Ngườm Bốc - Báu vật địa chất và lịch sử giữa miền di sản

Một trang sử địa chất và khảo cổ

Hang Ngườm Bốc thuộc xóm Lam Sơn, xã Hòa An. Theo tiếng Tày - Nùng, “Ngườm Bốc” nghĩa là “hang khô”. Người dân địa phương gắn hang với truyền thuyết vợ chồng Pú Luông - Slao Cải, những người được coi là thủy tổ khai phá vùng đồng ruộng Hòa An.

Du khách đi bộ theo một con dốc dài hơn 100 m để lên cửa hang. Hang nằm trên sườn phía Tây của núi, cao hơn chân núi khoảng 10 m, cửa mở về hướng Tây. Lòng hang rộng khoảng 500 m², chia làm hai gian; gian thứ nhất dài gần 40 m, rộng trung bình 8 m. Lòng hang khô ráo, đúng như tên gọi, đây cũng là nơi con người đã chọn làm chỗ ở qua nhiều thời kỳ.

Hang Ngườm Bốc không chỉ mang giá trị địa chất, cảnh quan tự nhiên mà còn gắn với nhiều sự kiện lịch sử, góp phần lưu giữ những dấu ấn lịch sử cách mạng trên quê hương Cao Bằng.

Theo các nhà địa chất, hang phát triển trong đá vôi được hình thành ở vùng biển nông, ấm cách đây khoảng 360 - 270 triệu năm (kỷ Carbon - Permi). Ở cửa hang còn dấu vết thềm và dòng chảy cổ, cho thấy khu vực này đã được nâng lên trong giai đoạn tân kiến tạo. Cách hang khoảng 20 m phía dưới là một hang lớn có dòng nước trong chảy qua. Chỉ trong một phạm vi hẹp, du khách có thể thấy rõ hai tầng hang: tầng trên đã khô, tầng dưới vẫn còn nước, minh chứng trực quan cho quá trình hình thành hang động karst.

Năm 2003, các nhà khảo cổ phát hiện trong hang nhiều vỏ ốc và di vật, xác định người tiền sử sơ kỳ đá mới, tương đương văn hóa Hòa Bình sớm, đã sinh sống tại đây cách nay khoảng 10.000 năm. Cũng trong tháng 12/2003, Viện Khảo cổ học phát hiện một bài minh văn chữ Hán khắc trên trần hang, có niên đại năm Tự Đức thứ 7 (năm 1854).

Dấu chân Bác Hồ và những người lính Chiến dịch Biên giới

Sau khi về nước đầu năm 1941 và hoạt động ở Pác Bó, xã Trường Hà, tháng 8/1942, Chủ tịch Hồ Chí Minh chuyển về núi Lam Sơn và lấy hang Ngườm Bốc làm nơi ở, làm việc. Đầu tháng 5/1945, tại đây, Người chủ trì cuộc họp với Liên Tỉnh ủy Cao - Bắc - Lạng bàn việc chuẩn bị Tổng khởi nghĩa.

Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Tiểu đoàn trưởng Dũng Mã và Trung đoàn trưởng Nguyễn Thái Dũng trước hang Ngườm Bốc năm 1950. Ảnh tư liệu.

Tháng 10/1950, trong Chiến dịch Biên giới (mật danh Lê Hồng Phong 2) do Đại tướng Võ Nguyên Giáp làm Tổng Chỉ huy, Bác Hồ trở lại Ngườm Bốc, dự Hội nghị tổng kết chiến dịch. Tại đây, Người gặp ba cán bộ chỉ huy trẻ của Đại đoàn 308 là Trung đoàn trưởng Trung đoàn 88 Nguyễn Thái Dũng, Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 11 Dũng Mã và Chính trị viên Trung đoàn 102 Hoàng Thế Dũng. Theo lời kể của Tướng Dũng Mã, Bác khen “Hai Dũng đánh giặc giỏi, tên xứng với người” và căn dặn “Dũng cảm nhưng cần phải mưu trí nữa”. Bức ảnh nhiếp ảnh gia Vũ Năng An chụp trước cửa hang lúc ấy, có Bác Hồ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng hai cán bộ Nguyễn Thái Dũng, Dũng Mã, đã trở thành tư liệu quý của Chiến dịch Biên giới.

Với những giá trị trên, năm 2004, hang Ngườm Bốc được xếp hạng Di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia.

Điểm dừng chân giàu giá trị trong vùng Công viên địa chất

Trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng có nhiều hang động nổi tiếng, như: Pác Bó, Ngườm Ngao, Ngườm Slưa, Ngườm Pục... So với các hang này, Ngườm Bốc vẫn là điểm đến ít người biết. Tuy nhiên, với ba lớp giá trị địa chất, khảo cổ và lịch sử trong cùng một hang, lại nằm gần đền thờ vua Lê và các di tích cách mạng ở khu vực Lam Sơn, Ngườm Bốc có điều kiện trở thành điểm dừng chân để du khách vừa tìm hiểu về quá trình hình thành hang động karst, vừa học tập truyền thống cách mạng.

Du khách khám phá vẻ đẹp hoang sơ của hang Ngườm Bốc, trải nghiệm những giá trị cảnh quan và địa chất độc đáo của vùng Non nước Cao Bằng.

Anh Nguyễn Minh Hoàng, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh cha sẻ: Tôi rất ấn tượng khi được tham quan hang Ngườm Bốc với cảnh quan tự nhiên độc đáo và những dấu tích địa chất được hình thành qua thời gian dài, đồng thời, gắn với những sự kiện lịch sử cách mạng có ý nghĩa. Việc trực tiếp khám phá hang giúp tôi hiểu hơn về giá trị địa chất, khảo cổ và lịch sử của vùng đất Cao Bằng. Tôi nghĩ đây là di sản quý cần được bảo tồn, gìn giữ và giới thiệu rộng rãi hơn đến du khách.

Để trải nghiệm ở Ngườm Bốc thực sự hấp dẫn, cần chú trọng hệ thống biển chỉ dẫn, bảng thuyết minh địa chất, khảo cổ, lịch sử; kết nối hang vào các tuyến tham quan của Công viên địa chất cùng với Pác Bó và các di tích ở Hòa An. Gắn bảo tồn di tích với phát triển du lịch cộng đồng cũng là cách để người dân địa phương cùng gìn giữ và hưởng lợi từ di sản.

Rời Ngườm Bốc, điều du khách mang theo không chỉ là hình ảnh một hang đá khô ráo trên sườn núi Lam Sơn mà còn là hiểu biết về một vùng đất có lịch sử hàng trăm triệu năm và những năm tháng cách mạng không thể quên.