Người trẻ trong dòng chảy của điệu múa 'con đĩ đánh bồng'

Tìm về cội nguồn văn hóa

Thời gian qua, CLB Múa bồng Triều Khúc ghi nhận sự gia tăng rõ rệt cả về số lượng lẫn cơ cấu thành viên, từ học sinh, người lao động đến những nghệ nhân cao tuổi, mỗi người đều mang trong mình một mảng màu riêng để tạo nên bức tranh chung của múa bồng Triều Khúc.

Nếu trước đây số lượng người biểu diễn còn hạn chế, thì nay số thành viên đã đủ khả năng đáp ứng việc tham gia đồng thời nhiều chương trình, sự kiện văn hóa trong thời gian ngắn, cho thấy sức sống và tính kế thừa rõ nét của điệu múa cổ này.

Múa bồng được Trường THCS Tân Triều đầu tư một cách nghiêm túc từ năm 2022 tới nay cho thấy tầm quan trọng của điệu múa cổ này đối với cộng đồng địa phương.

Từ năm 2010, cố nghệ nhân Triệu Đình Hồng – người có nhiều đóng góp quan trọng trong việc gìn giữ múa bồng Triều Khúc, đã phối hợp với chính quyền địa phương đưa điệu múa cổ này vào giảng dạy tại một số cơ sở giáo dục trên địa bàn TP. Xuất phát từ tâm huyết của người gắn bó trọn đời với di sản, ông từng bước hình thành mô hình truyền dạy múa bồng trong môi trường học đường.

Dù đối mặt không ít khó khăn, mô hình này vẫn được duy trì và mở rộng. Đến nay, dưới sự dẫn dắt của ông Nguyễn Huy Tuyển, CLB Múa bồng Trường THCS Tân Triều ngày càng phát triển cả về quy mô lẫn chất lượng, trở thành nguồn kế cận quan trọng cho đội múa bồng của làng trong tương lai.

Là nghệ nhân múa bồng hơn 40 năm và đang là chủ nhiệm CLB Múa bồng Triều Khúc, ông Nguyễn Huy Tuyển cho rằng, tương lai của điệu múa cổ phụ thuộc rất lớn vào sự tham gia của giới trẻ. Điều đáng mừng là ngày càng có nhiều thanh niên trong làng chủ động gắn bó với múa bồng, thể hiện sự hào hứng trong tập luyện và sẵn sàng đồng hành cùng các nghệ nhân trong mỗi chuyến biểu diễn, góp phần tiếp nối, lan tỏa giá trị di sản của quê hương.

Mặt khác, sự phát triển của công nghệ thông tin và mạng xã hội đã tạo ra bước ngoặt quan trọng trong việc đưa múa bồng Triều Khúc đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là lớp thanh niên trong làng. Nhiều bạn trẻ có điều kiện tìm hiểu sâu hơn về nguồn gốc và giá trị của điệu múa cổ, từ đó chủ động tìm đến CLB Múa bồng Triều Khúc với mong muốn được học hỏi và đóng góp vào công cuộc bảo tồn điệu múa cổ.

Trong CLB Múa bồng Triều Khúc hiện nay, không khó để bắt gặp những “búp măng non” mới chỉ 10, 11 tuổi. Dẫu tuổi đời còn rất trẻ, nhưng ở các em luôn cháy lên niềm say mê và tinh thần trách nhiệm trong hành trình gìn giữ giá trị văn hóa lâu đời của quê hương. Bên cạnh những giờ học trên lớp, múa bồng trở thành nơi các em gửi gắm tình yêu với mảnh đất Triều Khúc, đồng thời thể hiện niềm tự hào, kiêu hãnh của thế hệ trẻ trước điệu múa cổ đã được truyền lại qua bao thế hệ.

Được coi là một gương mặt sáng giá của điệu múa con đĩ đánh bồng, Nguyễn Hải Đăng (16 tuổi) bày tỏ niềm hạnh phúc khi được tham gia vào CLB Múa bồng Triều Khúc từ khi mới 12 tuổi. Niềm say mê với nghề ngày một lớn khi sự tham gia của Đăng được gia đình, người thân ủng hộ. “Trong khi các trào lưu trên mạng xã hội thay đổi từng ngày, thì giá trị của di sản làng Triều Khúc luôn trường tồn. Chính sự độc đáo của văn hóa truyền thống mới là thứ giúp thế hệ trẻ định danh được mình là ai” – Hải Đăng chia sẻ.

