thuần. Tuy nhiên, hiệu quả này chủ yếu được ghi nhận ở quần thể có tỷ lệ thiếu folate tương đối cao và chưa được khuyến cáo áp dụng cho tất cả người bệnh tăng huyết áp.

Nguồn cung cấp axit folic tự nhiên gồm: Rau bina, rau cải xanh, măng tây, bông cải xanh, các loại đậu, trái cây họ cam quýt.

Việc bổ sung vitamin không nhằm "bù" lại tác dụng của thuốc hạ huyết áp mà giúp cơ thể duy trì trạng thái dinh dưỡng tốt trong quá trình điều trị lâu dài. Người bệnh không nên tự ý mua nhiều loại thực phẩm chức năng để sử dụng cùng lúc. Một số chế phẩm có thể tương tác với thuốc đang dùng hoặc gây dư thừa vi chất nếu sử dụng kéo dài.

Thay vào đó, người bệnh nên:

Duy trì chế độ ăn đa dạng với nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm giàu đạm chất lượng.
Tái khám định kỳ để bác sĩ đánh giá tình trạng dinh dưỡng nếu cần.
Chỉ bổ sung vitamin hoặc khoáng chất khi có chỉ định hoặc xác định có thiếu hụt.

Bên cạnh việc dùng thuốc đúng hướng dẫn, kiểm soát huyết áp hiệu quả còn phụ thuộc vào chế độ ăn giảm muối, duy trì cân nặng hợp lý, tập thể dục đều đặn, hạn chế rượu bia, không hút thuốc và ngủ đủ giấc. Đây mới là những yếu tố nền tảng giúp giảm nguy cơ biến chứng tim mạch lâu dài.