Người thầy khơi nguồn sáng tạo, tiếp sức cho những khát vọng trẻ

Từ giảng đường đến phòng nghiên cứu, TS. Mai Xuân Tráng chọn đồng hành, khơi mở tư duy và trao cơ hội để sinh viên làm chủ tri thức, công nghệ.

TS. Mai Xuân Tráng trong giờ dạy.

TS. Mai Xuân Tráng trong giờ dạy.

Là một trong 70 nhà giáo tiêu biểu tham dự Chương trình Thủ tướng Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội gặp mặt nhà giáo tiêu biểu năm 2026, TS. Mai Xuân Tráng, Phó Hiệu trưởng Trường Công nghệ thông tin Phenikaa, Đại học Phenikaa, mang đến câu chuyện về một người thầy tìm thấy niềm vui và động lực với nghề từ sự trưởng thành của học trò.

Với ông, thành quả đáng quý không chỉ là những công trình khoa học hay giải thưởng sinh viên đạt được, mà còn là khoảnh khắc một người học từng rụt rè có thể tự tin trình bày sản phẩm do chính mình tạo ra. Niềm tin vào khả năng của người học cũng là điều ông kiên trì theo đuổi trong giảng dạy, nghiên cứu và dẫn dắt các thế hệ giảng viên trẻ.

Niềm vui của người thầy là nhìn thấy học trò trưởng thành

“Nếu phải gọi tên một điều duy nhất, tôi nghĩ đó là niềm vui được nhìn thấy học trò của mình trưởng thành, không chỉ trong chuyên môn, mà trong cách các em nhìn nhận bản thân và dám theo đuổi những ý tưởng táo bạo”, TS. Mai Xuân Tráng chia sẻ khi nói về điều nuôi dưỡng tình yêu nghề.

Nhiều năm đứng lớp, điều khiến ông luôn giữ được sự hào hứng chính là chứng kiến sự thay đổi của sinh viên qua từng chặng đường học tập. Từ những người học còn rụt rè, thiếu tự tin, các em dần biết đặt câu hỏi, bảo vệ ý tưởng và chủ động tạo ra sản phẩm của riêng mình. Với ông, đó là một trong những thành quả có ý nghĩa nhất của nghề giáo.

Niềm tin ấy được nuôi dưỡng trong môi trường làm việc coi trọng đồng thời hoạt động giảng dạy, nghiên cứu và đổi mới. Theo TS. Mai Xuân Tráng, sự đầu tư cho đội ngũ, phòng thí nghiệm, cùng quyền chủ động trong nghiên cứu ứng dụng đã tạo điều kiện để giảng viên hiện thực hóa những ý tưởng chuyên môn. Khi người thầy được tin tưởng và có không gian phát triển, họ cũng có thêm động lực để dành tâm huyết cho người học.

Là chuyên gia trong các lĩnh vực trí tuệ nhân tạo ứng dụng, mô hình ngôn ngữ lớn và điện toán đám mây, TS. Mai Xuân Tráng đồng thời tham gia hoạt động học thuật quốc tế với vai trò Phó Tổng biên tập tạp chí AI & SOCIETY của Springer Nature, thuộc danh mục Web of Science và Scopus. Công việc này giúp ông tham gia vào quá trình định hướng học thuật, thẩm định chất lượng các công bố khoa học trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và xã hội.

Trong 5 năm 2021–2025, ông là tác giả, đồng tác giả 5 bài báo khoa học tiêu biểu công bố trên các tạp chí quốc tế và kỷ yếu hội nghị uy tín thuộc danh mục SCIE/Scopus. Mạch nghiên cứu tiếp tục được duy trì trong năm 2026 với các công bố trên Neural Computing and Applications, Langmuir và RSC Advances.

Tuy nhiên, nghiên cứu khoa học với ông không tách rời nhiệm vụ đào tạo. Những kiến thức và trải nghiệm từ hoạt động nghiên cứu được đưa trở lại giảng đường, giúp sinh viên tiếp cận các vấn đề mới, hiểu cách tri thức được tạo ra và vận dụng vào thực tiễn.

TS. Mai Xuân Tráng: giá trị của người thầy không còn nằm ở việc nắm giữ nhiều thông tin, mà ở khả năng đặt câu hỏi, hướng dẫn người học phản biện, chọn lọc, sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

TS. Mai Xuân Tráng: giá trị của người thầy không còn nằm ở việc nắm giữ nhiều thông tin, mà ở khả năng đặt câu hỏi, hướng dẫn người học phản biện, chọn lọc, sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

Trao cơ hội để sinh viên làm chủ công nghệ và sáng tạo

Trước sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, TS. Mai Xuân Tráng cho rằng vai trò của người thầy đang dịch chuyển: từ người truyền thụ kiến thức sang người dẫn dắt tư duy. Khi AI có thể cung cấp thông tin chỉ trong vài giây, giá trị của người thầy không còn nằm ở việc nắm giữ thật nhiều thông tin, mà ở khả năng đặt câu hỏi, hướng dẫn người học phản biện, chọn lọc và sử dụng công nghệ có trách nhiệm.