Để di sản tỏa sáng trong đời sống đương đại

Trong vài năm trở lại đây, sự hiện diện của người trẻ trong các hoạt động liên quan đến văn hóa, di sản ngày càng rõ nét, không chỉ với vai trò người thực hành mà còn ở vị trí nghiên cứu, tổ chức và sáng tạo. Xuất phát từ tình yêu với văn hóa dân tộc và mong muốn đồng hành cùng di sản trong hành trình vươn ra thế giới, nhiều bạn trẻ đã chủ động tìm cách tiếp cận các loại hình nghệ thuật truyền thống vốn từng được xem là “xa vời” với thế hệ mình như kịch, xẩm, chèo, cải lương hay múa bồng.

Nhiều người trẻ say mê với điệu múa "Con đĩ đánh bồng".

Bằng tinh thần dám thử nghiệm và dám khác biệt, họ tạo ra những mô hình kết hợp giữa văn hóa với quảng bá, giáo dục, trải nghiệm và sáng tạo, góp phần thu hẹp khoảng cách giữa di sản và công chúng trẻ. Chính từ những cách làm ấy, văn hóa truyền thống không còn đứng ngoài nhịp sống đương đại mà từng bước được “thực hành”, lan tỏa và tái sinh một cách tự nhiên trong đời sống hôm nay.

Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Quảng bá di sản văn hóa phi vật thể (VICH) Nguyễn Thị Lệ Quyên cho rằng, việc di sản tái sinh trong đời sống đương đại không chỉ mà phụ thuộc vào ý thức hay nhu cầu của giới trẻ mà còn nằm tại chính nội lực tồn tại cũng như phát triển của mỗi di sản.

Tuy nhiên, đặt trong dòng chảy chung ấy, điệu múa “con đĩ đánh bồng” của làng Triều Khúc dù ghi nhận sự tham gia ngày càng đông của người trẻ trong đội múa nhưng ở khía cạnh thực hành văn hóa mang tính sáng tạo, vẫn chưa thực sự hiện diện rõ nét trong các dự án do người trẻ chủ động khởi xướng. Đến nay, việc bảo tồn và lan tỏa giá trị của điệu múa này vẫn chủ yếu dựa vào cộng đồng nghệ nhân tại địa phương cùng khuôn khổ các hoạt động lễ hội truyền thống.

Là một người gắn bó sâu sắc với các bạn trẻ trong lĩnh vực thực hành văn hóa và di sản cũng như có nhiều nghiên cứu nổi bật liên quan tới văn hóa dân gian, thạc sĩ Mai Thị Hạnh cho biết, thế hệ trẻ có sức sáng tạo vô tận. Với những lợi thế và hiểu biết về công nghệ cũng như thị trường, giới trẻ chính là những người làm chủ di sản trong tương lai.

Tuy vậy, từ góc nhìn của một người nhiều thập kỷ gắn bó với múa bồng Triều Khúc và từng theo dõi quá trình truyền nối qua nhiều thế hệ nghệ nhân, nhà nghiên cứu Giang Nguyên Bồi cũng bày tỏ những băn khoăn nhất định. Theo ông, sự phóng khoáng và cái tôi cá nhân ngày càng rõ nét của lớp trẻ có thể tác động không nhỏ đến “cái hồn” vốn được chắt lọc và gìn giữ qua thời gian của điệu múa cổ.

Ông cho rằng việc trẻ hóa lực lượng biểu diễn là xu hướng tích cực, song không nên đặt nặng yếu tố số lượng mà xem nhẹ chất lượng. Việc mở rộng đội ngũ một cách thiếu kiểm soát có thể ảnh hưởng tới quá trình truyền dạy, rèn luyện và tiếp nhận những giá trị cốt lõi của múa bồng. Bởi vậy, theo ông Giang Nguyên Bồi, bản thân người trẻ khi tham gia đội múa cần ý thức rõ trách nhiệm của mình trong việc bảo tồn và lan tỏa những giá trị chuẩn mực, tránh tâm lý chạy theo phong trào hay những hứng thú nhất thời.

Múa bồng Triều Khúc đã và đang khẳng định vị trí của mình trong đời sống đương đại. Tuy nhiên, để di sản này thực sự tỏa sáng trong đời sống đương đại, việc bảo tồn không thể chỉ dừng lại ở đội ngũ nghệ nhân, mà cần hướng tới cả những người thụ hưởng di sản – đặc biệt là thế hệ trẻ.

Khi những câu chuyện về con người, lịch sử và bản sắc được kể lại một cách sâu sắc và gần gũi, múa bồng mới có thể tạo nên sự gắn bó bền chặt, để người trẻ không chỉ xem, mà còn chủ động “thực hành” và đồng hành cùng di sản trong đời sống hôm nay, đưa múa bồng Triều Khúc phát triển thành một sản phẩm văn hóa – du lịch có sức sống lâu dài.

Trần Khánh