Người Viking có thật sự dùng tên lửa thiêu thuyền tang lễ?

Hình ảnh người Viking qua đời được đặt trên một con thuyền, thả trôi ra biển rồi thiêu bằng một mũi tên đang cháy thường xuất hiện trong nhiều bộ phim từ trước đến nay. Từ The Vikings năm 1958, loạt phim Vikings cho đến Game of Thrones, cảnh tượng này dần trở thành hình dung quen thuộc về tang lễ của người Viking.

Nhưng nghi thức này có thực sự tồn tại hay chỉ là sản phẩm của phim ảnh?

Một bản phục dựng thuyền dài Viking được đốt trong lễ hội năm 2026. Ảnh: Andy Buchanan/Getty Images.

Theo các chuyên gia khảo cổ được Live Science trao đổi, đến nay chưa có bằng chứng nào xác nhận người Viking từng bắn tên lửa vào những con thuyền chở người chết đang trôi ngoài biển.

Howard Williams, giáo sư khảo cổ học tại Đại học Chester (Anh) cho biết, một nghi lễ như vậy vốn rất khó để lại dấu vết. Erin McGuire, giáo sư nhân học tại Đại học Victoria (Canada) cũng cho rằng, xét từ góc độ khảo cổ, chưa có bằng chứng cho hình thức mai táng vốn đã trở nên rất quen thuộc này.

Ngay cả khi tìm thấy một con thuyền từng bị cháy, các nhà nghiên cứu cũng khó xác định ngọn lửa được châm trực tiếp hay bắt nguồn từ một mũi tên.

Dù chưa có bằng chứng về cảnh tượng trên phim, thuyền và lửa thực sự từng xuất hiện trong tang lễ của người Viking.

Các nhà khảo cổ đã phát hiện những con thuyền hoặc bộ phận của thuyền từng bị đốt trong các nghi thức mai táng. Tuy nhiên, thay vì được thả ra biển, chúng được thiêu ngay trên đất liền rồi phần còn lại được chôn xuống.

Một ví dụ là thuyền Myklebust có niên đại từ thế kỷ 9, được phát hiện ở Na Uy. Con thuyền từng được sử dụng trong tang lễ của một người giàu có và quyền lực, có thể là một vị vua. Sau khi bị đốt cùng người chết và đồ tùy táng, phần còn lại của nó được phủ dưới một gò đất lớn.

Thuyền Gokstad của Na Uy có niên đại hơn 1.100 năm. Ảnh: Francesco Bonino/Alamy.

Một trong những ghi chép lịch sử gần với hình ảnh trên phim nhất đến từ Ahmad ibn Fadlan, nhà du hành Arab sống vào thế kỷ 10. Trong chuyến đi tới khu vực sông Volga, thuộc nước Nga ngày nay, ông từng chứng kiến tang lễ của một thủ lĩnh thuộc nhóm Rus có nguồn gốc Scandinavia.

Theo lời kể của Ibn Fadlan, thi thể người thủ lĩnh được đặt trên một con thuyền cùng nhiều đồ vật trước khi bị thiêu. Tuy nhiên, tang lễ này không có cảnh cung thủ bắn tên lửa từ xa. Một người tham gia nghi lễ trực tiếp châm lửa vào con thuyền, khi nó vẫn nằm trên đất liền.

Ngoài những bằng chứng khảo cổ và ghi chép lịch sử, một số tác phẩm thời Trung cổ lại kể về những đám tang diễn ra trên mặt nước.

Trong sử thi Beowulf, vua Đan Mạch Scyld Scefing sau khi qua đời được đặt lên một con thuyền rồi đưa ra biển. Tác phẩm Heimskringla, do nhà văn Iceland Snorri Sturluson viết vào thế kỷ 13, kể rằng “vua biển” Haki được đặt trên một con thuyền đang cháy và thả trôi. Một câu chuyện khác cũng mô tả thần Baldr được đặt lên thuyền trước khi con thuyền bị đốt.

Con thuyền Viking khoảng 1.000 năm tuổi của Đan Mạch. Ảnh: Oli Scarff/Getty Images.

Không chỉ thiếu bằng chứng, cách hỏa táng này còn gặp nhiều vấn đề nếu thực hiện ngoài đời.

Matthias Toplak, trưởng bộ phận khảo cổ tại Bảo tàng Viking Haithabu ở Đức cho biết, việc hỏa táng thi thể cũng cần nhiệt độ cao duy trì trong nhiều giờ. Nếu thuyền được đốt rồi thả trôi, Toplak cho rằng nó có thể chìm trước khi thi thể được thiêu hoàn toàn.

Gió và dòng nước còn khiến hướng di chuyển của con thuyền khó kiểm soát. Nó có thể bị đẩy trở lại bờ hoặc trôi vào những con tàu và công trình trong cảng khi vẫn đang cháy.

Trên thực tế, người Viking từng sử dụng thuyền trong các nghi thức mai táng và có bằng chứng về những con thuyền bị đốt cùng người chết. Một số câu chuyện thời Trung cổ cũng nhắc đến thuyền tang lễ được đưa ra biển. Nhưng riêng cảnh cung thủ đứng trên bờ bắn một mũi tên đang cháy vào con thuyền trôi ngoài khơi, đến nay vẫn chưa có bằng chứng khảo cổ hay lịch sử nào xác nhận.