Nguồn lực chiến lược tăng trưởng hai con số

Bài toán tăng trưởng 2 con số

Không gian phát triển rộng hơn sau hợp nhất mở ra cho Quảng Trị nhiều cơ hội mới, nhưng cũng đặt ra nhu cầu đầu tư rất lớn về giao thông, đô thị, môi trường, thủy lợi, y tế, giáo dục, phòng chống thiên tai và thích ứng biến đổi khí hậu.

Đây là bài toán không đơn giản đối với một địa phương nguồn thu ngân sách còn hạn chế, trong khi phải dành nguồn lực đáng kể cho an sinh xã hội, chăm lo người có công, khắc phục hậu quả chiến tranh và phát triển miền núi, biên giới.

Đặc biệt, mục tiêu tăng trưởng hai con số đòi hỏi Quảng Trị không chỉ khai thác tốt hơn năng lực hiện hữu mà phải liên tục hình thành năng lực sản xuất mới, hạ tầng mới, không gian phát triển mới và động lực tăng trưởng mới. Trong khi đó, nguồn vốn đầu tư công ngân sách Trung ương dự kiến bố trí cho tỉnh trong kế hoạch trung hạn 2026-2030 mới đáp ứng khoảng 25% tổng nhu cầu tỉnh đề xuất.

Đồng chí Hoàng Nam, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh trao đổi với ông Lee Byung Hwa, Giám đốc Quốc gia Văn phòng KOICA Việt Nam - Ảnh: N.M

Khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng đáp ứng nguồn lực đòi hỏi phải thay đổi mạnh mẽ tư duy huy động vốn. Đầu tư công vẫn giữ vai trò dẫn dắt nhưng không thể là nguồn lực duy nhất. FDI và vốn tư nhân cần được thúc đẩy mạnh mẽ, song những dòng vốn này thường tập trung vào các lĩnh vực có khả năng sinh lời và những địa bàn đã có hạ tầng thuận lợi.

Trong khi đó, nhiều công trình giao thông kết nối vùng khó khăn, phòng chống thiên tai, môi trường, nước sạch, y tế, giáo dục và thích ứng biến đổi khí hậu rất cần thiết cho phát triển nhưng khó thu hút đầu tư tư nhân. Đây chính là khoảng trống mà ODA và vốn vay ưu đãi có thể phát huy vai trò đặc biệt.

Tích cực huy động nguồn lực

Thực tiễn nhiều năm cho thấy ODA đã đóng góp quan trọng vào sự phát triển của Quảng Trị trên nhiều lĩnh vực như giao thông, đô thị, thủy lợi, điện khí hóa nông thôn, y tế, giáo dục, cấp nước, bảo vệ môi trường, sinh kế và ứng phó biến đổi khí hậu.

Giai đoạn 2024-2026, tỉnh đã vận động mới 7 dự án ODA với tổng mức đầu tư khoảng 35,369 triệu USD. Hiện, có 15 dự án được bố trí vốn, trong đó 5 dự án đã hoàn thành và 10 dự án chuyển tiếp đang triển khai. ADB, WB, OFID, KOICA, JICA, AICS và nhiều đối tác khác đã đồng hành với địa phương qua nhiều chương trình, dự án phát triển. Tuy nhiên, nếu chỉ đánh giá ODA bằng số vốn huy động được thì chưa phản ánh đầy đủ giá trị của nguồn lực này.

Một tuyến đường không chỉ tạo ra giá trị xây dựng mà còn giảm chi phí logistics, kết nối sản xuất với thị trường và mở ra không gian mới cho công nghiệp, đô thị, thương mại, du lịch. Một công trình phòng chống thiên tai, môi trường hay cấp nước không trực tiếp tạo ra GRDP tương ứng với vốn đầu tư, nhưng giúp giảm thiệt hại, nâng cao chất lượng sống và cải thiện môi trường đầu tư. Đầu tư cho y tế, giáo dục và sinh kế lại góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và sức cạnh tranh dài hạn.

Bởi vậy, giá trị quan trọng của ODA phải được nhìn nhận ở khả năng tạo ra năng lực phát triển mới cho nền kinh tế. Đồng chí Hoàng Nam, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh cho rằng “ODA và vốn vay ưu đãi phải được đặt trong tổng thể bài toán tăng trưởng của tỉnh. Nguồn lực này cần được ưu tiên cho những hạ tầng nền tảng, những lĩnh vực thiết yếu mà ngân sách chưa đủ khả năng đáp ứng và khu vực tư nhân khó đầu tư; qua đó mở rộng không gian phát triển, giảm chi phí cho nền kinh tế và tạo điều kiện để các nguồn vốn xã hội tiếp tục được kích hoạt”.

Theo cách tiếp cận đó, ODA còn có thể đóng vai trò như “vốn mồi” cùng với đầu tư công để dẫn dắt đầu tư xã hội. Nhà nước và các đối tác phát triển đầu tư vào giao thông, đô thị, cấp nước, môi trường hay phòng chống thiên tai sẽ góp phần giảm chi phí và rủi ro cho doanh nghiệp, từ đó nâng sức hấp dẫn đối với FDI và vốn đầu tư trong nước. Muốn tăng trưởng hai con số bền vững, Quảng Trị không thể chỉ dựa vào tăng chi ngân sách, mà phải nâng cao khả năng dùng nguồn lực Nhà nước để dẫn dắt và kích hoạt các nguồn lực xã hội.

