Người trẻ tìm về nghệ thuật hát xẩm, mang hồn di sản ra thế giới

Nhạc sĩ, nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Long - người bền bỉ kết nối quá khứ và hiện tại của nghệ thuật xẩm.

Nghệ thuật hát xẩm từ di sản đến dòng chảy đương đại

Hát xẩm - loại hình ca hát dân gian độc đáo của miền Bắc từng có nguy cơ mai một khi các nghệ nhân thế hệ vàng dần thưa vắng. Thế nhưng, kể từ đầu những năm 2000 khi Hát xẩm hồi sinh, đặc biệt trong khoảng một thập kỷ trở lại đây, xẩm đang ngày càng phát triển mạnh mẽ nhờ những nỗ lực "đánh thức" không ngừng nghỉ của các nhà nghiên cứu và nghệ sĩ tâm huyết.

Là người đã dành trọn thanh xuân để đi tìm và phục dựng những làn điệu cổ, nhạc sĩ, nhà nghiên cứu Nguyễn Quang Long không giấu nổi niềm tự hào khi chứng kiến sự chuyển mình này.

Chính cái "tính thời sự" mà nhạc sĩ Nguyễn Quang Long đề cập đã trở thành chiếc cầu nối vô hình, đưa những câu chuyện đậm chất dân tộc vượt qua mọi rào cản ngôn ngữ để chạm đến trái tim bè bạn quốc tế.

Tiếng lòng Việt Nam chạm trái tim bạn bè quốc tế

Không cần những sân khấu hoành tráng hay loa đài rầm rộ, sức hút của xẩm đôi khi lại đến từ những khoảnh khắc rất tình cờ. Trong một cuộc phỏng vấn dạo với người nước ngoài tại khu vực phố đi bộ Hồ Gươm, khi được phóng viên đề nghị trải nghiệm thử một đoạn xẩm cổ, nhiều du khách đã đi từ ngỡ ngàng đến bị thuyết phục hoàn toàn bởi thứ âm thanh truyền thống mà họ chưa từng nghe thấy ở bất kỳ nơi nào khác.

Nhiều người từng hoài nghi một loại hình âm nhạc đậm tính tự sự bằng tiếng Việt, sử dụng nhạc cụ mộc mạc như đàn bầu, đàn nhị, sênh sứa... liệu có thể khiến người nước ngoài thấu hiểu? Câu trả lời nằm ở những tràng pháo tay không ngớt tại các liên hoan âm nhạc quốc tế hay những buổi biểu diễn đường phố tại Hà Nội.

Khách du lịch nước ngoài trên đường phố Hà Nội bày tỏ niềm yêu mến với nghệ thuật hát xẩm của Việt Nam.

Giai điệu xẩm, với cách nhả chữ đặc trưng và những cung bậc trầm bổng, mang một lực hấp dẫn kỳ lạ. Anh Luis Ronaldo - một du khách nước ngoài, sau khi thưởng thức một đoạn xẩm cổ tại một điểm diễn ở Hồ Gươm đã chia sẻ cảm xúc của mình:

"Tôi không hiểu hết ý nghĩa của ca từ, nhưng giai điệu và cách các nghệ sĩ biểu diễn có một sức hút vô cùng mãnh liệt đối với tôi. Nó vừa có chút gì đó u buồn, tự sự, lại vừa mạnh mẽ, kiên cường. Tôi cảm nhận được dòng chảy lịch sử và tâm hồn của người Việt Nam qua từng nhịp phách. Đây thực sự là một trải nghiệm âm nhạc độc nhất vô nhị".

Sự đồng điệu của những người bạn quốc tế là minh chứng khi một giá trị văn hóa đạt đến độ đậm đà bản sắc, nó sẽ tự khắc có tiếng nói chung với thế giới. Và người nhận ra, nắm bắt "tần số" ấy nhạy bén nhất không ai khác ngoài thế hệ Gen Z.

Gen Z và sứ mệnh mang hồn di sản ra thế giới

Sự đón nhận đầy tụ nhiên của du khách nước ngoài qua "chiếc tai" nghe nhỏ đã chứng minh sức hút nội tại của xẩm, nhưng để di sản ấy thực sự sống và bứt phá ra quốc tế, câu trả lời nằm ở tư duy hành động của thế hệ số.

Cũng trong một cuộc "phỏng vấn dạo" thực tế trên phố, bạn Anh Quân - một bạn trẻ Gen Z đang theo đuổi lĩnh vực sáng tạo nội dung đã mang đến góc nhìn đầy táo bạo về sứ mệnh đưa xẩm "vượt biên" bằng công nghệ và tư duy hiện đại.

Anh Quân - một người trẻ chia sẻ về tư duy "số hóa" và khát vọng đưa nghệ thuật xẩm vào playlist của khán giả toàn cầu.

Nhìn nhận xẩm dưới góc độ của một người trẻ lớn lên trong kỷ nguyên toàn cầu hóa, Anh Quân thẳng thắn bộc bạch: "Nhiều người nghĩ giới trẻ ngày nay chỉ chuộng nhạc ngoại, nhưng thực ra tụi mình cực kỳ khát khao tìm kiếm những chất liệu nguyên bản để định vị bản sắc cá nhân. Với mình, xẩm không hề cũ, bản chất của nó rất đời và tính thời sự cực kỳ cao, thay vì giữ nguyên xi một cách rập khuôn, tụi mình muốn thử nghiệm phối trộn cái hồn cốt luyến láy cùng tiếng kéo nhị gai góc của xẩm với tiết tấu của Rap, Jazz hay EDM. Đưa xẩm lên không gian số hướng ra quốc tế không đơn thuần là giải trí, mà đó là sứ mệnh khẳng định bản sắc của thế hệ trẻ Việt Nam.

Hành trình từ những chiếu xẩm xưa đến sân khấu âm nhạc quốc tế của ngày hôm nay là một minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa Việt. Nhờ tâm huyết của những bậc tiền bối đi trước, sự đón nhận của bạn bè quốc tế và đặc biệt là ngọn lửa sáng tạo của thế hệ Gen Z, hồn cốt di sản không những không bị lãng quên mà đang tiếp tục cất bước, ngân vang đầy kiêu hãnh trên bản đồ thế giới.