Người Việt có hơn 5 tỷ bưu gửi mỗi năm

Ông Lê Văn Chung - Đại diện Vụ Bưu chính (Bộ KHCN) phát biểu tại họp báo. Ảnh: Bộ KHCN.

Thị trường tăng hơn 15 lần, yêu cầu thay đổi cách quản lý

Tại họp báo thường kỳ của Bộ Khoa học và Công nghệ sáng 30/9, ông Lê Văn Chung - Đại diện Vụ Bưu chính (Bộ KHCN) cho biết, sau hơn một thập kỷ thực hiện Luật Bưu chính năm 2010, quy mô thị trường đã thay đổi đáng kể.

Cụ thể, năm 2010, cả nước có khoảng 40 doanh nghiệp bưu chính, sản lượng đạt 310 triệu bưu gửi. Đến nay, số doanh nghiệp tăng lên 710 đơn vị, trong khi sản lượng vượt 5 tỷ bưu gửi. Như vậy, số doanh nghiệp tăng gần 18 lần, sản lượng bưu gửi tăng hơn 15 lần.

Đáng chú ý, cơ cấu thị trường cũng chuyển dịch rõ rệt. Nếu trước đây thư từ chiếm khoảng 80% tổng sản lượng bưu gửi thì hiện nay tỷ lệ này chỉ còn khoảng 10%. Phần lớn hoạt động chuyển phát đã chuyển sang các loại gói, kiện hàng hóa, gắn với nhu cầu mua sắm trực tuyến và thương mại điện tử.

Sự thay đổi này đặt ra nhiều bài toán quản lý mới. Với hàng tỷ bưu gửi mỗi năm, việc duy trì phương thức quản lý dựa nhiều vào cấp phép trước khi hoạt động, kiểm tra thủ công và xử lý theo từng công đoạn không còn phù hợp.

Tại cuộc họp báo, đại diện Vụ Bưu chính cho biết dự thảo Luật Bưu chính sửa đổi gồm 8 chương, 52 điều, kế thừa các quy định còn phù hợp của luật hiện hành, đồng thời tập trung vào 5 nhóm chính sách mới, hướng tới hoàn thiện hạ tầng bưu chính phục vụ kinh tế số.

Giảm 14 thủ tục xuống còn 1, làm rõ trách nhiệm doanh nghiệp

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là chuyển từ cơ chế cấp giấy phép bưu chính sang đăng ký cung ứng dịch vụ bằng phương thức điện tử.

Theo dự thảo, doanh nghiệp chỉ cần thực hiện một thủ tục đăng ký trước khi cung cấp dịch vụ. Cơ quan quản lý tập trung kiểm tra tính đầy đủ của hồ sơ, không thẩm định nội dung đăng ký như cơ chế hiện nay. Doanh nghiệp phải tự chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của thông tin kê khai và việc đáp ứng các điều kiện kinh doanh trong suốt quá trình hoạt động.

Nếu được thông qua, số thủ tục hành chính trong lĩnh vực bưu chính sẽ giảm từ 14 xuống còn một thủ tục đăng ký. Thông tin đăng ký được công khai, tạo điều kiện cho công tác quản lý, giám sát và giúp doanh nghiệp giảm thời gian, chi phí gia nhập thị trường.

Tuy nhiên, đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với giảm trách nhiệm. Thay vì kiểm soát chặt trước khi doanh nghiệp hoạt động, cơ quan quản lý sẽ tăng cường hậu kiểm, tập trung đánh giá việc tuân thủ các điều kiện kinh doanh trong thực tế.

Dự thảo đồng thời làm rõ ranh giới giữa dịch vụ bưu chính với vận tải, kho bãi và logistics. Đây là vấn đề thực tế khi nhiều doanh nghiệp cùng tham gia các công đoạn lưu kho, đóng gói, xử lý đơn hàng và vận chuyển. Việc phân định này nhằm tránh chồng lấn trong quản lý, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể trong chuỗi cung ứng.

Đáng chú ý, dự thảo quy định doanh nghiệp ký hợp đồng với khách hàng phải chịu trách nhiệm về chất lượng dịch vụ và bồi thường thiệt hại, kể cả khi thuê hoặc sử dụng mạng bưu chính của doanh nghiệp khác. Qua đó, người sử dụng dịch vụ có một đầu mối rõ ràng để yêu cầu giải quyết khi xảy ra mất, thất lạc hoặc hư hỏng hàng hóa.

Hoạt động lưu trữ, phân loại và vận chuyển hàng hóa tại kho bưu chính.Ảnh: Vietnam Post

Đưa bưu kiện vào dịch vụ phổ cập, giải bài toán chi phí vùng xa

Từ thực tế thư từ chỉ còn chiếm khoảng 10% sản lượng bưu gửi, dự thảo Luật đề xuất mở rộng dịch vụ bưu chính phổ cập từ thư sang cả gói, kiện hàng hóa.

Đây là thay đổi có ý nghĩa đối với người dân tại vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo, nơi chi phí vận chuyển thường cao do khoảng cách địa lý, sản lượng thấp và điều kiện khai thác khó khăn.

Dự thảo đặt ra nguyên tắc người dân trên cả nước được tiếp cận dịch vụ phổ cập với mức thu thống nhất, không cao hơn giá cước bình quân của dịch vụ thương mại tương đương. Như vậy, người dân ở địa bàn khó khăn không phải chịu mức cước cao hơn chỉ vì chi phí phục vụ lớn hoặc số lượng bưu gửi ít.

Để thực hiện chính sách này, Nhà nước dự kiến hỗ trợ doanh nghiệp được chỉ định duy trì quy mô và năng lực phục vụ tối thiểu của mạng bưu chính công cộng. Mức hỗ trợ được tính trên cơ sở chi phí khấu hao tài sản cố định và chi phí nhân công tại các điểm phục vụ thuộc quy mô tối thiểu, đáp ứng yêu cầu chất lượng dịch vụ; không tính theo sản lượng bưu gửi phát sinh.

Cách tiếp cận này nhằm giải quyết một bài toán kinh tế cụ thể: doanh nghiệp vẫn phải duy trì điểm phục vụ tại những nơi ít khách hàng, trong khi doanh thu không đủ bù đắp chi phí vận hành.

Tuy nhiên, để tránh sử dụng sai nguồn lực, doanh nghiệp được chỉ định phải theo dõi riêng hoạt động công ích và hoạt động kinh doanh ngoài phạm vi công ích, không sử dụng kinh phí hỗ trợ để bù chéo cho hoạt động thương mại.

Nhằm bảo đảm an toàn, an ninh khi sản lượng bưu gửi ngày càng lớn, Dự thảo Luật đề xuất chuyển sang quản lý dựa trên dữ liệu số, định danh và truy vết bưu gửi, kết hợp phân loại mức độ rủi ro. Theo đó, mỗi bưu gửi phải được gắn mã nhận dạng để theo dõi trong quá trình cung cấp dịch vụ, trừ trường hợp không thực hiện định danh theo quy định.

Việc này nhằm tăng khả năng phát hiện, ngăn chặn việc lợi dụng mạng bưu chính để vận chuyển hàng lậu, hàng cấm, vũ khí, vật liệu nổ và các loại hàng hóa vi phạm pháp luật.