Trong bối cảnh đó, chuyến công tác, làm việc vừa qua của lãnh đạo tỉnh với Bộ Tài chính và các đối tác phát triển như KOICA, JICA, ADB, WB, AICS (Italia) không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn cho các dự án đang thực hiện, mà còn hướng tới chuẩn bị một lớp dự án mới phục vụ chiến lược phát triển của tỉnh.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030 đặt mục tiêu thu hút khoảng 220 triệu USD vốn ODA. Để cụ thể hóa mục tiêu này, tỉnh đã xác định 7 dự án ưu tiên giai đoạn 2026-2030 với tổng vốn dự kiến khoảng 10.803 tỉ đồng, trong đó vốn ODA, vay ưu đãi khoảng 8.602 tỉ đồng, vốn đối ứng khoảng 2.201 tỉ đồng.

Danh mục vận động tập trung vào những lĩnh vực trực tiếp nâng cao năng lực phát triển như giao thông kết nối, đô thị, phòng chống thiên tai, thích ứng biến đổi khí hậu, nông nghiệp, nước sạch và hạ tầng thiết yếu.

Với ADB, Quảng Trị đang thúc đẩy dự án phát triển hạ tầng bền vững, thích ứng biến đổi khí hậu, gắn với tăng cường kết nối và mở rộng không gian phát triển theo định hướng “vươn Đông, tỏa Tây”. Với WB là dự án nâng cấp giao thông địa phương hiệu quả và thích ứng biến đổi khí hậu-REPTIP. Với JICA, tỉnh hướng tới phòng chống thiên tai, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển đô thị xanh; với KOICA là các dự án y tế, an sinh và phòng chống sa mạc hóa ven biển; với các đối tác Italia là môi trường, nước sạch, quản lý tài nguyên nước, phát triển xanh và kinh tế tuần hoàn.

Song song với vận động các nhà tài trợ, làm việc với Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại, Bộ Tài chính nhằm tháo gỡ các vấn đề về thủ tục, kế hoạch vốn và cơ chế phối hợp cho thấy một cách tiếp cận ngày càng rõ: Ngoại giao kinh tế phải gắn trực tiếp với nhu cầu phát triển và bài toán tăng trưởng của địa phương.

Chuyển hóa thành năng lực phát triển

ODA là nguồn lực quan trọng nhưng không đồng nghĩa với việc huy động càng nhiều càng tốt. Khi Việt Nam bước lên mức thu nhập cao hơn, điều kiện vay ODA và vay ưu đãi không còn thuận lợi như trước. Các dự án cũng phải đồng thời đáp ứng quy định trong nước và yêu cầu của nhà tài trợ, đòi hỏi năng lực chuẩn bị, quản trị và giải ngân ngày càng cao.

Do đó, cùng với khả năng huy động vốn, khả năng hấp thụ vốn và hiệu quả đầu tư phải trở thành tiêu chí quan trọng. Mỗi dự án cần được cân nhắc trên cơ sở hiệu quả kinh tế-xã hội, khả năng triển khai, giải ngân, bố trí vốn đối ứng và thực hiện nghĩa vụ trả nợ. Đó cũng là sự chuyển đổi từ tư duy “ODA để có thêm vốn” sang “ODA để tạo thêm năng lực phát triển”.

Trong cấu trúc nguồn lực phát triển của Quảng Trị, đầu tư công cần tập trung cho các công trình động lực; ODA và vốn vay ưu đãi hướng vào hạ tầng thiết yếu, nâng cao khả năng chống chịu và phát triển con người; trong khi vốn tư nhân và FDI được thúc đẩy mạnh vào sản xuất, công nghiệp, năng lượng, logistics, thương mại, du lịch, đô thị và dịch vụ. Các nguồn vốn phải bổ trợ, dẫn dắt và kích hoạt lẫn nhau.

Đoàn công tác của UBND tỉnh do đồng chí Hoàng Nam, Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh dẫn đầu làm việc với Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA)

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Hoàng Nam nhấn mạnh: “Mục tiêu cuối cùng không phải là Quảng Trị có thêm bao nhiêu dự án ODA, mà sau mỗi dự án phải có thêm một năng lực phát triển mới: Một tuyến kết nối tốt hơn, một đô thị có sức chống chịu cao hơn, một vùng sản xuất thuận lợi hơn, chất lượng dịch vụ công tốt hơn hoặc một không gian đầu tư hấp dẫn hơn. Nguồn vốn chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành năng lực phát triển”.

Trong bối cảnh nguồn lực đầu tư công hạn chế và huy động đầu tư xã hội chưa thể đáp ứng ngay nhu cầu rất lớn của một tỉnh mới hợp nhất, ODA và vốn vay ưu đãi vì thế có một vị trí đặc biệt. Nếu được lựa chọn đúng, quản lý tốt và sử dụng hiệu quả, nguồn lực này không chỉ giúp bù đắp khoảng trống về vốn mà còn có thể trở thành đòn bẩy hoàn thiện hạ tầng, dẫn dắt đầu tư xã hội, mở rộng không gian kinh tế và tạo thêm năng lực tăng trưởng mới-góp phần đưa mục tiêu tăng trưởng hai con số của Quảng Trị trở thành nền tảng cho một giai đoạn phát triển nhanh và bền vững.