Sự thay đổi đó đòi hỏi chính người thầy phải không ngừng học hỏi, chủ động thử nghiệm các công cụ AI để hiểu cả khả năng lẫn giới hạn của chúng. Đồng thời, cách dạy và đánh giá cũng cần được điều chỉnh, chuyển trọng tâm từ ghi nhớ kiến thức sang vận dụng, sáng tạo và giải quyết những vấn đề thực tế.

Quan trọng hơn, người thầy phải giúp sinh viên nhận thức rằng công nghệ là công cụ phục vụ con người, không thể thay thế những giá trị làm nên con người. Tư duy độc lập, sự chính trực, trách nhiệm và khả năng đánh giá đúng – sai vẫn là những phẩm chất cần được bồi đắp trong quá trình đào tạo.

Tại Trường Công nghệ thông tin Phenikaa, tinh thần này được từng bước đưa vào chương trình đào tạo thông qua việc gắn hoạt động học tập với các bài toán ứng dụng AI thực tế. Sinh viên không chỉ tiếp cận công nghệ mà còn có cơ hội thử sức với những vấn đề cần lời giải từ thực tiễn.

Cách tiếp cận ấy thể hiện rõ trong quá trình TS. Mai Xuân Tráng hướng dẫn sinh viên thực hiện hai sản phẩm Zentab và Tina. Thay vì đưa ra một đề tài có sẵn cùng lời giải định trước, ông cùng sinh viên bắt đầu từ những nhu cầu thực tế, đặt ra bài toán, thử nghiệm và điều chỉnh qua nhiều lần.

Với người thầy này, điều quan trọng nhất khi hướng dẫn nghiên cứu không phải là làm thay hay cung cấp đáp án, mà là tạo điều kiện để sinh viên tự tìm lời giải. Ông lựa chọn vai trò người đồng hành, khuyến khích các em đề xuất hướng đi, kể cả khi ý tưởng chưa chắc thành công. Thất bại, theo ông, là một phần bình thường của quá trình nghiên cứu và sáng tạo.

Sinh viên trong nhóm nghiên cứu Phenikaa Applied AI Lab còn được tạo điều kiện tiếp xúc sớm với môi trường ứng dụng, kết nối doanh nghiệp để hiểu sản phẩm của mình có thể giải quyết vấn đề gì và mang lại giá trị cho ai. Từ đó, các em có thêm động lực theo đuổi ý tưởng đến cùng.

Những nỗ lực ấy được ghi nhận qua các giải thưởng ở sân chơi học thuật và khởi nghiệp cấp quốc gia. Dự án Zentab do nhóm sinh viên ông hướng dẫn đạt Giải Nhất năm 2025 tại cuộc thi “Học sinh, sinh viên với ý tưởng khởi nghiệp” (SV_STARTUP), trong khuôn khổ Ngày hội Khởi nghiệp quốc gia lần thứ VIII do Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức. Trước đó, sản phẩm Tina giành Giải Nhì năm 2023 ở hạng mục Phần mềm nguồn mở tại Olympic Tin học sinh viên Việt Nam.

Năm 2026, ông tham gia tổ chức sự kiện HSIL Hackathon của Đại học Harvard về xây dựng hệ thống y tế thông minh ứng dụng trí tuệ nhân tạo, tạo cơ hội để sinh viên và các nhà khoa học trẻ Việt Nam tiếp cận môi trường học thuật quốc tế. Bên cạnh hoạt động giảng dạy, nghiên cứu và hướng dẫn sinh viên, ông còn tham gia xây dựng, phát triển chương trình đào tạo, thẩm định giáo trình, tài liệu giảng dạy và điều phối công tác kiểm định quốc tế ABET của nhà trường.

Ở cương vị quản lý, TS. Mai Xuân Tráng cũng coi việc dẫn dắt, hỗ trợ đồng nghiệp trẻ là một phần trách nhiệm của người làm nghề. Tại Trường Công nghệ thông tin Phenikaa và Phenikaa Applied AI Lab, ông mong muốn xây dựng môi trường để giảng viên trẻ được khuyến khích đặt câu hỏi, thử nghiệm ý tưởng nghiên cứu và nhận được sự hỗ trợ khi gặp khó khăn.

Gửi tới thế hệ nhà giáo kế cận, ông nhắn nhủ hãy giữ ngọn lửa nghề bằng tình yêu dành cho sinh viên, đồng thời không ngại thay đổi cách dạy, cách nghiên cứu để theo kịp thời đại. Đổi mới không có nghĩa là từ bỏ những giá trị cốt lõi của người thầy, mà là tìm cách để sự tận tâm, chính trực và niềm tin vào khả năng của người học tiếp tục được phát huy trong bối cảnh mới.

Ông cũng bày tỏ sự trân trọng đối với GS.TS. Hồ Xuân Năng, Chủ tịch hội đồng Đại học Phenikaa, cùng những định hướng và sự hỗ trợ dành cho đội ngũ giảng viên. Theo ông, sự quan tâm ấy tạo nền tảng để các nhà giáo yên tâm cống hiến, phát triển chuyên môn và không ngừng đổi mới.

Hải Bình

Nguồn GD&TĐ: https://giaoducthoidai.vn/nguoi-thay-khoi-nguon-sang-tao-tiep-suc-cho-nhung-khat-vong-tre-post799867.html