Nguồn cung năng lượng trong thời đại AI: Khí đốt có quyết định tương lai số?

Nguồn tài nguyên khí tự nhiên dồi dào của lục địa có thể giúp châu Phi trở thành trung tâm hạ tầng AI trong tương lai - nếu nguồn cung được huy động hiệu quả. (Ảnh: AFP)

Các trung tâm dữ liệu - nền tảng vận hành của AI - đòi hỏi nguồn điện khổng lồ, ổn định và liên tục. Với châu Phi, thách thức này đồng thời cũng mở ra một cơ hội. Nguồn tài nguyên khí tự nhiên dồi dào của lục địa có thể giúp châu Phi trở thành trung tâm hạ tầng AI trong tương lai - nếu nguồn cung được huy động hiệu quả.

Châu Phi sở hữu hơn 600.000 tỷ feet khối khí tự nhiên đã được xác minh, chiếm tỷ trọng đáng kể trong nguồn cung toàn cầu. Tuy nhiên, dù trữ lượng dồi dào, lượng khí được tiêu thụ trong nội địa lại chỉ chiếm một phần nhỏ, bởi phần lớn sản lượng từ trước đến nay chủ yếu phục vụ xuất khẩu.

Trong khi đó, hạ tầng số của châu Phi vẫn còn kém phát triển. Toàn lục địa chỉ chiếm khoảng 0,6% công suất trung tâm dữ liệu toàn cầu, dù dân số châu Phi gần tương đương 20% dân số thế giới. Tổng công suất lắp đặt hiện chỉ vào khoảng 1,2 GW, tính cả các dự án đang hoạt động, đang triển khai và đang lên kế hoạch, trong đó chỉ khoảng 360 MW thực sự đi vào vận hành.

Tuy nhiên, nhu cầu đang tăng rất nhanh. Đến năm 2030, nhu cầu trung tâm dữ liệu của châu Phi được dự báo sẽ tăng gấp 3,5 - 5,5 lần, đòi hỏi mức đầu tư từ 10 đến 20 tỷ USD. Nhu cầu điện cũng tăng song song, với tốc độ 20 - 25% mỗi năm và được dự báo đạt 8.000 GWh trong những năm tới.

Đây chính là lúc khí tự nhiên trở nên đặc biệt quan trọng. Khác với các nguồn năng lượng tái tạo có tính gián đoạn, điện khai thác từ khí đốt có khả năng cung cấp tải nền ổn định và có thể điều phối theo nhu cầu, khiến nó đặc biệt phù hợp với yêu cầu vận hành liên tục của các trung tâm dữ liệu.

Trên toàn cầu, các trung tâm dữ liệu hiện đã tiêu thụ khoảng 1,5% tổng điện năng, trong khi nhu cầu điện của lĩnh vực này tăng khoảng 12% mỗi năm, nhanh hơn rất nhiều so với mức tăng tiêu thụ điện chung. Tại các thị trường mới nổi, nơi độ ổn định của lưới điện còn hạn chế, lợi thế về độ tin cậy của khí đốt càng trở nên quan trọng.

Các dự án khí đốt lớn trên khắp châu Phi cho thấy quy mô tiềm năng của nguồn cung. Những dự án ngoài khơi của Mozambique - thuộc hàng lớn nhất thế giới - dự kiến khai thác hơn 13 triệu tấn LNG mỗi năm, trong khi Nigeria tiếp tục mở rộng chiến lược thương mại hóa khí đốt dựa trên hơn 200.000 tỷ feet khối trữ lượng của mình. Đồng thời, các nhà khai thác mới như Senegal và Mauritania cũng đang gia nhập thị trường với các dự án LNG quy mô lớn.

Cơ hội không chỉ nằm ở việc xuất khẩu khí đốt, mà còn ở việc sử dụng nguồn khí này trong nước để thúc đẩy công nghiệp hóa và phát triển hạ tầng số. Hiện nay, châu Phi vẫn xuất khẩu năng lượng trong khi đồng thời phải đối mặt với tình trạng thiếu điện kéo dài, tạo ra sự mất cân đối giữa sự giàu có về tài nguyên và phát triển kinh tế.

Thu hẹp khoảng cách đó có thể làm thay đổi quỹ đạo phát triển của lục địa. Các dự án điện khí kết hợp với phát triển trung tâm dữ liệu mở ra con đường xây dựng hạ tầng số ngay tại các khu vực giàu năng lượng. Những quốc gia như Nigeria, Ai Cập và Algeria có vị thế đặc biệt thuận lợi, trong khi các nhà khai thác mới nổi như Mozambique và Senegal có thể tích hợp nguồn cung nội địa vào các trung tâm công nghiệp và kỹ thuật số mới ngay từ đầu.

Xu hướng hội tụ này hiện đang trở thành tâm điểm thảo luận của ngành năng lượng. Tại Tuần lễ Năng lượng châu Phi 2026, chuyên đề AI và Trung tâm dữ liệu sẽ tập trung vào cách thức năng lượng - đặc biệt là khí tự nhiên - có thể hỗ trợ quá trình mở rộng kỹ thuật số của châu lục.

Khi hạ tầng AI tiếp tục mở rộng, chủ đề này nhấn mạnh một thực tế cốt lõi: Nếu không có nguồn năng lượng đáng tin cậy và có thể mở rộng quy mô, châu Phi có nguy cơ bỏ lỡ làn sóng đầu tư số toàn cầu tiếp theo. “Đây không chỉ là câu chuyện năng lượng, mà còn là một chiến lược kinh tế”, NJ Ayuk, Chủ tịch điều hành Phòng Năng lượng châu Phi, nhận định. “Các trung tâm dữ liệu AI cần nguồn điện liên tục, ổn định và quy mô lớn, và khí tự nhiên là nguồn tài nguyên duy nhất mà châu Phi hiện có thể cung cấp ngay lập tức. Nếu chúng ta gắn phát triển khí đốt với hạ tầng số, chúng ta có thể công nghiệp hóa, tạo việc làm và đưa châu Phi trở thành một nhân tố đáng kể trong nền kinh tế AI toàn cầu”, ông nói.

Dẫu vậy, nhiều thách thức vẫn tồn tại. Những khoảng trống về hạ tầng, hạn chế về giá cả và sự thiếu chắc chắn trong chính sách quản lý vẫn đang cản trở việc sử dụng khí đốt trong nước. Nếu không có đầu tư đồng bộ vào đường ống, nhà máy điện và hạ tầng kỹ thuật số, châu Phi có nguy cơ tiếp tục chỉ đóng vai trò là bên xuất khẩu năng lượng trong khi lại phải nhập khẩu các dịch vụ số.

Khi AI thúc đẩy làn sóng nhu cầu năng lượng mới, khí tự nhiên đang nổi lên như một yếu tố then chốt cho hạ tầng số. Với châu Phi, thách thức - đồng thời cũng là cơ hội - là biến lợi thế đó thành năng lực cạnh tranh toàn cầu.